Reklama

„Pan Nikt kontra Putin”: narastająca propaganda reżimu obejmuje nawet dzieci

Na ekrany wchodzi dokument pozwalający przyjrzeć się, jak totalitaryzm oddziaływuje na zwykłych ludzi. Został już uhonorowany prestiżową nagrodą BAFTA, ma nominację do Oscara po tym, jak był hitem festiwalu Sundance (Specjalna Nagroda Jury) oraz Millennium Docs Against Gravity.
Plakat filmu dokumentalnego "Pan Nikt kontra Putin" Davida Borensteina i Pashy Talankina, mat.pras.

Plakat filmu dokumentalnego "Pan Nikt kontra Putin" Davida Borensteina i Pashy Talankina, mat.pras. Against Gravity

Foto: mat.pras. Against Gravity

Ten film dokumentalny powstał w Karabaszu, małym 10-tysięcznym miasteczku na Uralu, znanym z wielkiej huty miedzi i zalegających wokół hałd czarnego pyłu. UNESCO w swoim raporcie nazwało to miejsce najbardziej skażonym na Ziemi.

Średnia długość życia w Karabaszu to zaledwie 38 lat, ale Pasha Talankin, bohater filmu i jego współautor, kocha swoje rodzinne miasto – „przemysłowe serce Rosji” i nie tęsknił za żadnym innym. Pracował jako koordynator wydarzeń w szkole podstawowej nr 1 w Karabaszu, do której sam uczęszczał. Był też szkolnym wideofilmowcem rejestrującym najważniejsze chwile w życiu uczniowskiej społeczności. Ta umiejętność pozwoliła mu jednocześnie dokumentować bez podejrzeń proces postępującej militaryzacji jego szkoły i lokalnej społeczności. Postanowił to zrobić, by pokazać proces, „jak jego szkoła pogrąża się w otchłani”.

mat.pras.Against Gravity

mat.pras.Against Gravity

Foto: mat.pras.Against Gravity

A wszystko na dobre zaczęło się w dniu inwazji rosyjskiej na Ukrainę. „W lutym 2022 r. wszystko stanęło na głowie” – komentuje Talankin przed kamerą, ale z dala od oczu innych.

Jak zmusić do udziału w wojnie

W szkole pojawiły się dodatkowe lekcje zgodnie z nowymi wytycznymi dotyczącymi edukacji obywatelskiej: uczniowie mieli się uczyć patriotycznych tekstów i pieśni, dając w ten sposób wyraz poparcia dla rozpętanej przez Rosję wojny.

Reklama
Reklama

Naród musi się zjednoczyć, jak w czasie Wielkiej wojny ojczyźnianej, by pokonać wroga!”.

Przykład putinowskiej propagandy

Kamera Talankina zarejestrowała kolejne etapy narastającej propagandy rosyjskiego reżimu: już nie tylko dzieci, zgodnie z przysłanymi do szkoły instrukcjami, uczono, że Krym chciał się odłączyć od Ukrainy i przyłączyć do Rosji, ale wdrożono też codzienne apele z nauką musztry, śpiewaniem hymnu, indoktrynację i szkolenie wojskowe. W klasach, na honorowym miejscu nad tablicami zawisnął portret Putina.

Czytaj więcej

Teatr TV: Zamachowski jako Górski i Chyra jako Wilimowski. Kto wygrał ten mecz?

Najemnicy z grupy Wagnera na szkolnym spotkaniu opowiadali o minach i pokazywali je uczniom szkoły podstawowej. Zasłuchani w opowieści o broni ręcznej używanej w Wielkiej wojnie ojczyźnianej. Jej modele mogli wziąć do rąk, przymierzyć się do strzelania, wystartować w zawodach w rzucaniu granatami. Starsi uczniowie pisali na ocenę listy do żołnierzy.

Pasha Talankin z dziećmi ze szkoły w Karabaszu w filmie "Pan Nikt kontra Putin", mat.pras.Against Gr

Pasha Talankin z dziećmi ze szkoły w Karabaszu w filmie "Pan Nikt kontra Putin", mat.pras.Against Gravity

Foto: mat.pras. Against Gravity

Sytuacja systematycznie ulegała pogorszeniu, co skwapliwie rejestrował Talankin, kręcąc ubrane na galowo, w czerwonych beretach i chustach dzieci biorące udział w wiecach poparcia dla wojny i w czasie najświętszego tam Dnia Zwycięstwa 9 maja, kiedy razem z dorosłymi szli, niosąc portrety zamordowanych bohaterów w czasie II wojny światowej. Okolicznościowe przemówienie nie pozostawia złudzeń: „Naród musi się zjednoczyć, jak w czasie Wielkiej wojny ojczyźnianej, by pokonać wroga!”.

Reklama
Reklama

Na przebitce z telewizyjnego programu Putin mówi ze spokojem: „To nie dowódcy wygrywają wojny, ale nauczyciele”.

Czytaj więcej

„Albo jesteś pod Putinem, albo z nim walczysz”. Rosyjski reżyser Iwan Wyrypajew dla „Rzeczpospolitej”

Ze śmiercią za pan brat

Kiedy brat jednej z zaprzyjaźnionych z Pashą uczennic zdezerterował z rosyjskiej armii, został złapany i ponownie przymusowo wysłany na front. Już nie wrócił. W programie telewizyjnym dowódca mówi do żołnierzy: „Wszyscy zginiecie, ale wiedzcie jedno: Matka Rosja nigdy o nas nie zapomni! Przez wieki będą nam składać kwiaty na grobach!”. Jeden z żołnierskich pogrzebów, swojego kolegi z klasy maturalnej, zrejestrował Pasha Talankin, ale obawiając się o swoje bezpieczeństwo nagrał tylko dźwięk.

Mimo to w Karabaszu nie brak poborowych. Fetowani przez kolegów na uroczystych imprezach pożegnalnych razem z nimi wznoszą toasty za pomyślność...

Uwięziona prawda

Dorośli nie protestują, choć i nauczyciele i rodzice widzą, że dzieci mają coraz gorsze wyniki w nauce. Nikt nie mówi, by ograniczyć dodatkowe lekcje patriotyczne. Milczą, choć Talankin mówi o kolegach nauczycielach: „Mieliśmy wrażenie, że nas zmuszono do udziału w tej wojnie”. Przez lata szkolny gabinet Talankina był miejscem, do którego uczniowie zawsze mogli przyjść i czuć się swobodnie. Na magnetycznej tablicy wisiała kartka z „flagą protestujących o rosyjską demokrację”. Kiedy jednak zmienił litery „Z” w oknach – symbol poparcia dla Rosji, na „X” – symbol poparcia dla uchodźców z Ukrainy – uczniowie przestali przychodzić do jego gabinetu. Pewnego dnia pod oknem domu Talankina pojawił się radiowóz. Rezygnacja z pracy w szkole była kwestią czasu.

Czytaj więcej

Sześcioro Polaków zaśpiewa w szukającej oszczędności Metropolitan
Reklama
Reklama

Talankinowi doskwierało osamotnienie – nie mniej niż obawa, co dalej się może wydarzyć. Zaczyna rozmawiać ze swoją kamerą: „Wpada mi w oko post pewnej rosyjskiej firmy internetowej: »Casting. Czy specjalna operacja wojskowa ma wpływ na twoją pracę?«”

„Wysyłam im tak długą wiadomość, że sam się dziwię: »Uważam, że byłbym dobrym kandydatem do waszego projektu: jestem zmuszony do robienia tego, czego żaden nauczyciel robić nie powinien«.

Paweł „Pasza” Talankin uciekł z Rosji latem 2024, dzień po końcu roku szkolnego. Zabrał ze sobą filmowy materiał, który stał się podstawą scenariusza filmu zrealizowanego przez Davida Borensteina.

Dotkliwe studium.

Film w kinach od 27 lutego.

Film
Renate Reinsve w rozmowie z „Rzeczpospolitą”. Dziewczyna z małej wioski
Materiał Promocyjny
Nowy luksus zaczyna się od rozmowy. Byliśmy w showroomie EXLANTIX w Warszawie
Materiał Promocyjny
Rekordy sprzedaży i większy magazyn w Duchnicach
Film
Rok Andrzeja Wajdy rozpocznie się 6 marca
Film
Berlinale 2026: Złoty Niedźwiedź dla „Yellow Letters”
Materiał Promocyjny
Arabia Saudyjska. W krainie gościnności
Film
Berlinale: Złoty Niedźwiedź dla mocnych „Yellow Letters” na festiwalu pokaleczonego świata
Materiał Promocyjny
Dove Self-Esteem: Wsparcie dla nastolatków
Reklama
Reklama
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
Reklama