Cywilizacja

Naukowcy odkopią pramałpy

Gdyby trzeba było wydobyć coś z tej dziury w skale, człowiek zachowałby się tak samo jak ten szympans
AFP
Z połączenia archeologii i prymatologii na naszych oczach rodzi się nowa dziedzina wiedzy
Używanie narzędzi przez zwierzęta jeszcze do niedawna traktowano w kategorii anegdot naukowych. A jednak badacze udowodnili, że wrony rozbijają skorupy orzechów kamieniami, a delfiny chronią nosy gąbkami, gdy grzebią w dnie w poszukiwaniu ryb.
W miarę rejestrowania tego rodzaju faktów stawało się oczywiste, że takie zachowania zwierząt należy badać, zwłaszcza wśród prymatów. Analizowanie takich zachowań zwierząt jest niezbędne, aby poznać genezę i ewolucję narzędzi ludzkich. [srodtytul]Chromosomy i kultura[/srodtytul]
Aby przekonać archeologów i prymatologów, że warto wspólnie pracować, międzynarodowa grupa badaczy ogłosiła na łamach czasopisma „Nature”, że powstaje nowa dyscyplina – archeologia prymatów. – Nowa dziedzina nauki wystartowała. Jej celem jest wrzucanie do jednego naukowego worka i naukowe traktowanie wszelkich informacji o wytwarzaniu oraz używaniu narzędzi ludzkich i małpich w czasach prehistorycznych i obecnie. Gdy powstanie taka baza danych, umożliwi postawienie nowych pytań i sformułowanie nowych hipotez. Na przykład, czy najstarsze kamienne narzędzia zrobione praludzką ręką przypominają narzędzia małp? Czy jedne i drugie ewoluowały w podobny sposób? Czy dla zaspokojenia podobnych potrzeb i dla rozwiązania podobnych problemów stwarzanych przez środowisko naturalne małpy, praludzie i ludzie tworzyli podobne narzędzia? – wyjaśnia prof. Helene Roche kierująca laboratorium prehistorii i technologii we francuskim CNRS – Centre National de la Recherche Scientifique. – Jeżeli występuje tu podobieństwo, jesteśmy kuzynami nie tylko w sensie genetycznym (98 proc. puli chromosomów szympansa i człowieka pokrywa się), ale i kulturowym – dodaje prof. Helene Roche. Aby odpowiedzieć na te kwestie, nowa dyscyplina naukowa sięgnie po dorobek wielu dziedzin: paleoantropologii, etologii (badania nad zachowaniem zwierząt), anatomii porównawczej (chodzi zwłaszcza o budowę dłoni zdolnej do chwytania), nauk społecznych (zwłaszcza psychologii), ekologii, zapewne także wielu innych, ale to się wyjaśni z czasem. Szympansy, goryle, orangutany, kapucynki posługują się w miarę swoich życiowych potrzeb liśćmi, patykami, gałązkami, kawałkami drewna, gałęziami, które odłamują z drzew. Niestety, narzędzia z materii organicznej prędko się rozkładają. Najstarsze ludzkie narzędzia drewniane, zachowane w sprzyjających warunkach (bagno, torf, bez dopływu powietrza i bakterii), mają nie więcej niż 800 tys. lat. Dlatego archeolodzy zajmują się narzędziami kamiennymi. [srodtytul]Goryl z młotkiem[/srodtytul] Małpy też posługują się narzędziami kamiennymi. Stwierdzono to u szympansów, makaków, cebusów. Używają ich jako kowadła i młotka w różnych sytuacjach: do rozłupywania orzechów, otwierania twardych owoców, rozbijania skorup małż, krabów i ślimaków, wiercenia otworów w poszukiwaniu robaków, rozcinania kaktusów z wodą. W obrębie niektórych stad i grup te umiejętności są przekazywane między osobnikami, małpy się tego uczą, podobnie jak uczą się ludzie. Jest to prawdziwa transmisja kulturowa – cecha, którą jeszcze do niedawna uważano za typowo ludzką. Tak się dzieje teraz. A jak było przed tysiącami i milionami lat? Czy małpy kopalne także posługiwały się narzędziami i przekazywały sobie tę wiedzę? Czy istnieją stanowiska archeologiczne, na których kościom małp towarzyszą ich prastare narzędzia? W przypadku człowieka najstarsze narzędzia pojawiają się w okresie od 26 do 1,6 mln lat temu. Znaleziono je w Tanzanii, w wąwozie Olduwai. Ich twórcami byli ludzie z kopalnego gatunku Homo habilis (człowiek zręczny). Służyły do ćwiartowania zwierząt, obróbki skór i drewna, były to tłuczki, noże, świdry. Czy te praludzkie narzędzia są podobne do tych, które współcześnie produkują małpy? Na te pytania odpowie nowa, właśnie powstająca dyscyplina naukowa – archeologia prymatów. masz pytanie, wyślij e-mail do autora [mail=k.kowalski@rp.pl]k.kowalski@rp.pl[/mail]
Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL