Obiekt budowlany (jego części) samowolnie wzniesiony i zakończony przed 1 stycznia 1995 można zalegalizować na podstawie ustawy Prawo budowlane z 1974 r.
Ustawę tę zastąpiło 1 stycznia 1995 nowe, aktualnie obowiązujące, prawo budowlane. Niemniej do samowoli budowlanych popełnionych przed 1 stycznia 1995 stosuje się stare przepisy (zgodnie z art. 103 ust. 2 prawa budowlanego z 1994 r.).
Wniosek w tej sprawie składa się u powiatowego inspektora nadzoru budowlanego; ten zbada, czy w trakcie rozbudowy nie doszło do naruszenia przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz przepisów techniczno-budowlanych.
Trzeba się liczyć z koniecznością wykonania robót budowlanych doprowadzających obiekt do stanu zgodnego z przepisami (np. zamurowanie okien w ścianie usytuowanej zbyt blisko granicy), mogą to być także roboty rozbiórkowe, np. części obiektu (usytuowanego zbyt blisko granicy z inną działką budowlaną).
Warunkiem legalizacji jest też posiadanie prawa do dysponowania terenem na cele budowlane. Czytelnik będzie musiał również uzyskać pozwolenie na użytkowanie. Nie musi natomiast wnosić żadnej opłaty legalizacyjnej. Postępowanie nie zawsze kończy się legalizacją, może także dojść do nakazania rozbiórki.
