Konsultowany obecnie Plan zarządzania Puszczą Białowieską nie jest kompromisem między oczekiwaniami ekologów a lokalnych samorządów. Powstający przez cztery lata w ferworze ponad czterdziestu spotkań, przy solidnym wsparciu kilkunastu analiz naukowych i społeczno-gospodarczych, w końcu – poparty badaniami społecznymi, uwzględnia w największym możliwym stopniu potrzeby przyrody i integruje je w priorytety rozwojowe lokalnej społeczności.
Czym są plany zarządzania dla obiektów światowego dziedzictwa UNESCO?
Plany zarządzania dla obiektów światowego dziedzictwa UNESCO to dokumenty określające, jak państwa dbają o zachowanie obiektów i ich wyjątkowości w skali świata, tak, aby mogły się nimi cieszyć kolejne pokolenia. Puszcza Białowieska czeka na swój Plan zarządzania od 2014 roku, czyli od momentu powiększenia kompleksu UNESCO. W międzyczasie doświadczyła wielu kryzysów – geopolitycznego z Białorusią i w konsekwencji uchodźczego, masowej wycinki drzew, budowy zapory na trwałe dzielącej Puszczę na część polską i białoruską, zmian klimatu i suszy. Być może skutki niektórych z tych kryzysów udałoby się złagodzić, gdyby plan można było przygotować od razu.
Czytaj więcej
Bezpieczeństwo Polek i Polaków w obliczu kryzysu klimatycznego to element bezpieczeństwa narodowego. Niesłusznie temat stał się wielkim nieobecnym...
Projekt Planu zarządzania precyzyjnie określa zasady zarządzania puszczą i ustanawia Pełnomocnika do spraw Puszczy Białowieskiej. Biuro pełnomocnika działające lokalnie zapewni stałą współpracę Ministerstwa Klimatu i Środowiska z Białowieskim Parkiem Narodowym i trzema nadleśnictwami, na terenie których leży Puszcza Białowieska, a także pozwoli lepiej dostrzegać lokalne potrzeby, wspierać rozwój regionu oraz wzmacniać tożsamość mieszkańców związaną z Puszczą. Proponując kierunki rozwoju puszczańskich gmin, plan może być wsparciem inwestycyjnym i istotnym instrumentem w ubieganiu się o środki na inwestycje przez samorządy. Puszcza Białowieska jako światowe dziedzictwo ludzkości jest i musi pozostać także dziedzictwem lokalnym. W regionie Białowieży ma powstać m.in. Centrum Obiektu Światowego Dziedzictwa.
Ponadto opisuje rozpoznane zagrożenia stojące przed Puszczą Białowieską, określa działania i wskazuje odpowiedzialne instytucje, które będą miały za zadanie minimalizować ryzyko wystąpienia zagrożeń, a jeśli się pojawią – będą je niwelować w oparciu o dostępne struktury i narzędzia.
Dokument jest rodzajem dokumentu „matki” dla innych aktów zarządczych, takich jak Plany Urządzenia Lasu czy Plany zadań ochronnych Natura 2000. Lasy Państwowe i Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (RDOŚ) mają przygotowywać swoje plany w zgodzie z Planem zarządzania UNESCO. Brak koordynacji działań tych podmiotów związany z brakiem Planu zarządzania od 2014 r. był podnoszony przez Najwyższą Izbę Kontroli w raporcie z lutego 2024 roku.
Czytaj więcej
Nie brakuje głosów, że wilków w Polsce jest za dużo. Może dlatego myśliwi strzelają do nich mimo zakazu, a rząd zgodził się chronić je trochę mniej.
Czy plan dopuszcza wycinkę Puszczy Białowieskiej?
W oparciu o transparentne kryteria określa także sposób ochrony w różnych częściach Puszczy Białowieskiej, co jest kwintesencją sporu o Puszczę. Najmniej kontrowersji wywołują obszary strefy pierwszej (najwyższa ochrona), w której znajduje się znaczna część Parku Narodowego chronionego niezależnie przepisami krajowymi oraz drugiej (wysoka ochrona), w skład której wchodzi pozostała część Parku Narodowego (poza Rezerwatem Pokazowym i Hodowlanym Żubrów) oraz rezerwaty przyrody. Tutaj również działania ochronne dobrze określa polskie prawo. Oś sporu stanowi określenie obszaru stref trzeciej – ochrony biernej oraz czwartej – ochrony czynnej i możliwości prowadzenia w puszczy wycinki na cele gospodarcze.
Zaprezentowany opinii publicznej projekt Planu zdecydowanie wyklucza możliwość prowadzenia wycinki w Puszczy w celu pozyskania drewna na cele gospodarcze. Precyzyjnie rozdziela także obszary leśne od łąk i innych terenów wymagających aktywnych działań ochronnych – np. koszenia. Określa także: obszar ochrony siedlisk według najnowszych danych RDOŚ w Białymstoku, obszar występowania drzewostanów ponad stuletnich i innych cennych drzewostanów (strefa trzecia). A działania ochronne, których skutkiem może być selektywne usuwanie drzew, dopuszcza tylko i wyłącznie w celu przyspieszenia przebudowy drzewostanów iglastych nasadzonych przez człowieka – te lasy są w strefie czwartej. Drewno z niej może być wywożone z Puszczy i wykorzystywane. Z czasem las zostanie przekształcony w taki o właściwościach zbliżonych do naturalnego. Wówczas trafi do strefy trzeciej.
Czytaj więcej
Nieuchronne w najbliższych miesiącach „rozliczenia” braków systemowych w Polsce powinny objąć także brak regulacji ustawowych w zakresie zapobiegan...
Konsultacje społeczne Planu zarządzania Puszczą Białowieską kończą się 18 sierpnia. Z przeprowadzonych przez nas badań opinii publicznej (Quantify, N: 1000, N:300, N:300, 2025) wynika, że Puszcza Białowieska jest symbolem polskiej przyrody – słyszeli o niej wszyscy. Równie ważny jest jej status obiektu światowego dziedzictwa – ośmiu na dziesięciu Polaków wie, że Białowieża znajduje się na liście najcenniejszych terenów przyrodniczych na świecie. W końcu – niezależnie od miejsca zamieszkania – ponad 80 procent Polek i Polaków chce ochrony całej Puszczy Białowieskiej i dopuszczenia czynnej ochrony tylko tam, gdzie to konieczne. Konsultacje społeczne to czas, gdzie każdy Wasz głos na rzecz bezpiecznej przyszłość naszego najstarszego i najdzikszego lasu jest ważny.
Autorka jest zastępcą dyrektora ds. zmian klimatu i współpracy międzynarodowej, Instytut Ochrony Środowiska-Państwowy Instytut Badawczy
