W czwartkowej uchwale trzyosobowy skład Izby Cywilnej SN orzekł, że kurator procesowy ustanowiony w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku dla uczestnika o nieznanym miejscu pobytu nie jest uprawniony do złożenia w jego imieniu oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku.
Uchwała ma istotne znaczenie praktyczne, gdyż ustalenie wszystkich potencjalnych spadkobierców jest często niemożliwe i musi ich szukać – oraz zastępować przed sądem – kurator procesowy. Ten ostatni – przynajmniej w ocenie części sądów – nie jest upoważniony do przyjęcia lub odrzucenia spadku w imieniu nieobecnej osoby.
Szukanie spadkobierców, czyli kto może przyjąć lub odrzucić spadek
Omawiana kwestia wyniknęła w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku z wniosku gminy miasta Krakowa po zmarłej kobiecie na rzecz jej matki i siostry (prawdopodobnie gmina ma jakieś roszczenia i zależy jej na ustaleniu spadkobierców, by je uregulowali; zresztą „uchwytni” krewni ten spadek odrzucili). W trakcie postępowania spadkowego okazało się, że spadkodawczyni miała trzy córki, ale miejsca zamieszkania dwóch z nich nie udało się ustalić. Gmina zawnioskowała więc, by sąd ustanowił dla nich kuratora procesowego na podstawie art. 144 § 1 kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten stanowi, że sędzia ustanowi takiego kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane.
Czytaj więcej
Po końcu epidemii i zwiększeniu liczby sędziów Izba Cywilna SN stała się bardziej aktywna. Spektakularnym przykładem w 2024 r. było podjęcie uchwał...
Tak ustanowiony kurator nie zdołał jednak ustalić, czy dwie nieobecne uczestniczki sprawy powzięły wiedzę o śmieci spadkobierczyni i czy w stosunku do nich zaczął biec półroczny termin do przyjęcia lub odrzucenia spadku. Biorąca udział w sprawie siostra złożyła tzw. zapewnienie spadkowe, że nie ma wiedzy, czy siostry dowiedziały się o śmierci spadkodawczyni, a jej matka mimo zawiadomienia nie złożyła zapewniania spadkowego. Ogłoszenie sądowe też nie poprawiło sytuacji, więc Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia zawiesił postępowanie.
Uprawnienia kuratora w sprawie spadkowej
Gmina nie dała za wygraną, ale rozpatrując jej zażalenie, krakowski Sąd Okręgowy (sędzia Katarzyna Oleksiak) powziął wątpliwości, jak należy w takich sytuacjach postępować. Zawarł je w pytaniu prawnym do SN: Czy kurator ustanowiony dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika na podstawie art. 144 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od 15 marca 2018 r. w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć w imieniu nieobecnego oświadczenie o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku, czy też takie uprawnienie służy jedynie kuratorowi ustanowionemu w trybie art. 184 kodeksu rodzinnego przez sąd opiekuńczy?
Sam sąd pytający skłaniał się do tej drugiej możliwości, gdyż zakres czynności, jakie może wykonywać kurator ustanawiany przez sąd opiekuńczy, określa właśnie ten sąd w zależności od potrzeb. Może on podjąć czynności wykraczające poza zwykły zarząd, także majątkiem podopiecznego, a spadek może być cenny lub zawierać głównie długi.
Czytaj więcej
Sam podeszły wiek i związane z nim ograniczenia sprawności oraz większa podatność na wpływy otoczenia nie przesądzają o niezdolności do rozporządze...
Sąd Najwyższy w trzyosobowym składzie (sędziowie Agnieszka Jurkowska-Chocyk, Mariusz Załucki i Kamil Zaradkiewicz) przychylił się do tego stanowiska. W przyjętej uchwale potwierdził, że kurator procesowy nie jest uprawniony do złożenia oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku w imieniu osoby o nieznanym miejscu pobytu.
Sygnatura akt: III CZP 31/24
