- Okazało się, że w tej samej sprawie istnieją dwie różne ostateczne decyzje. Czy w takim przypadku można automatycznie, bez przeprowadzania dodatkowego postępowania, przyjąć, że druga z tych decyzji nie wywołuje skutków prawnych?

Nie.

W art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) wymieniono przypadki, w których istnieje podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji. Jednym z nich jest sytuacja, gdy dana decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną ostateczną decyzją (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). W takim przypadku stwierdza się nieważność drugiej decyzji wydanej w tej samej sprawie. Do momentu stwierdzenia nieważności decyzja korzysta z domniemania jej prawidłowości.

Czytaj także: Powaga rzeczy osądzonej w postępowaniu sądowoadministracyjnym

Dopiero stwierdzenie nieważności uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia nieważnej decyzji. W myśl art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną ostateczną decyzją, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia tej drugiej decyzji upłynęło 10 lat, a także gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. W orzecznictwie podkreśla się, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 września 1999 r., sygn. IV SA 1380/97, LEX nr 47894).

Zastosowanie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. następuje tylko w razie stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno dwiema decyzjami, przy czym istnienie tożsamości sprawy ma miejsce w przypadku występowania tych samych podmiotów w sprawie, tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym i tego samego przedmiotu (por. wyrok NSA w Warszawie z 29 kwietnia 1998 r., sygn. IV SA 1061/96, LEX nr 45166). W wyroku NSA w Gdańsku z 19 lutego 1999 r. (sygn. I SA/Gd 737/97, LEX nr 38675) zwrócono uwagę, że jeżeli w sprawie występują dwie strony i każda z nich może wnieść odwołanie od decyzji organu I instancji, to dopóki nie upłyną terminy do złożenia odwołań przez strony, organ odwoławczy nie powinien rozstrzygać sprawy co do jej istoty. Jeżeli organ odwoławczy –wbrew tej zasadzie – rozpozna sprawę merytorycznie i wyda ostateczną decyzję w stosunku do odwołania jednej strony, a następnie uczyni to samo w stosunku do odwołania drugiej strony, to spowoduje w ten sposób, że decyzja podjęta później, będąca kolejną ostateczną decyzją w tej samej sprawie, będzie dotknięta wadą nieważności.

Należy także pamiętać, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji w postępowaniu odwoławczym (por. m.in. wyrok NSA we Wrocławiu z 3 grudnia 1999 r., sygn. I SA/Wr 101/98, LEX nr 39728). Jeżeli druga z dwóch decyzji w tej samej sprawie nie jest jeszcze ostateczna i wniesiono od niej odwołanie, organ odwoławczy uchyli zaskarżoną decyzję i umorzy postępowanie przed organem I instancji zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. m.in. wyrok WSA w Krakowie z 1 sierpnia 2018 r., sygn. III SA/Kr 402/18, LEX nr 2532587).

—Anna Puszkarska, radca prawny

podstawa prawna: art. 138 § 1 pkt 2, art. 156 § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. (tekst jedn. DzU z 2017 r. poz. 1257 ze zm.)