Chcą do Polski, Polska ich nie chce

– Polecieliśmy z Ałma Aty samolotem do Kaliningradu. A stamtąd wynajętym autobusem do Polski. Strażnik graniczny wbił nam pieczątki i powiedział: „Witamy w domu”. Do dzisiaj mam to przed oczami – wspomina Eugenia Piecha, która w 2005 r. z mężem i dwojgiem dzieci przyjechała z Kazachstanu.

Czekało na nich mieszkanie w Szczecinie. Ale i tak nie było łatwo się odnaleźć. – Mąż nie znał języka. Jest mechanikiem, ale najpierw był zatrudniony jako kierowca. Teraz pracuje już w serwisie jako mechanik i jest zadowolony z pensji. A ja w domu zajmuję się dzieckiem.

Przyjechali do Polski dzięki ustawie o repatriacji, którą Sejm uchwalił w 2000 r. Była pomyślana jako moralne zadośćuczynienie Polakom wywiezionym na Wschód. Na terenie dawnych sowieckich republik najwięcej naszych rodaków jest w Kazachstanie – ponad 100 tysięcy. – Moja rodzina została wywieziona z Polski w 1936 roku – opowiada Eugenia Piecha.

Sukces ustawy zależał od samorządów, dla których stworzono prostą procedurę. Gmina zainteresowana przyjęciem repatriantów wysyła zaproszenie do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, które wskazuje rodzinę. Listę chętnych ma w bazie komputerowej Rodak. Samorząd przygotowuje mieszkanie, a potem otrzymuje od Skarbu Państwa zwrot wydatków. Przez siedem lat 2,5 tys. gmin wystosowało zaledwie 154 zaproszenia – wynika z danych MSWiA. W tym roku na razie zaproszeń było 13, w rekordowym 2004 r. – 27. – To smutne – przyznaje Nelli Kopańska, inspektor ds. repatriacji w Zachodniopomorskim Urzędzie Wojewódzkim, która sama trafiła do Polski jako repatriantka w 1992 r. Przypomina jednak, że w latach 1990 – 2000, jeszcze przed wejściem w życie ustawy, „przyjeżdżali najbardziej przedsiębiorczy repatrianci, zakładali firmy. Być może zostali ci, którzy potrzebują pomocy”. – Teraz mieszkania w Polsce są drogie i ludzie czekają na zaproszenie samorządów – potwierdza Eugenia Piecha.

Najsłabiej wypadają samorządy województw podkarpackiego (dwie rodziny), lubuskiego (trzy), lubelskiego (cztery) i małopolskiego (sześć). Liderzy to woj. pomorskie, kujawsko-pomorskie i zachodniopomorskie.

Dlaczego zaproszeń jest tak mało? Władze miast najczęściej wskazują na brak mieszkań. Tak jest w Stargardzie Szczecińskim, który jako ostatnią zaprosił rodzinę z Ukrainy w 2002 r. – Liczba mieszkań komunalnych nie zaspokaja potrzeb samych mieszkańców. Na przydział lokalu czeka ok. 500 rodzin – wyjaśnia Zdzisław Rygiel, dyrektor gabinetu prezydenta Stargardu.

Do Koszalina ostatni repatriant przybył w 2004 roku. Powód ten sam. Około 600 koszalińskich rodzin czeka na mieszkanie socjalne bądź komunalne.

Ale niektóre samorządy sobie radzą. Najmniejsze województwo – opolskie – zaprosiło 85 rodzin. Rzecznik wojewody Kordian Michalak wyjaśnia, że jedyną skuteczną zachętą dla gmin są pieniądze – dotacja wojewody do mieszkania repatrianta to 120 tys. zł. Gminy otrzymują też pomoc państwa w jego zatrudnieniu i opłaceniu składek ZUS.

Najmniejsze województwo – opolskie – zaprosiło 85 rodzin ze Wschodu

Liderem jest Byczyna. Miasto liczy 4 tys. mieszkańców, cała gmina 10 tys. Przyjęła 11 rodzin – to krajowy rekord. Jej władze podkreślają, że to spłata długu wobec rodaków. Ale nie ukrywają, że dzięki dotacjom mają pieniądze na wyremontowanie budynków komunalnych.

– Środki, które otrzymujemy na remont i wyposażenie mieszkania dla repatriantów, pozwalają też na odtworzenie sieci centralnego ogrzewania, wodnej i energetycznej w całym budynku – wyjaśnia Maciej Tomaszczyk, sekretarz Byczyny.