Compliance w prawie karnym – czy warto?

Jedną z konsekwencji nieprawidłowości w ramach prowadzonej działalności gospodarczej jest odpowiedzialność karna za przestępstwa gospodarcze oraz przestępstwa i wykroczenia karno-skarbowe.

Publikacja: 29.06.2023 14:05

Compliance w prawie karnym – czy warto?

Foto: Adobe Stock

Obecnie tzw. przestępstwa białych kołnierzyków w policyjnych statystykach „cieszą się” dużą popularnością. Zgodnie z danymi opublikowanymi przez Komendę Główną Policji ich ilość sukcesywnie wzrastała z 58 476 przypadków w 1999 r. aż do 168 267 wykrytych przestępstw w 2021 r. Częstokroć sama kara dla sprawcy nie jest jedyną dolegliwością, która wiąże się z popełnieniem przestępstwa. Poza stratami wizerunkowymi, wskazać należy na możliwość orzeczenia przepadku niestanowiącego własności sprawcy przedsiębiorstwa (jeżeli przedsiębiorstwo to służyło do popełnienia przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści, a jego właściciel chciał, aby tak było albo, przewidując taką możliwość, na to się godził (art. 44a § 2 k.k.)), czy też korzyści osiągniętej z popełnionego przestępstwa (art. 45 k.k.).

Kto odpowiada za skutki naruszeń prawa karnego w biznesie?

Z punktu widzenia prewencji nadużyć wskazać należy, że im większa organizacja i liczba osób w niej uczestniczących, tym trudniej zidentyfikować ryzyko. W szczególności w przypadku spółek, gdzie ryzyko nadużyć jest związane nie tylko z aktywnością ich organów statutowych, ale również poszczególnych osób powiązanych ze spółką stosunkiem służbowym. Niewykluczona jest również, na podstawie ustawy z 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, odpowiedzialność samej korporacji, w razie prawomocnego skazania osoby fizycznej za przestępstwo związane z jej działalnością.

Potencjalnych sprawców nie brakuje. Mogą to być osoby piastujące wysokie stanowiska we władzach spółki, jak również szeregowi pracownicy. W ostateczności zaś, odpowiedzialność może dotknąć samą korporację – zarówno na gruncie wizerunkowym (utrata zaufania kontrahentów), jak i karnym.

Czytaj więcej

Czy criminal compliance stanie się obowiązkowy?

Czy istnieją narzędzia skutecznego zapobiegania nadużyciom gospodarczym?

Jednym z popularnych narzędzi identyfikacji ryzyk w biznesie jest procedura compliance. Dzięki wdrożeniu Compliance Management System (CMS) – systemu zarządzania zgodnością, przedsiębiorcy mogą skutecznie zapobiegać nadużyciom. Niewątpliwie wewnętrzny biały wywiad pozwala na wykrycie nieprawidłowości i zapobiegnięcie popełnieniu czynu zabronionego.

Dzięki wprowadzeniu mechanizmów CMS w korporacji, również członkowie władz spółki unikają zarzutu braku należytej staranności na wypadek wystąpienia nieprawidłowości.

Wykrycie zaś osób odpowiedzialnych za przygotowanie do popełnienia czynu zabronionego, usiłowanie lub też samo ich popełnienie pozwala na pociągnięcie do odpowiedzialności służbowej, usunięcie z korporacji oraz dokonanie zawiadomienia o usiłowanym lub popełnionym przestępstwie, co może przyczynić się do ograniczenia strat wizerunkowych.

Nawet jeśli procedura compliance nie doprowadzi do wykrycia przestępstwa, to dane zgromadzone w ramach jej procedury mogą stanowić podstawową wiedzę dla obrońcy w procesie karnym, zwłaszcza na etapie postępowania przygotowawczego, gdzie dostęp do akt sprawy jest znacznie utrudniony. Dzięki temu obrońcy mogą przygotować taktykę procesową, pozwalającą na skuteczne zwalczanie dowodów przedstawianych przez oskarżyciela publicznego. Dokumenty i dane zbierane w ramach risk management’u mogą posłużyć jako dowód obrony w sprawie. Poprzez wykazanie należytej staranności sama korporacja może odbudować zaufanie kontrahentów oraz zmniejszyć starty wizerunkowe, które niewątpliwie niesie za sobą medialny proces związany z wykryciem przestępstwa gospodarczego.

Powyższe, to tylko niektóre z korzyści jakie wiążą się z wdrożeniem procedury CMS. Opracowanie właściwej procedury nie jest jednak proste i wymaga szczegółowej analizy nie tylko wewnętrznej przedsiębiorstwa, ale również ryzyk zewnętrznych – prawnych, finansowych, wizerunkowych. Aby system był skuteczny, musi go również charakteryzować spójność, przejrzystość oraz łatwość zastosowania.

Podkreślić natomiast należy, że czasem wdrożone procedury okazują się niewystarczające. Dlatego bardzo ważna jest ich bieżąca aktualizacja i dostosowanie do nowych wyzwań otoczenia gospodarczego.

Klaudia Raczek, Senior Associate w Andersen, aplikantka adwokacka

Obecnie tzw. przestępstwa białych kołnierzyków w policyjnych statystykach „cieszą się” dużą popularnością. Zgodnie z danymi opublikowanymi przez Komendę Główną Policji ich ilość sukcesywnie wzrastała z 58 476 przypadków w 1999 r. aż do 168 267 wykrytych przestępstw w 2021 r. Częstokroć sama kara dla sprawcy nie jest jedyną dolegliwością, która wiąże się z popełnieniem przestępstwa. Poza stratami wizerunkowymi, wskazać należy na możliwość orzeczenia przepadku niestanowiącego własności sprawcy przedsiębiorstwa (jeżeli przedsiębiorstwo to służyło do popełnienia przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści, a jego właściciel chciał, aby tak było albo, przewidując taką możliwość, na to się godził (art. 44a § 2 k.k.)), czy też korzyści osiągniętej z popełnionego przestępstwa (art. 45 k.k.).

2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Samorząd
Krzyże znikną z warszawskich urzędów. Trzaskowski podpisał zarządzenie
Prawo pracy
Od piątku zmiana przepisów. Pracujesz na komputerze? Oto, co powinieneś dostać
Praca, Emerytury i renty
Babciowe przyjęte przez Sejm. Komu przysługuje?
Spadki i darowizny
Ten testament wywołuje najwięcej sporów. Sąd Najwyższy wydał ważny wyrok
Sądy i trybunały
Sędzia WSA ujawnia, jaki tak naprawdę dostęp do tajnych danych miał Szmydt