Włodzimierz Czarzasty podjął decyzję. Ruszają wybory do Krajowej Rady Sądownictwa

- Obwieszcza się o rozpoczęciu procedury zgłaszania kandydatów na członków Krajowej Rady Sądownictwa wybieranych spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych – to sedno obwieszczenia podpisanego przez marszałka Sejmu, które właśnie zostało ogłoszone w Monitorze Polskim.

Nie jest ono niespodzianką, bowiem taki ruch marszałek zapowiedział we wtorek. – Jeżeli nie doczekam się podpisu prezydenta pod ustawą o KRS, w ciągu dwóch dni wydam obwieszczenie o rozpoczęciu procedury wyboru członków Rady. Nie jest to dobre prawo, w oparciu o które wydam to obwieszczenie, ale prawo obowiązujące – zapowiedział marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty.

Reforma KRS nadal bez decyzji prezydenta. Rusza procedura wyboru członków Rady na obecnych warunkach

Dokładnie za trzy miesiące upłynie kadencja Krajowej Rady Sądownictwa, której sędziowska część została wybrana przez posłów. To właśnie sposób jej ukształtowania stał się przyczynkiem do kwestionowania legalności tego organu nie tylko przez prawników i polityków, ale także przez sądy polskie i europejskie. Wreszcie wybór KRS przez Sejm skutkował też nadaniem Radzie utrwalonego już przedrostka „neo”, a sędziowie, którzy zostali przy jej udziale powołani, określani są mianem „neosędziów”.

Remedium na te problemy ma być m.in. wykuta w Ministerstwie Sprawiedliwości nowelizacja ustawy o KRS. W styczniu przepisy te uchwalił Sejm, zatwierdził je Senat i ostatecznie trafiły one na biurko prezydenta na początku lutego. Krótko mówiąc, ustawa reformuje KRS tak, aby odebrać Sejmowi kompetencję wyboru sędziów-członków Rady i przywrócić to uprawnienie środowisku sędziowskiemu.

Do KRS mogliby kandydować sędziowie z co najmniej 10-letnim stażem, w tym z co najmniej 5-letnim stażem na aktualnie zajmowanym stanowisku. Oznacza to, że do kandydowania uprawnieni będą także niektórzy tzw. neosędziowie. Co ważne, ustawa umożliwia start w wyborach do Rady także dotychczasowym sędziowskim członkom tzw. neo-KRS. Poza tym nowela szczegółowo reguluje też sposób wyboru sędziowskich członków KRS. Wybory mają być powszechne, a organizować je będzie PKW.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Senat za reformą Krajowej Rady Sądownictwa. Czy będzie weto prezydenta?

Senat opowiedział się w środę za nowelizacją reformującą Krajową Radę Sądownictwa. Zgodnie z nią...

Według ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka jest to ustawa kompromisu, która nie dzieli sędziów na „neosędziów” i „sędziów”, przywraca porządek w sądach i daje gwarancję wyjścia z sądowych zaległości.

Mimo tych deklaracji szanse na wejście rządowej noweli w życie są jednak niewielkie. Losy tych przepisów są bowiem w rękach prezydenta Karola Nawrockiego, który raczej nieprzychylnie patrzy na zmiany proponowane przez resort sprawiedliwości. Świadczyć o tym mogą chociażby słowa szefa kancelarii prezydenta Zbigniewa Boguckiego. – Ta ustawa jest fatalna, dzieli sędziów i próbuje „zabetonować” nadzwyczajną kastę i jest pochodną stanowiska jednego środowiska, stowarzyszenia Iustitia, które nie ma nic wspólnego z prawem. Ta ustawa przywróci stan, w którym sędziowie wybierają sędziów, fatalna ustawa – mówił Bogucki w TV Republika.

Na decyzję o podpisie pod reformą KRS prezydent ma jednak jeszcze ponad dwa tygodnie. Czasu tego nie miał za to marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty, który zgodnie z obowiązującymi przepisami zobowiązany jest do rozpisania wyborów do Krajowej Rady Sądownictwa do 11 lutego. Prezydent z decyzją zwleka, w rezultacie w środę zapowiadane obwieszczenie marszałka zostało ogłoszone. Oznacza to, że rozpoczęła się procedura wyboru sędziowskiej części KRS na podstawie obecnych, kwestionowanych przepisów.

Prawybory do KRS. Kto, kiedy i gdzie będzie głosował?

Tym samym ziszcza się scenariusz, o którym od kilku miesięcy mówiła część polityków i prawników. Chodzi o koncepcję przeprowadzenia swoistych prawyborów na członków KRS wśród sędziów, która ma być „planem B” większości rządzącej w przypadku zawetowania nowelizacji ustawy o KRS. Ma to być też sposób na wyłonienie nowej KRS bez zmiany w ustawie.

Zarys tego rozwiązania przedstawiło przed kilkoma dniami Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”, które jeszcze kilka miesięcy temu krytycznie je oceniało. Zgodnie z tą koncepcją sędziowie do KRS mieliby być powołani na podstawie obecnie obowiązujących przepisów „pod warunkiem, że Sejm Rzeczypospolitej Polskiej – przy uwzględnieniu ograniczeń wynikających z ustawy, ale z poszanowaniem wartości konstytucyjnych – jedynie potwierdzi wybór do Rady tych sędziów, którzy uzyskają wcześniej najwyższe poparcie w powszechnych, przejrzystych i reprezentatywnych wyborach przeprowadzonych wśród wszystkich sędziów w Polsce”.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

„Iustitia” ma pomysł, jak uzdrowić KRS bez podpisu Karola Nawrockiego

Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” przedstawiło rozwiązanie dotyczące wyboru sędziowskiej...

Czy do tych prawyborów dojdzie? Tego nie wiadomo tym bardziej, że prezydent nie podjął jeszcze decyzji w sprawie nowelizacji KRS. Nie znamy też szczegółów organizacji ewentualnych wyborów wśród sędziów. Zapytaliśmy o nie Bartłomieja Przymusińskiego, prezesa sędziowskiego stowarzyszenia Iustitia. – Wybory kandydatów na członków KRS powinny być zorganizowane w sądach przy okazji zgromadzeń ogólnych sędziów, które mogą zwołać prezesi tych sądów. Może to być zatem inicjatywa prezesów albo grupy sędziów z danego sądu, pod warunkiem, że wcześniej Sejm albo organy sejmowe zadeklarują, że tego typu wybory będą honorowane – tłumaczy "Rzeczpospolitej" sędzia Przymusiński.

Zastrzega, że nieakceptowalne byłoby, gdyby w swoiste prawybory do KRS włączało się w jakikolwiek sposób ministerstwo sprawiedliwości.

Pojawiają się też wątpliwości dotyczące należytej podstawy prawnej do prawyborów na członków KRS. Według szefa Iustitii taka podstawa jednak istnieje. – Uważam, że organizacja takich wyborów mieści się w kompetencjach samorządu sędziowskiego i zakresu zadań przypisanych zgromadzeniom ogólnym sędziów. Podstawy można też szukać w konstytucji, która stanowi, że w skład KRS powinni wchodzić sędziowie wybrani spośród sędziów. Oznacza to, że sędziowie powinni wskazać sędziów do KRS – wyjaśnia prezes Iustitii.

Tłumaczy też, jak miałaby przebiegać taka preelekcja. Według Przymusińskiego optymalnym rozwiązaniem byłoby, aby sędziowie głosowali na 15 kandydatów w sposób tajny, wrzucając karty do urn. Zadanie przeliczenia głosów należałoby do komisji wyłonionych podczas zgromadzenia sędziów w każdym sądzie. Jest jednak duże prawdopodobieństwo, że nie wszystkie sądy zdecydują się na organizację prawyborów do KRS, co wykluczałoby powszechność tej elekcji. Według Przymusińskiego, w tej sytuacji sędziowie powinni mieć możliwość oddania głosu w innym sądzie, w którym wybory się odbywają.

Jak twierdzą jednak krytycy tej koncepcji, prawybory nie wyeliminują fundamentalnego zarzutu wadliwości obecnej KRS, czyli ostatecznego wyboru członków Rady przez władzę ustawodawczą. – Duża frekwencja w tych prawyborach pokaże, jakie jest stanowisko środowiska sędziowskiego. Nie możemy się uchylić od odpowiedzialności za przyszłość sądownictwa. Oczywiście jest to rozwiązanie hybrydowe. Jednak przy poszanowaniu wyniku wyborów wśród sędziów będziemy mieli KRS, która spełnia minimalne standardy konstytucyjne i unijne. Chodzi o ustanowienie dobrego zwyczaju parlamentarnego zastępującego ustawę, która nie może wejść w życie – twierdzi Przymusiński.