Jak czytamy na stronie rzecznika praw obywatelskich, aplikantka opiekująca się córką z niepełnosprawnością od ponad dwóch lat bezskutecznie ubiega się o zwolnienie z rocznej opłaty szkoleniowej za aplikację (5850 zł) oraz miesięcznej składki członkowskiej (100 zł) za 2022 rok.
Wyjątkowość sytuacji oraz moment jej powstania w toku aplikacji
W styczniu 2022 r. wystąpiła do Okręgowej Rady Adwokackiej o zwolnienie z opłat. Wskazała, że jej miesięczny dochód wynosi 3618,84 zł., w tym 2119 zł świadczenia pielęgnacyjnego, którego pobieranie wymaga rezygnacji z pracy. Większość przeznacza na utrzymanie, leczenie i rehabilitację córki, co uniemożliwia jej pokrycie kosztów aplikacji i składek. Mimo trudności kobieta łączy naukę na aplikacji z opieką nad dzieckiem oraz realizuje zadania zlecane przez jej patrona.
Wniosek aplikantki był rozpatrywany przez organy samorządu adwokackiego sześciokrotnie. ORA trzykrotnie odmawiała zwolnienia jej z opłat. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej dwukrotnie zwracało sprawę do ponownego rozpoznania, lecz w sierpniu 2023 r. utrzymało w mocy niekorzystną dla aplikantki uchwałę ORA.
Samorząd adwokacki wskazał, że do zwolnienia konieczne jest spełnienie przesłanki wyjątkowości sytuacji oraz przesłanki momentu jej powstania w toku aplikacji. Stanął na stanowisku, że decydujące znaczenie ma moment powstania niepełnosprawności córki aplikantki, co miało miejsce przed rozpoczęciem aplikacji. A za wyjątkowe należy uznać takie sytuacje, do których doszło już w trakcie aplikacji.
RPO: taka interpretacja zamknie dostęp do zawodu adwokata ubogim rodzicom
Tymczasem zdaniem rzecznika praw obywatelskich, przesłanka momentu powstania wyjątkowej sytuacji ma charakter arbitralny i jeśli będzie stosowana w innych sprawach, doprowadzi do faktycznego zamknięcia dostępu do zawodu adwokata ubogim rodzicom opiekującym się niepełnosprawnym dzieckiem, którzy z uwagi na pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą podjąć żadnej pracy zarobkowej.
RPO wskazuje, że z ugruntowanego orzecznictwa WSA w Warszawie wynika, że wystarczający dla zwolnienia jest sam wyjątkowy charakter sytuacji. Sądy zwracają uwagę, że ze względu na uznaniowy charakter decyzji ORA i NRA „postępowania wyjaśniające w takiej sprawie winno być przeprowadzone w sposób wnikliwy i dogłębny oraz szczególnie staranny, z wykluczeniem stosowania przez organ adwokatury zachowań automatycznych, a wynik tego postępowania winien znaleźć odzwierciedlenie w przedmiotowej uchwale”. Tymczasem sformułowanie przez ORA i NRA przesłanki momentu powstania sytuacji jako decydującego kryterium przyznania zwolnienia prowadzi właśnie do skrytykowanego przez WSA automatyzmu, w ramach którego nawet najbardziej dramatyczne okoliczności nie uzasadniają zwolnienia, o ile dotknęły one aplikanta przed rozpoczęciem aplikacji.
Czytaj więcej
Od 2019 r. aplikantka, która pod koniec aplikacji urodzi dziecko, może przedłużyć swój status. RPO postuluje, by takie samo uprawnienie przyznać ap...
