Przepisy kodeksu cywilnego zawierają ściśle określoną kolejność dziedziczenia ustawowego oraz przewidują udziały w spadku przypadające na każdego ze spadkobierców ustawowych. Co istotne, krąg spadkobierców oraz przysługujące im udziały w spadku każdorazowo ustalane są na podstawie przepisów obowiązujących w dacie otwarcia spadku, a więc śmierci spadkodawcy.

Pierwszeństwo powołania do spadku na podstawie ustawy mają dzieci oraz małżonek spadkodawcy, co stanowi przejaw uprzywilejowania w tym zakresie najbliższych członków rodziny zmarłego. Po spadkodawcy dziedziczą wszystkie jego dzieci, niezależnie od tego, czy pochodzą z aktualnego małżeństwa spadkodawcy, poprzedniego małżeństwa czy też związku pozamałżeńskiego. W miejsce dziecka, które nie dożyło otwarcia spadku, odrzuciło spadek lub nie może być spadkobiercą, powołuje się dalszych zstępnych spadkodawcy, a więc np. wnuki lub ewentualnie prawnuki pochodzące od tego dziecka.

Czytaj więcej

Pisemnie, u notariusza albo na statku - jak sporządzić ważny testament

Wraz z dziećmi spadkodawcy dziedziczy małżonek spadkodawcy, a zatem osoba pozostająca ze spadkodawcą w ważnym związku małżeńskim do chwili jego śmierci. W sposób oczywisty z grona spadkobierców ustawowych wyłączony jest były małżonek spadkodawcy, na skutek prawomocnego orzeczenia rozwodu, które zapadło przed śmiercią spadkodawcy. W pewnych sytuacjach pozostali spadkobiercy mają także możliwość żądania wyłączenia przez sąd od dziedziczenia małżonka spadkodawcy, jeżeli nie orzeczono jeszcze prawomocnie rozwodu, ale sprawa o rozwód została wszczęta za życia spadkodawcy. Dziedziczyć na podstawie ustawy nie będzie również małżonek, jeżeli między nim a spadkodawcą orzeczono prawomocnie separację jeszcze przed śmiercią spadkodawcy.

Dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek dziedziczą po spadkodawcy w częściach równych. Niezależnie jednak od liczby dzieci dziedziczących po zmarłym, udział w spadku przypadający na małżonka spadkodawcy nie może być mniejszy niż jedna czwarta całości spadku.

Jeżeli spadkodawca nie miał małżonka, małżonek nie dożył otwarcia spadku, odrzucił spadek lub nie może być spadkobiercą, powołane do dziedziczenia po spadkodawcy są wyłącznie jego dzieci, dziedziczące w częściach równych.

W dalszej kolejności kodeks przewiduje następującą kolejność i wysokość udziałów:

- małżonek (udział ½) i rodzice (udział po ¼)

- małżonek (udział ½), jeden rodzic (udział ¼) i rodzeństwo (równe udziały w pozostałej ¼)

- małżonek (udział ½) i jeden rodzic (udział ½)

- małżonek (udział ½) i rodzeństwo (równe udziały w pozostałej ½)

- małżonek (cały spadek)

- rodzice (po połowie)

- jeden rodzic (udział ½) i rodzeństwo (równe udziały w pozostałej ½)

- jeden rodzic (cały spadek)

- rodzeństwo (w częściach równych)

- dziadkowie (po połowie)

- pasierbowie (w częściach równych)

- gmina albo Skarb Państwa (cały spadek).

Kolejność dziedziczenia przez poszczególnych spadkobierców oraz wysokość przysługujących im udziałów w spadku zostały szczegółowo omówione w publikacji „Adwokat rodzinny” z 28 lipca br., pt. „Jak przekazać majątek spadkobiercom”.

Czytaj więcej

Tylko otwarcie spadku ujawnia wszystkich uprawnionych do spadku