Z tego artykułu dowiesz się
- Jakie nieprawidłowości w finansowaniu pogrzebów państwowych przez MKiDN wykazała kontrola KPRM.
- Dlaczego koszty niektórych ceremonii przekraczały nieformalnie ustalony limit wydatków.
- Jakie zmiany w procedurach wprowadziło ministerstwo, by zapewnić przejrzystość wydatków.
- Kto według nowych regulacji może ubiegać się o organizację państwowego pogrzebu.
7 września 2026 r. na Powązkach Wojskowych w Warszawie odbył się pogrzeb legendy kina i teatru Jana Frycza. Wybitnego aktora pożegnali bliscy, znane postacie świata kultury, a także liczni miłośnicy jego talentu i kibice Cracovii, której sympatykiem był Frycz. Ceremonia miała charakter świecki i państwowy, co oznacza, że współorganizatorem było Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Czytaj więcej
W wieku 72 lat zmarł mistrz sceny i kina. Aktor Grabowskiego, Lupy i Jarockiego, gwiazda Starego Teatru i Narodowego.
MKiDN uczestniczy w organizacji około 20 tego typu pogrzebów rocznie, jednak dotąd robiło to w nieodpowiedni sposób. Tak wynika z kontroli w ministerstwie, jaką przeprowadziła Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
Zdaniem KPRM wydatki na pogrzeby państwowe były nieprzejrzyste
Jak dowiedziała się „Rzeczpospolita”, badanie odbyło się na początku roku i objęło okres od stycznia 2023 r. do marca 2026 r., czyli końcówkę rządów PiS i pierwsze lata rządów obecnej koalicji. Choć pogrzeby państwowe organizują też inne instytucje, np. kancelarie premiera, prezydenta czy Sejmu, kontrolerzy skupili się na pochówkach osób zasłużonych dla kultury, czyli współfinansowanych przez MKiDN.
wydało MKiDN w latach 2023-2026 na pogrzeby państwowe
Jak stwierdziła KPRM, w badanym okresie MKiDN uczestniczyło w 49 pogrzebach państwowych, na co wydano 1,2 mln zł. W praktyce polegało to na tym, że po uzyskaniu zgody na pogrzeb państwowy ministerstwo zwracało koszty pochówku osobom lub instytucjom, które je poniosły i posiadają na to stosowne dokumenty, takie jak faktury, rachunki, zaświadczenia parafii czy noty obciążeniowe. Ministerstwo refundowało koszty nie tylko ceremonii, ale też np. nagrobków, wieńców czy nekrologów.
Wnioski KPRM mogą brzmieć alarmująco. „Stosowane w ministerstwie nieformalne rozwiązania (...) nie zapewniały wystarczającego poziomu przejrzystości, kontroli oraz rozliczalności wydatków ponoszonych na organizację pogrzebów państwowych” – stwierdziło KPRM.
O co konkretnie chodzi? Główny zarzut KPRM dotyczy tego, że do zakończenia kontroli ministerstwo nie zakończyło prac nad regulaminem dotyczącym pogrzebów państwowych, a ich refundacja odbywała się według nieformalnych zasad. Skutki? Jak pisze KPRM, w MKiDN co prawda ustalono nieformalnie maksymalną kwotę wydatków na poziomie 30 tys. zł, ale nie przestrzegano jej ściśle. W jednym z analizowanych przypadków zrefundowana kwota wyniosła nawet 50 tys. zł. Tyle właśnie kosztował najdroższy pogrzeb opłacony przez MKiDN w 2025 r. Z dokumentów, z którymi zapoznała się „Rzeczpospolita”, nie wynika, którego konkretnie zmarłego dotyczył. Wiadomo tylko, że tak wysoka kwota wiązała się ze skomplikowaną formą nagrobka i umiejscowieniem go w krypcie kościoła.
Czytaj więcej
Niemal 60 proc. Polaków uważa, że pogrzeb państwowy na Powązkach Wojciecha Jaruzelskiego to słuszna decyzja.
Przekraczanie limitu wydatków to jednak niejedyny zarzut KPRM. „W ministerstwie zasady analizy wydatków związanych z refundacją kosztów pogrzebów państwowych nie zostały w żaden sposób unormowane” – piszą kontrolerzy. Ich zdaniem w efekcie MKiDN opłacało faktury wystawione przez domy pogrzebowe na bliżej nieokreślone „usługi pogrzebowe”. Zdaniem KPRM ministerstwo niezbyt restrykcyjnie wymagało od osób ponoszących koszty pogrzebów dokumentów dotyczących refundacji. W efekcie w przypadku kilku pogrzebów MKiDN nie otrzymało np. pisemnego oświadczenia o tym, że pogrzeb nie został sfinansowany z zasiłku pogrzebowego przyznawanego przez ZUS.
„Biorąc pod uwagę ustalenia i oceny przedstawione w wystąpieniu, zalecam Pani Minister uregulowanie zasad organizacji i finansowania pogrzebów państwowych w sposób zapewniający przejrzystość, kontrolę oraz rozliczalność wydatków” – napisał do szefowej MKiDN Marty Cienkowskiej wiceszef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Grzegorz Karpiński. Zalecił, by nowe regulacje wewnętrzne określały m.in. kryteria uznania osoby za zasłużoną dla państwa i społeczeństwa, procedurę składania i rozpatrywania wniosków, zasady finansowania i refundacji oraz wymagania dokumentacyjne. Zdaniem wiceszefa KPRM jasno powinien być zdefiniowany katalog przesłanek uzasadniających zwiększenie refundacji.
Ministerstwo Kultury informuje, że zrealizowało już zalecenia KPRM
Co na to MKiDN? „Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zrealizowało wszystkie zalecenia pokontrolne, w tym wprowadziło Zarządzenie nr 8/2026 Dyrektora Generalnego z 8 września 2026 r. w sprawie trybu i zasad organizacji oraz finansowania pogrzebów państwowych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dla osób zasłużonych wobec państwa i społeczeństwa” – informuje nas Piotr Jędrzejowski, rzecznik prasowy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Nowa instrukcja MKiDN jest w zasadzie usankcjonowaniem nieformalnych zasad, obowiązujących w resorcie od lat
Ministerstwo udostępniło nam ten dokument. Wynika z niego, że „pogrzeb osób zasłużonych wobec państwa i społeczeństwa ze środków budżetowych ministerstwa może być zorganizowany z inicjatywy własnej ministra lub na wniosek rodziny zmarłego, organu administracji państwowej, podmiotów prowadzących statutową działalność kulturalną (w tym organizacji społecznych, stowarzyszeń i fundacji działających w sferze kultury), dyrektorów instytucji kultury oraz rektorów szkół wyższych”.
Jak czytamy w regulaminie, wniosek musi być zaakceptowany przez MKiDN i KPRM. „Przed uroczystością biuro ministra przygotowuje scenariusz uroczystości pogrzebowych, ustala listę najważniejszych przedstawicieli władz państwowych, środowisk twórczych i instytucji kultury, którzy wezmą udział w ceremonii, kolejność i czas przemówień, zamawia kwiaty. Uzgadnia z zakładem pogrzebowym i/lub rodziną, jakie odznaczenia zostaną wystawione przed trumną/urną” – głosi jeden z kolejnych przepisów regulaminu.
Czytaj więcej
W środę w Sosnowcu odbyły się uroczystości pogrzebowe tragicznie zmarłego posła Lewicy Łukasza Litewki. Ceremonia miała charakter państwowy i rozpo...
Czytamy w nim też, że „w pogrzebie państwowym uczestniczy minister, wyznaczony przez niego członek kierownictwa ministerstwa lub przedstawiciel właściwego departamentu merytorycznego”, a „po uroczystościach pogrzebowych biuro ministra uruchamia procedurę pokrycia kosztów w formie refundacji”. Jej maksymalna kwota wynosi 30 tys. zł i może być zwiększona ze względu na „nietypowy ceremoniał, specyfikę miejsca pochówku lub trudną sytuację materialną osoby uprawnionej”. Załącznikiem do instrukcji jest wzór wniosku ułatwiający uzyskanie refundacji kosztów pogrzebu.
Zarządzenie weszło w życie 8 września, dzień po pogrzebie Jana Frycza. Oznacza to, że pochówek legendy kina był prawdopodobnie ostatnim zorganizowanym według nieformalnych, niesprecyzowanych jeszcze zasad.
