Rok Andrzeja Wajdy rozpocznie się 6 marca

Rok 2026 został ustanowiony Rokiem Andrzeja Wajdy decyzją Senatu Rzeczypospolitej Polskiej – w setną rocznicę urodzin reżysera (6 marca 1926 r.) i dziesiątą rocznicę jego śmierci (9 października 2016 r.).

– Andrzej Wajda inspirował nas nie tylko w wymiarze kulturowym i w samym podejściu do tworzenia kultury, lecz także w sposobie myślenia o świecie i o roli, jaką kultura powinna w nim odgrywać – mówiła Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego podczas spotkania w Kinie Iluzjon FINA, zapowiadającego obchody. – Podkreślał, że nie może ona pozostawać obojętna wobec rzeczywistości, w której powstaje. Dlatego rok poświęcony Andrzejowi Wajdzie będzie przypomnieniem jego słów i wielkich dzieł, ale także opowieścią o jego życiu – o tym, co zrobił dla Polski, jak wielkim był patriotą i jak uczył nas patriotyzmu, rozumianego nie jako deklarację narodowościową, lecz jako dumę z Polski. To będzie rok rozmowy społecznej. Dzięki wyjątkowym wydarzeniom i spotkaniom będziemy mogli uświadomić sobie, w jaki sposób sztuka pomaga nam zrozumieć współczesność. Andrzej Wajda był, jest i pozostanie aktualny – przede wszystkim ze względu na to, co zrobił dla Polski i dla polskiej demokracji.

Marta Cienkowska (po środku), ministra kultury przegląda archiwalia Andrzeja Wajdy

Foto: Mat. Pras./MKiDN

Rok Andrzeja Wajdy i jego największe arcydzieła

Podczas konferencji ministry Marty Cienkowskiej przypomniano, że Andrzej Wajda był jednym z najwybitniejszych twórców europejskiego kina XX i XXI wieku. Reżyser filmowy i teatralny został nagrodzony Honorową Nagrodą Amerykańskiej Akademii Filmowej za całokształt twórczości, a był też pedagogiem oraz współtwórcą i fundatorem Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie. Był reżyserem, który w „Popiołach”, „Katyniu”, „Lotnej”, „Kanale”, „Popiele i diamencie”, „Człowieku z marmuru” zapisał przełomowe i dramatyczne decyzje Polaków, nagrodzonym Złotą Palmą w Cannes za „Człowieka z żelaza”. W późniejszym okresie twórczości zekranizował m.in. „Pana Tadeusza” i „Zemstę”.

Do uczestników konferencji w kinie Iluzjon (Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny) przemówiła również (z „taśmy”) Krystyna Zachwatowicz-Wajda.

– W stulecie urodzin Andrzeja Wajdy przeżywam jednocześnie trudny rok dziesięciolecia jego odejścia, a także wdzięczność wobec wszystkich tych, którzy zaangażowali się we wszystkie wydarzenia Roku Andrzeja Wajdy w instytucjach kultury w całym kraju.

Głos zabrała także Beata Stelmach, prezes Totalizatora Sportowego:

– Totalizator Sportowy ma zaszczyt być patronem Roku Andrzeja Wajdy, ja zaś przypomnę, że każdy, kto wypełnia nasz kupon z każdej złotówki przeznacza na sport i kulturę 19 groszy. Pośród wielu wydarzeń Totalizator Sportowy będzie mecenasem przeglądu filmów w kinach studyjnych, a także Festiwalu Filmowego Wajda Od Nowa w Suwałkach, w rodzinnym mieście artysty. Mając w pamięci fascynację artysty sportem – 28 czerwca zorganizujemy też gonitwę im. Andrzeja Wajdy na Torze Służewieckim.

Rok Andrzeja Wajdy – wystawy na dobry początek

Tadeusz Kolankiewicz, dyrektor FINA, przypomniał o niezrealizowanych scenariuszach Wajdy, które będą miały performatywne wykonanie. FINA przygotuje też projekt Akademia Polskiego Filmu „Malarstwo w filmach Andrzeja Wajdy” w Warszawie, Łodzi i Gdańsku.

Katarzyna Nowak, dyrektorka krakowskiej Mangghi, przypomniała, że jej fundator Mangghi nie budował pomników, lecz żywe miejsca. Manggha przygotuje w tym roku m.in. wystawę Krystyny Zachwatowicz, współtwórczyni wielu filmów i spektakli reżysera.

Właśnie FINA i Manggha będą gościć inaugurację Roku. FINA otworzy wystawę „Andrzej Wajda w obiektywie Renaty Pajchel” w galerii „Okno na Kulturę” (6.03–3.04.2026). Będzie to opowieść o niemal trzech dekadach twórczej współpracy między wybitnym reżyserem a jego „etatową fotosistką”.

Fotosy Pajchel współtworzyły wizualną pamięć takich filmów jak „Człowiek z marmuru”, „Bez znieczulenia” czy „Wszystko na sprzedaż”, stając się nieodłącznym elementem historii polskiego kina i dziedzictwa filmowego. Szczególne miejsce na wystawie zajmują fotografie zza kulis dokumentujące życie planu filmowego, a przede wszystkim Andrzeja Wajdę przy pracy.

Z kolei „Wajda. W stulecie urodzin” to ekspozycja w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha (7.03–28.06.2026) – osobista, subiektywna opowieść o reżyserze, stworzona przez jego żonę Krystynę Zachwatowicz-Wajdę. Ekspozycja nie będzie miała charakteru chronologicznej biografii, lecz skupi się na wybranych wątkach z życia artysty, jego twórczości, zaangażowania społecznego oraz fascynacji Japonią. Całość oparta będzie na fotografiach, cytatach, notatkach i rysunkach z archiwum Wajdy, ukazując go jako postać wielowymiarową i niejednoznaczną.

Andrzej Wajda i jego przyjaciele filmowcy

Wojciech Marczewski, współzałożyciel Szkoły Wajdy i jej dyrektor programowy, przypomniał, że wybitny reżyser „kochał film, teatr i malarstwo” i bez tych fascynacji nie powstałoby żadne z dzieł, które w tych dziedzinach tworzył. Przypomniał wrażliwość twórcy oraz to, jak bardzo był zakorzeniony w formule zespołów filmowych, które – niestety – zostały zlikwidowane.

– Właśnie z myślą o poszerzeniu perspektywy twórczej młodych reżyserów, z myślą o intymności rozmowy o sztuce, nasza szkoła nawiązała współpracę z warszawskimi teatrami – Nowym, Polskim i Rampą, a także Operą Narodową i Muzeum Sztuki Nowoczesnej – mówił Wojciech Marczewski. – Młodzi reżyserzy powinni mieć wiedzę nie tylko o filmie, ale także o teatrze, balecie, literaturze i sztuce. Z myślą o nich wznowimy debatę, stawiającą pytanie, kto jest bohaterem naszych czasów.

O znaczeniach tradycji zespołów i Stowarzyszenia Filmowców Polskich mówił jego prezes Grzegorz Łoszewski, akcentując, że ich rolą w rozumieniu Andrzeja Wajdy było otwieranie świata filmów na młodych twórców.

Robert Piaskowski, dyrektor Narodowego Centrum Kultury, odwołując się do pozytywnych emocji, jakie towarzyszyły oscarowej mowie Andrzeja Wajdy, zapowiedział w warszawskiej galerii Kordegarda wystawę eksponującą rolę Krystyny Zachwatowicz-Wajdy w pracy nad spektaklami z Andrzejem Wajdą. Z kolei w Senacie RP odbędzie się „Andrzej Wajda. Artysta. Senator. Obywatel”, zorganizowane razem z Mangghą.

Olga Brzezińska, wicedyrektorka Instytutu Adama Mickiewicza, przypomniała, że „Człowiek z marmuru” miał premierę 44 lata temu, a gdy festiwal polskich filmów fabularnych pominął przełomowy film – dziennikarze wręczyli artyście swoją nieoficjalną nagrodę w postaci cegły. Zaś w związku z Rokiem Andrzeja Wajdy IAM przygotuje w swoim portalu Culture.pl (operuje w siedmiu językach) videocast „Wajda. A Legacy of Resistance” na portalu culture.pl, Spotify i YouTube.

Andrzej Wajda i Wojciech Kilar w spektaklu Śląska

Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny przypomni o współpracy z Andrzejem Wajdą wybitnego kompozytora Wojciecha Kilara i zapowie premierę spektaklu „Wajda Kilar Śląsk” z muzyką Kilara, stanowiącego opowieść o twórcy „Kanału” „od pierwszego oddechu do ostatniej ciszy”. Pokazy odbędą się w Koszęcinie, Ożarowie Mazowieckim i Krakowie.

Czytaj więcej

Kultura

Andrzej Wajda i jego Japonia

Muzeum Manggha stanowi urzeczywistnienie młodzieńczych marzeń wybitnego reżysera.

Stowarzyszenie Kin Studyjnych, zrzeszające 90 instytucji w całym kraju, zaprosi kinomanów na trwający od marca do grudnia ogólnopolski przegląd filmów „WAJDA: re-wizje”. Program przeglądu został ułożony w rytmie kalendarza – każdy miesiąc przynosi inny tytuł, korespondujący z porą roku, nastrojem i tematyką filmu. Cykl otworzy „Popiół i diament” (1958) – film szczególny: najważniejszy i najbardziej osobisty w dorobku Wajdy. W repertuarze znajdą się także „Niewinni Czarodzieje”, „Wesele”, „Wszystko na sprzedaż”, „Człowiek z marmuru”, „Brzezina”, „Bez znieczulenia” i „Kronika wypadków miłosnych”.

Z kolei Warszawa w drugiej połowie roku po wielu latach inwestycji otworzy Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy Tęcza na Żoliborzu.

Narodowe Centrum Kultury Filmowej w Łodzi będzie celebrować autora filmów „Ziemia obiecana” i „Powidoków”, rozgrywających się w tym mieście, m.in. wydarzeniem w Hali Maszyn EC1 – wystawą „Powidoki”.

Odbędzie się konferencja „Andrzej Wajda. Uczeń, nauczyciel, twórca. Inspiracje edukacyjne” w Muzeum Historii Polski.