Arkadiusz Myrcha: nowelizacja k.p.k. nie wybija zębów służbom

Sejm przyjął poprawki Senatu do nowelizacji kodeksu postępowania karnego. Oznacza to, że ustawa – przewidująca m.in. zmiany w przepisach dotyczących tymczasowego aresztowania, możliwości wykorzystania dowodów pochodzących z przestępstwa oraz definicji podejrzanego (w kontekście zapewnienia prawa do obrońcy od pierwszego przesłuchania) – trafi na biurko prezydenta. Tymczasem część prokuratorów apeluje do głowy państwa o jej zawetowanie. Ich zdaniem wejście w życie nowelizacji „zagroziłoby funkcji gwarancyjnej prawa karnego, pogorszyło sytuację osób pokrzywdzonych, odebrało organom ścigania skuteczne narzędzia do walki z najpoważniejszymi formami przestępstw i w konsekwencji wpłynęło na pogorszenie bezpieczeństwa obywateli”. Jak Pan się do tego odniesie?

Są to daleko idące ogólniki, formułowane – mam wrażenie – w oderwaniu od przepisów tej ustawy. Po pierwsze nakłada ona racjonalizujące ramy na stosowanie najpoważniejszego środka w postaci tymczasowego aresztowania. Środka, z nadużywaniem którego Polska ma problem od lat. Jest on traktowany jak substytut kary, a nie narzędzie do zagwarantowania organom procesowym sprawnego prowadzenia postępowania w przypadku groźby ucieczki, mataczenia czy utrudniania postępowania. Nie zmieniamy podstawowych przesłanek jego stosowania. Proponowana zmiana polega na tym, że przesłanka w postaci grożącej surowej kary – która obecnie zbyt często bywa łatwym wytrychem i stanowi pokusę do kierowania wniosku o tymczasowe aresztowanie wyłącznie na jej podstawie — mogłaby pełnić jedynie rolę przesłanki wspierającej.

Czytaj więcej

Prawo karne

Nadchodzi rewolucja w procedurze karnej. Będzie łatwiej obrońcom, taniej i sprawniej

Wykorzystanie elektronicznych form komunikacji ma usprawnić pracę sądów i prokuratur oraz obniżyć...

Druga zmiana dotyczy wielokrotnego przedłużania tymczasowego aresztowania. Stawiamy tamę aresztom długotrwałym. Na podstawie owych przepisów prokurator – jeśli będzie chciał, by sąd przedłużył stosowanie aresztu – będzie musiał wykazać, że mijający okres został przez niego właściwie spożytkowany i wykonał czynności, do których się zobowiązał. Przypomnę tylko, że poselskie projekty dotyczące zmiany przepisów o tymczasowym aresztowaniu, miały poparcie wszystkich ugrupowań parlamentarnych od Lewicy, przez PiS, po Konfederację. 

Tamte projekty były o wiele dalej idące.

To prawda, nasze propozycje są dość zachowawcze, a i tak spotykają się z krytyką części środowiska prokuratorskiego, co jest dla mnie niezrozumiałe. Wyłączamy także możliwość wykorzystania dowodów zdobytych w drodze przestępstwa. Podkreślałem to zarówno na posiedzeniu Sejmu, jak i Senatu. Polska to państwo prawa, nie możemy więc pozwolić na to, żeby w postępowaniu karnym był wykorzystywany materiał dowodowy pochodzący z przestępstwa. Prokuratorzy, którzy zgodnie z ustawą – Prawo o prokuraturze – stoją na straży praworządności oraz interesu publicznego, nie mogą bronić takich przepisów. Tu nie chodzi o odebranie prokuraturze narzędzi do walki z przestępczością. Tak samo nowa definicja podejrzanego w żaden sposób tego nie utrudni.

W jaki sposób miałoby to sprawić odejście od takiej niedookreślonej instytucji, jaką jest „osoba podejrzana” (czasem nazywana podejrzewaną – przyp. red.), czyli osoba, wobec której prowadzone są już konkretne czynności ukierunkowane na ściganie, ale której formalnie nie postawiono zarzutów, więc nie stała się jeszcze „podejrzanym”? Dziś taka osoba ma najgorszy z możliwych statusów wśród uczestników postępowania karnego. Przeciwko niej działa już policja i prokuratura, zbierany jest materiał dowodowy, podejmowane są czynności procesowe w postaci przeszukania, oględzin czy pobierania materiału genetycznego, a ona sama nie ma żadnych możliwości obrony. Czy objęcie tej osoby gwarancjami prawa do obrony jest ukłonem w stronę przestępców? Bzdura. Przecież z takiego prawa korzysta zarówno podejrzany, jak i oskarżony. A tak właśnie jest to odczytywane przez niewielką grupę prokuratorów, która chce utrzymania status quo – stanu wygodnego dla organów ścigania, ale niechroniącego obywatela, któremu – przypomnę – nie postawiono żadnych zarzutów.

Czytaj więcej

Prawo karne

Lex Skrzypek: prawo do pełnomocnika dla świadka będzie pozorne

MS jedną ręką zapewnia kontrolę sądową decyzji prokuratora o odmowie obecności pełnomocnika np. d...

To prawda, natomiast trzeba powiedzieć, że nowa definicja podejrzanego — jako osoby, wobec której podjęto pierwszą czynność ukierunkowaną na ściganie — również nie jest precyzyjna i na pewno w pierwszym okresie będzie budzić wątpliwości. Jeżeli prokurator będzie np. sprawdzał czyjeś dane w bazie PESEL, to czy już powziął czynność ukierunkowaną na ściganie? Prokuratorzy obawiają się, że legalność niektórych czynności może być post factum podważana, z uwagi na brak obecności obrońcy na tym etapie.

W przepisie jest wyraźnie powiedziane, że chodzi o pierwszą czynność ukierunkowaną na ściganie. Nie chodzi więc o wezwanie w charakterze świadka, sprawdzenie kogoś w rejestrach. Ścigamy kogoś, o kim wiemy, na podstawie materiału dowodowego,  że prawdopodobnie popełnił przestępstwo. Dlatego np. podejmujemy w stosunku do tej osoby przeszukanie. W takich właśnie sytuacjach będzie się aktualizował obowiązek pouczenia o przysługującym prawie do obrońcy i umożliwieniu skorzystania z tej obrony. Prokuratorzy nie powinni mieć z tym żadnego problemu.

Wiele spraw jest prowadzonych w formie dochodzenia, w ramach którego większość czynności dokonuje policja. Czy planowane są jakieś szkolenia dla policjantów?

Przede wszystkim mówimy oczywiście nie o całej rzeszy stu tysięcy policjantów, lecz o pionach dochodzeniowo-śledczych. Myślę, że dla nich, którzy na co dzień dokonują takich czynności, nie będzie problemem rozróżnienie momentu, w którym podejmują pierwszą czynność ukierunkowaną na ściganie. Z momentem podjęcia tej czynności będą musieli pouczyć podejrzanego o przysługujących mu prawach. Tylko tyle, albo aż tyle. Nie znaczy to, że nie można wykonać czynności pod nieobecność adwokata. Tylko gdy podejrzany tego zażąda. Dlaczego obywatel w zderzeniu z funkcjonariuszami państwa ma być pozbawiony wsparcia prawnego?

Czytaj więcej

Prawo karne

Reforma procedury karnej wkracza w decydującą fazę. Czy Polska uniknie kar?

Adwokaci żałują, że zmiany dotyczące tymczasowego aresztowania są zbyt zachowawcze, prokuratorzy...

Pojawiają się też zarzuty, że wdrożenie dyrektywy tłumaczeniowej dokonywane za pomocą tej nowelizacji i wynikający z niej obowiązek tłumaczeń w znacznie większym zakresie niż to jest obecnie, spowoduje niebotyczne koszty, które finansowo zatopią prokuraturę.

To nie jest prawda. Co więcej, w ramach prac parlamentarnych rzecznik praw obywatelskich wskazywał na potrzebę zapewnienia tłumaczeń w jeszcze większym zakresie. Wydaje się, że uchwalone przepisy są wyważone. A przy okazji zostały uporządkowane kwestie związane ze zwolnieniami tłumacza z tajemnicy zawodowej czy wprowadzeniem zastrzeżenia co do treści tłumaczenia.

Rozpoczęliśmy już pracę nad nowelizacją ustawy dotyczącą pouczeń w postępowaniach karnych, która przewiduje również, że nowe wzory pouczeń będą dostępne na rządowych stronach internetowych od razu z urzędowymi tłumaczeniami w najczęściej stosowanych językach.

To bardzo ważna nowelizacja. Sami wskazujecie, że to największa zmiana procedury karnej od jej uchwalenia w 1997 r. Czy wobec apeli o jej zawetowanie, ktoś z Ministerstwa Sprawiedliwości planuje spotkanie z prezydentem, by przekonać go do tego, by tę ustawę podpisał?