Co dalej z reformą przepisów o biegłych sądowych? Będą nowe stawki godzinowe i ryczałty

Blisko dwa lata temu ówczesny minister sprawiedliwości Adam Bodnar zapowiedział, że rozprawi się z jednym z najbardziej palących problemów polskiego wymiaru sprawiedliwości – brakiem biegłych sądowych. Receptą ma być ustawa o biegłych, która w kompleksowy sposób ureguluje zasady wydawania opinii. Bodnara w fotelu ministra zastąpił Waldemar Żurek, a nowych przepisów nadal nie ma, choć już w marcu ubiegłego roku gotowy projekt trafił na biurko szefa resortu. Przepisy te opracował zespół uznanego karnisty prof. Tadeusza Tomaszewskiego z Uniwersytetu Warszawskiego.

Będzie weryfikacja, certyfikaty i krajowy rejestr biegłych

Ich głównym założeniem jest uregulowanie zasady nabywania uprawnień biegłego sądowego. Otrzymywać je będzie osoba, która uzyska certyfikat wydawany przez Komisję Certyfikacyjną Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących, a następnie zostanie wpisana do Krajowego Rejestru Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących. Komisja certyfikacyjna ma się składać z 15 członków, a w jej ramach będą działać trzyosobowe zespoły. To one będą bowiem oceniać kwalifikacje kandydatów na biegłych, choć ostateczną decyzję o wydaniu certyfikatu podejmować będzie komisja certyfikacyjna. Obowiązek certyfikacji obejmie też instytucje opiniujące.

Co ważne reforma ma też zwiększyć atrakcyjność funkcji biegłego i podnieść jej prestiż poprzez m.in. zmianę zasad wynagradzania, o które środowisko ekspertów apelowało od lat. Obowiązująca podstawowa stawka godzinowa pracy biegłego jest symboliczna, wynosi niewiele ponad 30 zł brutto. Jest to jednak jeden z głównych elementów spornych w tym projekcie. Według prof. Tomaszewskiego podwyżki powinny wynieść w punkcie wyjścia około 300 proc., co oznaczałoby około 100-120 zł brutto za godzinę. Zgody w tej sprawie jeszcze nie ma, mimo że resort deklarował, iż przepisy zostaną przyjęte przez rząd do końca 2025 r.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Nie tylko wzrost wynagrodzeń. Jak mają się zmienić przepisy o biegłych sądowych?

Biegli sądowi będą musieli zdobyć certyfikat i wpis do krajowego rejestru. To główne założenia pr...

Nadal bez reformy w sprawie biegłych sądowych. Ministerstwo wprowadza kolejne zmiany w projekcie

Co dzieje się z tym projektem? Jak ustaliliśmy nad regulacjami nadal pracuje Ministerstwo Sprawiedliwości. – Na przełomie grudnia 2025 r. i stycznia 2026 r. zakończy się etap ponownych uzgodnień wewnątrzresortowych i w chwili obecnej do projektu wprowadzane są zmiany wynikające z uwag zgłoszonych w tym procesie przez poszczególne komórki merytoryczne Ministerstwa Sprawiedliwości – informuje resort.

Opinie do projektu zgłosiła m.in. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, która negatywnie oceniła te przepisy. Eksperci krytykują przede wszystkim proponowane zrównanie opinii biegłego prywatnego z opinią biegłego powołanego przez organ procesowy. Według komisji kodyfikacyjnej rozwiązanie to kreuje nowe uprawnienie procesowe strony, może w znacznym stopniu wpłynąć na bieg postępowań karnych i należy je starannie przeanalizować pod kątem zagrożeń dla biegu procesów sądowych.

Komisja wskazuje też, że kluczową kwestią, która może zaważyć na powodzeniu reformy wydaje się być stworzenie zachęt dla osób dysponujących odpowiednią wiedzą specjalistyczną do poddania się procedurze certyfikacji czy odbycia szkoleń. – Bez atrakcyjnego wynagrodzenia biegłych (…) cel ustawy może pozostać niezrealizowany – podkreśla Komisja.

Nie tylko stawki mają być zachęcające dla biegłych 

O ile wzrosną stawki biegłych? Tego jeszcze nie wiadomo, ale jak informuje MS w przygotowywanych przepisach uwzględniono uwagi m.in. komisji kodyfikacyjnej. Co więcej, w ostatnim czasie na nowo ustalono zasady wynagradzania biegłych, czyli stawkę godzinową i tzw. ryczałty. Jak przekonuje resort zmiany te nastąpiły w związku ze stanowiskiem Ministra Finansów oraz postulatami ze strony środowiska biegłych sądowych, stron i uczestników postępowania.

Poza tym, w obecnej wersji projekt przewiduje stworzenie pozafinansowych mechanizmów zwiększających zainteresowanie specjalistów z różnych dziedzin i specjalności pełnieniem funkcji biegłego sądowego, w tym m.in. poprzez wprowadzenie zmian w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce. Doszło też do uproszczenia procedury certyfikacyjnej w stosunku do pierwotnie planowanej.

W konsekwencji, w najbliższym czasie projekt ma trafić do uzgodnień, opiniowania i konsultacji publicznych, w tym ze środowiskiem biegłych. Oznacza to, że długo wyczekiwane przepisy mogą jeszcze ulec zmianie. Resort daje sobie jednak czas na te ewentualne modyfikacje, bowiem według ministerialnych założeń ustawa ma wejść w życie w styczniu 2027 r.