Po aplikacji referendarskiej można ubiegać się o stanowisko referendarza

W kwietniu 2014 roku Prezes Sądu Rejonowego ogłosił listę kandydatów dopuszczonych do konkursu na stanowisko referendarza sądowego. Wśród zakwalifikowanych osób nie znalazł się Ł.P., mimo, iż złożył wszystkie niezbędne dokumenty oraz w jego przekonaniu spełniał wszystkie wymogi formalne.

Mężczyzna wezwał, więc Prezesa SR do usunięcia naruszenia prawa. Prezes odpowiedział, że w jego opinii Ł.P. nie spełnia wymogów z art. 149 par. 1 pkt 5 Prawa o ustroju sądów powszechnych, ponieważ nie ukończył on aplikacji ogólnej prowadzonej przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury, jak też nie zdał egzaminu sędziowskiego, prokuratorskiego, notarialnego, adwokackiego lub radcowskiego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kandydat na referendarza wskazał, iż odbył aplikację referendarską i złożył egzamin referendarski. Wyjaśnił, że spełnia warunek określony w art. 149 par. 1 pkt 5, bowiem zastosowanie ma do niego przepis przejściowy art. 66 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

Prezes sądu nie zmienił jednak swojego stanowiska. Jak bowiem podniósł, osoba, która ukończyła aplikację referendarską spełniała wymóg do pracy na stanowisku referendarza sądowego do kolejnej zmiany treści art. 149 par. 1 pkt 5, tj. do 27 marca 2012 roku. Natomiast od 28 marca 2012 r. przepis ten uzyskał nowe brzmienie, a ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który uznawałby wcześniejsze odbycie aplikacji referendarskiej i złożenie egzaminu referendarskiego za równoważne ze spełnieniem warunku odbycia aplikacji ogólnej, czy też zdania jednego z egzaminów zawodowych, tak jak stanowił o tym art. 66 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (sygn. akt III SA/Lu 617/14) nie zaakceptował tego stanowiska Prezesa Sądu Rejonowego, uznając, że odmowa zastosowania w przypadku Ł.P. art. 66 ust. 1 była nieuzasadniona.

W opinii WSA, sytuacja prawna Ł.P. w zakresie kwalifikacji do ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego nie może być oceniana z pominięciem treści i skutków przepisu art. 66 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. – Przepis ten, będący przepisem przejściowym, wprowadzony został ze względu na zmianę sposobu uzyskiwania kwalifikacji umożliwiających ubieganie się o stanowisko referendarza sądowego i konieczność uregulowania sytuacji prawnej osób, który uzyskały takie kwalifikacje w poprzednim stanie prawnym – stwierdził sąd.

Jak wyjaśniono, prawodawca, likwidując aplikację referendarską, w celu uniknięcia ingerencji w prawa nabyte, wprowadził rozwiązanie prawne, które zniosło negatywne skutki zmiany dla zainteresowanych i umożliwił im zachowanie kwalifikacji w nowej sytuacji. Wolą ustawodawcy było zagwarantowanie praw nabytych osobom, które na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów odbyły aplikację referendarską i złożyły egzamin referendarski. – W ten sposób, poprzez ustanowienie przepisu przejściowego, ustawodawca umożliwił adresatom norm prawnych dostosowanie się do nowych regulacji. Użycie zaś przez ustawodawcę zwrotu "w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą" podyktowane było wymogami techniki legislacyjnej i określa precyzyjnie przedmiot regulacji przepisu przejściowego w konkretnej sytuacji prawnej. Przy czym taki sposób redakcji treści przepisu przejściowego nie oznacza, że skutki na przyszłość przepisu przejściowego ograniczają się tylko do czasu kolejnej nowelizacji przepisu, do którego brzmienia przepis przejściowy odwoływał się – zaznaczył skład orzekający.

Dalej sąd wskazał, iż skoro zmiana przepisu art. 149 § 1 ust. dokonana ustawą nowelizującą z dnia 18 sierpnia 2011 r. nie dotyczyła w ogóle osób, które odbyły aplikację referendarską i złożyły egzamin referendarski, a polegała jedynie na rozszerzeniu kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego, nie było konieczne wprowadzanie kolejnego przepisu przejściowego dla zachowania skutków działania w czasie przepisu art. 66 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

- Biorąc pod uwagę charakter dokonywanych nowelizacji przepisu art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p. oraz założenie o racjonalności ustawodawcy, należy stwierdzić, że przepis przejściowy art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p. nadal znajduje zastosowanie do oceny kwalifikacji kandydatów do ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego, mimo językowej zmiany brzmienia art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p. od dnia 28 marca 2012 r – wskazał sąd, dodając, iż inna interpretacja przepisu art. 66 ust. 1 stanowiłaby naruszenie wywodzących się z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania do państwa oraz zasady ochrony praw nabytych.

Kto może być referendarzem w sądzie

Na stanowisko referendarza sądowego może być mianowany ten, kto:

- posiada obywatelstwo polskie,