Najdroższy malarz świata Gerhard Richter w Paryżu: wuj nazista, ciocia antyfaszystka

Ewa Izabela Nowak z Paryża

Na paryskiej ekspozycji zgromadzono 275 dzieł wypożyczonych ze stu instytucji muzealnych, galerii sztuki oraz od osób prywatnych. Najstarsze dzieła powstały w 1962 r., a najnowsze pochodzą z 2024 r. Urodzony w 1932 r. artysta definitywnie przestał malować w 2017 r. Jego ostatnie prace to głównie rysunki ołówkiem i tuszem oraz akwarele.

Pokaz ma charakter chronologiczny, podzielony został na jedenaście części, charakteryzujących kolejne okresy w twórczości Richtera: od wczesnych obrazów olejnych namalowanych według fotografii do ostatnich dzieł na papierze, w których artysta koncentruje się na eksperymentowaniu z różnymi możliwościami technicznymi rysunku ołówkiem i tuszem.

Gerhard Richter i wątek polityczny

Pokaz zdecydowanie odbiega od większości dotychczasowych prezentacji Richtera, które promowały wizję artysty oscylującego między sztuką figuratywną i abstrakcją. Elementem, który radykalnie zmienia odbiór jego dzieła, jest wątek polityczny towarzyszący większości jego dzieł na początku twórczości.

Czytaj więcej

Malarstwo

90 urodziny Gerharda Richtera

Gerhard Richter, jeden z największych współczesnych malarzy, obchodzi dziś 90 urodziny. Kilka jub...

Richter przyszedł na świat w Dreźnie, ale jako czteroletni chłopiec zamieszkał z rodzicami w Reichenau (obecnie Bogatynia) niedaleko Görlitz (Zgorzelec). Matka pracowała w księgarni, a ojciec był nauczycielem matematyki. Podczas wojny był w Wehrmachcie. Po 1945 r. przynależność do partii NSDAP spowodowała wykluczenie go z zawodu nauczyciela. Zmuszony był do pracy w fabryce. Z kolei brat matki Richtera, wuj Rudi, zginął w 1944 r. na froncie zachodnim we Francji. Marianne, siostra jego matki – jako przeciwniczka nazizmu – została umieszczona w szpitalu psychiatrycznym, w którym została rozstrzelana tuż przed zakończeniem wojny.

Fakty te znalazły odbicie w malarstwie niemieckiego artysty. Nie przybrało to obsesyjnej formy, tak jak w przypadku Anselma Kiefera, który do dzisiaj ustawicznie podejmuje refleksję nad frustracją związaną z odpowiedzialnością za Holocaust. Portrety zmarłych tragicznie krewnych Richter namalował posługując się rodzinnymi fotografiami. Zwłaszcza „Oncle Rudi” stanie się jednym z najbardziej znanych i rozpoznawalnych dzieł Richtera.

Formalnie przypomina on znany autoportret Kiefera z 1969 r., w którym malarz uwiecznił się w znalezionym w szafie starym mundurze wojennym ojca, wyciągając rękę w powszechnie znanym geście pozdrowienia nazistowskiego.

Czytaj więcej

Kultura

Najlepsze wystawy 2026 w Polsce

Muzea i galerie w kraju gwarantują przez cały rok mnóstwo wrażeń. Od światowych dzieł Picassa, Er...

Jest to jednak tylko podobieństwo formalne. Richter ogranicza się jedynie do malarskiej reprodukcji rodzinnej pamiątki, prezentując podobiznę młodego, uśmiechniętego mężczyzny w mundurze wojennym, skazanego na nieuchronną śmierć na froncie. W przeciwieństwie do Kiefera nie sugeruje żadnego pytania natury moralnej. Richter powróci do tej tematyki dopiero malując cykl obrazów „Birkenau” w 2014 r. Gerhard Richter stworzył cztery wielkoformatowe obrazy abstrakcyjne, zamalowując autentyczne fotografie z 1944 r., wykonane potajemnie przez więźniów Sonderkommando w Birkenau.

Gerhard Richter i malowanie według fotografii

Konwencja malowania realistycznego portretu na podstawie fotografii będzie powracać w malarstwie Richtera kilkakrotnie. Powszechnie znany jest portret schodzącej po schodach nagiej Emy, jego pierwszej żony, z którą uciekli razem z Niemiec Wschodnich do Düsseldorfu na początku lat 60. ubiegłego wieku.

Czytaj więcej

Plus Minus

Wystawowe hity Europy

Do artystycznych podróży po Europie zachęca w 2026 r. mnóstwo wystaw indywidualnych wybitnych art...

Pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku namalował cykl piętnastu obrazów zatytułowanych „18. October 1977”. Data samobójstwa Andreasa Baadera, przywódcy skrajnie lewicowej Frakcji Armii Czerwonej stała się pretekstem do namalowania portretów członków tej organizacji terrorystycznej na podstawie wycinków prasowych.

Najbardziej znanym cyklem Richtera namalowanym na podstawie fotografii jest jednak zestaw 48 portretów słynnych niemieckojęzycznych intelektualistów zaprezentowany w niemieckim pawilonie narodowym podczas Biennale w Wenecji w 1972 r. Znajdują się wśród nich między innymi podobizny Franza Kafki, Alberta Einsteina i Sigmunda Freuda. Richter przy okazji pobytu w Wenecji miał okazję zobaczyć w oryginale kilka płócien Tycjana. Największe wrażenie zrobiło na nim „Zwiastowanie”. Zainspirowało go do namalowania własnej wersji biblijnej historii. Obraz wypożyczony z kolekcji Hirschhorn Museum w Waszyngtonie pokazany jest w Fundacji Vuitton w sali poprzedzającej zestaw najważniejszych obrazów abstrakcyjnych Richtera, pochodzących z lat osiemdziesiątych.

Gerhard Richter, najdroższy malarz świata

Pod koniec XX wieku Gerhard Richter stał się definitywnie jednym z najdroższych i najbardziej znanych malarzy niemieckich, a jego renoma z czasem pokonała sławę młodszego o parę lat Georga Baselitza. Na początku XXI wieku artysta otrzymał zamówienie na realizację witrażu w najsłynniejszej katedrze niemieckiej znajdującej się w Kolonii. Posłużył się wówczas oprogramowaniem cyfrowym proponującym 4900 różnych niuansów kolorystycznych.

Gerhard Richter, "Wujek Rudi"

Foto: Mat. Pras./ Fundacja Louis Vuitton

Doświadczenie to poprzedziło zwrot artysty do tragicznej przeszłości Niemiec. W 2014 r. Richter namalował wspomniany cykl „Birkenau”, który stał się między innymi pretekstem do napisania słynnej książki Didi-Hubermana „Obrazy mimo wszystko”. Zestaw „Birkenau” został pokazany po raz pierwszy publiczności w 2020 r. w MoMA w Nowym Jorku. Jego fotograficzne reprodukcje znajdują się w Reichstagu w Berlinie oraz w Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.