Słowacki Trenczyn Europejską Stolicą Kultury 2026

Trenczyn jest drugim słowackim miastem, które wyróżnione zostało tytułem Europejskiej Stolicy Kultury; w 2013 r. UE przyznała go Koszycom.

Trzydniowy weekend otwarcia Europejskiej Stolicy Kultury 2026 w Trenczynie był niezwykle widowiskowy i pełen rozmachu. Na trzech plenerowych scenach koncertowali muzycy, reprezentujący różne gatunki – od muzyki klasycznej, przez folk, jazz, po nowoczesne brzmienia elektroniczne, hip-hop i pop. Wystąpił m.in. legendarny słowacki zespół Bez ladu a składu, reprezentujący scenę undergroundową i alternatywną.

Gala otwarcia odbyła się na największej scenie przy Placu Pokoju (Mierové namestie), której widowiskową oprawą były zamkowe mury na wzgórzu, zmieniające kolor w laserowych światłach. W kulminacyjnym  momencie, gdy śpiewano „Odę do radości”, hymn Unii Europejskiej, scena i Zamek przybrały kolor unijnej flagi z kręgiem 12 gwiazd. Przygotowaniem inauguracyjnego weekendu otwarcia, dającego przedsmak całorocznych wydarzeń w Trenczynie, kierował Lumír Mati.

Barwny karnawałowy pochód przeszedł przez centrum Trenczyna.

Foto: Monika Kuc

Koncerty, spektakle i performance odbywały się też na wewnętrznych scenach. Dużym przeżyciem był spektakl „EGBDF” w reżyserii Patrika Lančariča zrealizowany przez Teatr i Orkiestrę Filharmonii im. Bohuslava Martinů ze Zlina w Czechach. Ta adaptacja sztuki słynnego brytyjskiego dramaturga Toma Stopparda (który urodził się w czeskim Zlinie) opowiada o więzionych w szpitalach psychiatrycznych rosyjskich dysydentach protestujących przeciw okupacji Czechosłowacji w 1968 r. Z muzyką amerykańskiego kompozytora André Previna, wielokrotnego zdobywcy Oscara i nagrody Grammy, spektakl wystawiony w Trenczynie brzmiał również aktualnie wobec współczesnych zagrożeń.

Artyści dla Trenczyna

Dla Trenczyna artyści z różnych krajów stworzyli też wiele dzieł, które miastu nadają w 2026 r. niepowtarzalny charakter. Współczesne prace są prezentowane w galeriach, na zamku i w innych zabytkowych obiektach oraz w całym mieście. Na przykład instalacja „Crystallized Silence” Japończyka Yasuaki Onishi napełnia monumentalne wnętrze w zamkowej Sali Rycerskiej odrealnioną aurą. Może kojarzyć się z oszronionymi gałęziami, a jednocześnie przez wyrafinowane połączenie materii, pustki, światła skłania do refleksji nad przemijającym czasem.

W kościele farnym Narodzenia Najświętszej Marii Panny czeski artysta Ondrej Puchte stworzył interaktywną harfę laserową.

Foto: Monika Kuc

Niezwykłych wrażeń dostarczają też świetlne instalacje wewnątrz dwóch miejskich kościołów, zrealizowane w ramach Light Art Festival Trenčin. W kościele pijarów św. Franciszka Ksawerego w centrum Trenczyna, o pełnym przepychu barokowym wystroju miejscowa grupa TRAKT stworzyła poruszającą wyobraźnię pracę, która zachęca widzów do aktywności. Ludzie podchodzą do głównego ołtarza, podają sobie ręce, a osoby stojące na skraju opierają dłonie na modelach ziemskiej kuli. Tak powstaje zamknięty obwód instalacji świetlnej, która wydobywa z półmroku rzeźby, iluzjonistyczne malowidła, bogate detale architektoniczne.

Z kolei w skromnym, stojącym na zboczu zamkowego wzgórza kościele farnym Narodzenia Najświętszej Marii Panny czeski artysta Ondrej Puchte stworzył interaktywną harfę laserową. Ten „instrument” przyciąga uwagę najpierw neonowym blaskiem światła. A kiedy zbliżymy do niego dłoń i przesuniemy ją po obwodzie, zmieniamy się w kompozytorów muzyki. Każdy ruch i dotyk zmienia wysokość dźwięku i linię melodyczną, zachęcając do niekończących się eksperymentów.

Natomiast w głównej Galerii Miloša Alexandra Bazovskégo w Trenczynie podziwiać można retrospektywę Stano Filko (1937–2015), wybitnego słowackiego artysty-eksperymentatora, twórcy przestrzennych barwnych instalacji malarskich.

Nad Trenczynem góruje potężny zamek, jeden z najpiękniejszych na Słowacji, którego historia sięga średniowiecza.

Foto: Monika Kuc

Na całoroczny budżet składa się około 40 mln euro ze środków unijnych, 5 mln euro od miasta i 15 mln euro przekazanych przez ministerstwa kultury. Hasło Trenczyna jako Europejskiej Stolicy Kultury to „Rozbudź ciekawość”.

Inwestycje w obiekty kulturalne

Europejska Stolica Kultury 2026 nie tylko prezentuje mnóstwo artystycznych wydarzeń. – To nie tylko jednorazowe dla nas wydarzenie, ale długoterminowa inwestycja w jakość życia w mieście – podkreśla Richard Rybniček, burmistrz Trenczyna. A Jaroslav Baška, przewodniczący Samorządowego Kraju Trenczyńskiego, dodaje, że Europejska Stolica Kultury ma wpływ zarówno na rozwój całego regionu, jak i na dialog z Europą

Do największych inwestycji należą w Trenczynie rekonstrukcyjne prace na zamku, które wzmacniają historyczne struktury, ale też tworzą nowe przestrzenie, np. wystawowe, przeznaczone do prezentacji sztuki współczesnej.

Dużym przedsięwzięciem była także ukończona w ubiegłym roku renowacja na Starym Mieście murowanej okazałej synagogi w stylu secesyjno-orientalnym. Przeprowadzono ją dzięki wsparciu funduszy norweskich i EOG. Na zewnątrz budynek pod trzema kopułami ma białe ściany, a wewnątrz dekorują go malowidła ścienne stylizowane na secesję i art déco.

Synagoga wzniesiona została w 1913 r. według projektu berlińskich architektów: Richarda Scheibnera i Hugo Pála. Budowę zrealizowała lokalna firma z Trenczyna. Podczas II wojny i Holokaustu synagoga została wewnątrz zniszczona, później komuniści przekształcili ją w magazyn tekstyliów. Synagogę zwrócono Federacji Gmin Żydowskich w 1993 r., a w 2018 powróciła do Gminy Żydowskiej w Trenczynie.

Obecnie zachowuje funkcje religijne, jak i pełni rolę nowoczesnego centrum kulturalnego. Podczas weekendu otwarcia ESK odbył się w niej porywający koncert profesjonalnego działającego od dekady zespołu Samaria Klezmer Band.

Kulturalne hity przez cały rok

Bardzo długą listę wydarzeń Europejskiej Stolicy Kultury w Trenczynie znaleźć można na stronie internetowej wydarzenia. Do najważniejszych należeć będą: multimedialna wystawa na zamku „Studnia miłości” z udziałem tureckich artystów, kolejne odsłony Festiwalu Sztuki Światła – w kwietniu i wrześniu, czy międzynarodowa wystawa „Global Equality and Hospitality”, na której Polskę reprezentować będzie Artur Żmijewski – w sierpniu. A także festiwale: od młodej muzyki „Garage” – w lipcu – sierpniu, przez literacki festiwal latem po Fiesta Bridge we wrześniu, związana z otwarciem wspomnianej promenady z mnóstwem atrakcji kulturalnych.

Panoramiczny widok na Trenczyn i Karpaty Zachodnie ze Wzgórza Zamkowego

Foto: Monika Kuc

Od Trenczyna do Oulu w Finlandii

Gościem specjalnym na inauguracji w Trenczynie byli artyści z Finlandii. Oulu, 220-tysięczne portowe miasto na północno-zachodnim wybrzeżu kraju, oddalone o 600 kilometrów od Helsinek, zostało również Europejską Stolicą Kultury 2026.