KO chce wymienić komisarzy wyborczych i zmienić zasady wyboru posłów

Komisarz wyborczy to terenowy przedstawiciel PKW, który odpowiada za organizację wyborów na swoim terenie, w tym za powoływanie komisji obwodowych. Obecnie komisarzy jest 100. Koalicja Obywatelska chce zmniejszyć ich liczbę do 49, wymieniając obecnych na nowe osoby. Jak dowiedziała się „Rzeczpospolita”, to jeden z elementów głębokiej nowelizacji kodeksu wyborczego, którą złożyli senatorowie KO.

Projekt ma być odpowiedzią na kontrowersje wokół wyborów prezydenckich w 2025 r.

Projekt wpłynął 18 lutego, a przedstawicielem wnioskodawców jest senator KO Waldy Dzikowski, współautor kodeksu wyborczego z 2011 r. Powody złożenia projektu? Jak wynika z uzasadnienia, są nimi m.in. liczne protesty po wyborach prezydenckich w 2025 r. „Nieprawidłowości, które wystąpiły m.in. przy wydawaniu kart do głosowania oraz przeliczaniu głosów w wyborach prezydenta RP, a także sposób postępowania z rozpatrywaniem rekordowej liczby protestów wyborczych, zachwiały poczuciem bezpieczeństwa u obywateli oraz obniżyły poziom zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa” – czytamy.

Czytaj więcej

Prawo w Polsce

W SN już 54 tys. protestów wyborczych i trzy z nich zasadne. Czego dotyczą?

Do Sądu Najwyższego trafiło dotychczas ponad 54 tys. protestów wyborczych. Trzy zostały już uznan...

I rzeczywiście, niektóre projektowane zmiany mają usprawnić przeprowadzenie kolejnych wyborów. Senatorowie proponują np. zmniejszenie maksymalnej liczby mieszkańców, dla których tworzy się stałe obwody głosowania, z 4 do 3 tys. Tłumaczą to „zjawiskiem coraz częściej widocznym przy każdych przeprowadzanych ostatnio w Rzeczypospolitej wyborach, czyli tworzącymi się długimi kolejkami, powodującymi niepokój związany z obawą, czy wyborca zdąży w ogóle oddać głos przed zamknięciem lokalu”.

Senatorowie chcą też zwiększyć maksymalną liczbę członków w obwodowych komisjach tworzonych za granicą, tłumacząc to „stale rosnącym zainteresowaniem Polaków oddaniem głosu”. Proponują też, by członków komisji obwodowych mogły zgłaszać tylko komitety, które zarejestrowały kandydatów. Jak tłumaczą, wynika to z chęci uniknięcia sytuacji, jaka miała miejsce np. w ubiegłorocznych wyborach prezydenckich. W rejestrze znalazły się 44 komitety i wszystkie zyskały dzięki temu prawo obsadzania komisji wyborczych, choć ostatecznie kandydatów na prezydenta zarejestrowało tylko 13 z nich.

Była szefowa Krajowego Biura Wyborczego Magdalena Pietrzak mówi „Rzeczpospolitej”, że ten ostatni postulat był zgłaszany przez Państwową Komisję Wyborczą w regularnych rekomendacjach zmian w kodeksie. – Podobnie jak zmniejszenie liczby wyborców w obwodach wyborczych, które stworzy bardziej komfortowe warunki oddawania głosu dla wyborców, a dla komisji łatwiejsze i rzetelniejsze wykonywanie obowiązków. Pamiętajmy, że obecnie wiele osób lekceważy obowiązek meldunkowy, co powoduje sytuacje takie jak w 2023 r. na wrocławskim Jagodnie, gdzie duża grupa wyborców postanowiła dopisać się do spisu wyborców, tworząc później gigantyczną kolejkę w swoim obwodzie – zauważa.

Czy propozycje senatorów KO są motywowane politycznie?

Inne propozycje zmian w kodeksie wyborczym mogą jednak budzić większe kontrowersje, w tym te dotyczące komisarzy wyborczych. Kiedyś było ich 49, jednak wskutek nowelizacji, wprowadzonej w 2018 r. przez PiS, ich liczbę zwiększono do 100. Wówczas też zerwano z zasadą, że komisarzem musi być sędzia, wprowadzając jedynie wymóg wykształcenia prawniczego.

Kim byli komisarze powołani za rządów PiS? Jak pisał w 2023 r. portal Oko.press: „To głównie beneficjanci »dobrej zmiany w sądach«. Sporo jest sędziów, którzy współpracują z resortem ministra Ziobry i podpisywali listy poparcia do neo-KRS”.

Ich pięcioletnia kadencja miałaby wygasnąć w 2028 r., więc już po najbliższych wyborach parlamentarnych. Projekt senatorów KO przewiduje jednak, że wygaśnie „z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy”. Nowych kandydatów na komisarzy miałby zgłosić minister sprawiedliwości.

Dlaczego mają zostać odwołani? – Nie chodzi o kwestie personalne. Uważamy, że zwiększenie liczby komisarzy do 100 i rezygnacja z wymogu bycia sędzią były nieuzasadnione. Po prostu wracamy do starych zasad – uzasadnia senator Waldy Dzikowski.

Inaczej sprawę ocenia poseł PiS Ryszard Bartosik. – To zmiana stricte polityczna, której będziemy się sprzeciwiać. I w dodatku nieuzasadniona, bo odnośnie do pracy komisarzy wyborczych nie było większych kontrowersji. Wybory w 2023 r. potoczyły się po myśli obecnej koalicji, te dwa lata później już nie. Trudno zarzucić komukolwiek w procesie wyborczym jakąkolwiek stronniczość – dodaje.

Na tym jednak nie koniec zmian, które mogą budzić emocje. Senatorowie KO chcą też zmodyfikować liczbę posłów wybieranych w poszczególnych okręgach.

Zmiana liczby posłów, wybieranych w okręgach, jest od lat postulowana przez PKW 

Obecnie te liczby znajdują się w załączniku do kodeksu wyborczego. Możemy z niego dowiedzieć się np., że z okręgu wyborczego nr 8, obejmującego województwo lubuskie, wybiera się 12 posłów, a z okręgu wyborczego nr 17 z siedzibą w Radomiu – 9. I mimo zmian w poziomie ludności poszczególnych okręgów, związanych z demografią i migracją wewnętrzną, załącznik nie był modyfikowany od kilkunastu lat.

Czytaj więcej

Polityka

Wybory do Sejmu i Senatu nie będą równe. Sejm nie zdąży tego zmienić

Sejm nie wprowadzi już postulowanych przez PKW zmian w okręgach. Oznacza to, że wbrew konstytucji...

Z najnowszych zaleceń Państwowej Komisji Wyborczej wynika, że liczby wybieranych posłów należy zmienić aż w 23 z 41 okręgów. Jak tłumaczy PKW, zgodnie z Konstytucją wybory powinny być równe, takie jednak nie są, bo głosy wyborców w różnych okręgach mają różną wagę. Najbardziej poszkodowany ma być okręg Warszawa II, zwany potocznie „obwarzankiem”, w którym liczba wybieranych posłów powinna wzrosnąć aż o trzy.

Senatorowie KO proponują, by liczbę posłów wybieranych w okręgach określała Państwowa Komisja Wyborcza w drodze uchwały. – Obecnie zmiana załącznika wymaga nowelizacji kodeksu, co obejmuje całą ścieżkę legislacyjną w Sejmie, Senacie i podpis prezydenta. Chcemy, by o liczbie wybieranych posłów w okręgach decydowała po prostu matematyka. Uważamy, że matematyka jako królowa nauk nie powinna budzić żadnych emocji – mówi Waldy Dzikowski.

Może być jednak inaczej, bo nieoficjalnie mówi się, że wśród posłów jest duży opór wobec zmian, co tłumaczyłoby, dlaczego załącznik nie był zmieniany od kilkunastu lat. W 2023 r. specjalista od systemów wyborczych prof. Jarosław Flis tłumaczył „Rzeczpospolitej”, że trudno ocenić, która partia zyskałaby na zmianie w liczbie wybieranych posłów. Jego zdaniem wieloletnia blokada przed dokonaniem zmiany ma inne przyczyny. – Działa prosty mechanizm psychologiczny. Strach posłów z okręgów, które miałyby stracić mandaty, działa silniej niż nadzieje tych, u których liczba mandatów miałaby wzrosnąć – tłumaczył.

Projekt senatorów KO częściowo dubluje projekt posłów KO

Kontrowersje może wzbudzić też inny przepis proponowany przez senatorów. Chcą, by w przypadku uznania protestu wyborczego Sąd Najwyższy mógł podjąć uchwałę o zmianie wyniku głosowania. Jednak nie będzie mogło to przełożyć się na zmianę wyniku wyborów, bo to – zdaniem senatorów – wymagałoby to już nowelizacji Konstytucji. Poza tym senatorowie chcą wprowadzić nową instytucję – sekretarza obwodowej komisji wyborczej, powoływanego spośród kandydatów zgłoszonych mu przez wójta.