Z tego artykułu się dowiesz:
- Jakie wydarzenia kulturalne zainaugurowały Europejską Stolicę Kultury 2026 w Trenczynie?
- Jakie inwestycje kulturalne towarzyszą programowi Europejskiej Stolicy Kultury w Trenczynie?
- Jaki jest całoroczny program kulturalny Trenczyna jako Europejskiej Stolicy Kultury?
- Czym wyróżnia się Oulu w Finlandii, drugie miasto noszące tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2026?
Trenczyn jest drugim słowackim miastem, które wyróżnione zostało tytułem Europejskiej Stolicy Kultury; w 2013 r. UE przyznała go Koszycom.
Trzydniowy weekend otwarcia Europejskiej Stolicy Kultury 2026 w Trenczynie był niezwykle widowiskowy i pełen rozmachu. Na trzech plenerowych scenach koncertowali muzycy, reprezentujący różne gatunki – od muzyki klasycznej, przez folk, jazz, po nowoczesne brzmienia elektroniczne, hip-hop i pop. Wystąpił m.in. legendarny słowacki zespół Bez ladu a składu, reprezentujący scenę undergroundową i alternatywną.
Gala otwarcia odbyła się na największej scenie przy Placu Pokoju (Mierové namestie), której widowiskową oprawą były zamkowe mury na wzgórzu, zmieniające kolor w laserowych światłach. W kulminacyjnym momencie, gdy śpiewano „Odę do radości”, hymn Unii Europejskiej, scena i Zamek przybrały kolor unijnej flagi z kręgiem 12 gwiazd. Przygotowaniem inauguracyjnego weekendu otwarcia, dającego przedsmak całorocznych wydarzeń w Trenczynie, kierował Lumír Mati.
Barwny karnawałowy pochód przeszedł przez centrum Trenczyna.
Koncerty, spektakle i performance odbywały się też na wewnętrznych scenach. Dużym przeżyciem był spektakl „EGBDF” w reżyserii Patrika Lančariča zrealizowany przez Teatr i Orkiestrę Filharmonii im. Bohuslava Martinů ze Zlina w Czechach. Ta adaptacja sztuki słynnego brytyjskiego dramaturga Toma Stopparda (który urodził się w czeskim Zlinie) opowiada o więzionych w szpitalach psychiatrycznych rosyjskich dysydentach protestujących przeciw okupacji Czechosłowacji w 1968 r. Z muzyką amerykańskiego kompozytora André Previna, wielokrotnego zdobywcy Oscara i nagrody Grammy, spektakl wystawiony w Trenczynie brzmiał również aktualnie wobec współczesnych zagrożeń.
Artyści dla Trenczyna
Dla Trenczyna artyści z różnych krajów stworzyli też wiele dzieł, które miastu nadają w 2026 r. niepowtarzalny charakter. Współczesne prace są prezentowane w galeriach, na zamku i w innych zabytkowych obiektach oraz w całym mieście. Na przykład instalacja „Crystallized Silence” Japończyka Yasuaki Onishi napełnia monumentalne wnętrze w zamkowej Sali Rycerskiej odrealnioną aurą. Może kojarzyć się z oszronionymi gałęziami, a jednocześnie przez wyrafinowane połączenie materii, pustki, światła skłania do refleksji nad przemijającym czasem.
W kościele farnym Narodzenia Najświętszej Marii Panny czeski artysta Ondrej Puchte stworzył interaktywną harfę laserową.
Niezwykłych wrażeń dostarczają też świetlne instalacje wewnątrz dwóch miejskich kościołów, zrealizowane w ramach Light Art Festival Trenčin. W kościele pijarów św. Franciszka Ksawerego w centrum Trenczyna, o pełnym przepychu barokowym wystroju miejscowa grupa TRAKT stworzyła poruszającą wyobraźnię pracę, która zachęca widzów do aktywności. Ludzie podchodzą do głównego ołtarza, podają sobie ręce, a osoby stojące na skraju opierają dłonie na modelach ziemskiej kuli. Tak powstaje zamknięty obwód instalacji świetlnej, która wydobywa z półmroku rzeźby, iluzjonistyczne malowidła, bogate detale architektoniczne.
Z kolei w skromnym, stojącym na zboczu zamkowego wzgórza kościele farnym Narodzenia Najświętszej Marii Panny czeski artysta Ondrej Puchte stworzył interaktywną harfę laserową. Ten „instrument” przyciąga uwagę najpierw neonowym blaskiem światła. A kiedy zbliżymy do niego dłoń i przesuniemy ją po obwodzie, zmieniamy się w kompozytorów muzyki. Każdy ruch i dotyk zmienia wysokość dźwięku i linię melodyczną, zachęcając do niekończących się eksperymentów.
Natomiast w głównej Galerii Miloša Alexandra Bazovskégo w Trenczynie podziwiać można retrospektywę Stano Filko (1937–2015), wybitnego słowackiego artysty-eksperymentatora, twórcy przestrzennych barwnych instalacji malarskich.
Nad Trenczynem góruje potężny zamek, jeden z najpiękniejszych na Słowacji, którego historia sięga średniowiecza.
Na całoroczny budżet składa się około 40 mln euro ze środków unijnych, 5 mln euro od miasta i 15 mln euro przekazanych przez ministerstwa kultury. Hasło Trenczyna jako Europejskiej Stolicy Kultury to „Rozbudź ciekawość”.
Inwestycje w obiekty kulturalne
Europejska Stolica Kultury 2026 nie tylko prezentuje mnóstwo artystycznych wydarzeń. – To nie tylko jednorazowe dla nas wydarzenie, ale długoterminowa inwestycja w jakość życia w mieście – podkreśla Richard Rybniček, burmistrz Trenczyna. A Jaroslav Baška, przewodniczący Samorządowego Kraju Trenczyńskiego, dodaje, że Europejska Stolica Kultury ma wpływ zarówno na rozwój całego regionu, jak i na dialog z Europą
Do największych inwestycji należą w Trenczynie rekonstrukcyjne prace na zamku, które wzmacniają historyczne struktury, ale też tworzą nowe przestrzenie, np. wystawowe, przeznaczone do prezentacji sztuki współczesnej.
Dużym przedsięwzięciem była także ukończona w ubiegłym roku renowacja na Starym Mieście murowanej okazałej synagogi w stylu secesyjno-orientalnym. Przeprowadzono ją dzięki wsparciu funduszy norweskich i EOG. Na zewnątrz budynek pod trzema kopułami ma białe ściany, a wewnątrz dekorują go malowidła ścienne stylizowane na secesję i art déco.
Trenczyn zainaugurował otwarcie Europejskiej Stolicy Kultury 2026 ponad setką wydarzeń
Synagoga wzniesiona została w 1913 r. według projektu berlińskich architektów: Richarda Scheibnera i Hugo Pála. Budowę zrealizowała lokalna firma z Trenczyna. Podczas II wojny i Holokaustu synagoga została wewnątrz zniszczona, później komuniści przekształcili ją w magazyn tekstyliów. Synagogę zwrócono Federacji Gmin Żydowskich w 1993 r., a w 2018 powróciła do Gminy Żydowskiej w Trenczynie.
Obecnie zachowuje funkcje religijne, jak i pełni rolę nowoczesnego centrum kulturalnego. Podczas weekendu otwarcia ESK odbył się w niej porywający koncert profesjonalnego działającego od dekady zespołu Samaria Klezmer Band.
Kulturalne hity przez cały rok
Bardzo długą listę wydarzeń Europejskiej Stolicy Kultury w Trenczynie znaleźć można na stronie internetowej wydarzenia. Do najważniejszych należeć będą: multimedialna wystawa na zamku „Studnia miłości” z udziałem tureckich artystów, kolejne odsłony Festiwalu Sztuki Światła – w kwietniu i wrześniu, czy międzynarodowa wystawa „Global Equality and Hospitality”, na której Polskę reprezentować będzie Artur Żmijewski – w sierpniu. A także festiwale: od młodej muzyki „Garage” – w lipcu – sierpniu, przez literacki festiwal latem po Fiesta Bridge we wrześniu, związana z otwarciem wspomnianej promenady z mnóstwem atrakcji kulturalnych.
Panoramiczny widok na Trenczyn i Karpaty Zachodnie ze Wzgórza Zamkowego
Od Trenczyna do Oulu w Finlandii
Gościem specjalnym na inauguracji w Trenczynie byli artyści z Finlandii. Oulu, 220-tysięczne portowe miasto na północno-zachodnim wybrzeżu kraju, oddalone o 600 kilometrów od Helsinek, zostało również Europejską Stolicą Kultury 2026.
Jej hasłem jest „Kulturowa Zmiana Klimatu”. W swoim artystycznym programie (ceremonia otwarcia w Oulu odbyła się już w styczniu) kładzie nacisk na zbliżenie ludzi poprzez kulturę i połączenie sztuki z naturą, ekologię, podnoszenie świadomości zmian klimatycznych.
Oulu ma także bardzo bogaty całoroczny program wydarzeń. Międzynarodową rangę nadaje mu szczególnie ogłoszenie w tym mieście 16 kwietnia laureatów konkursu Miesa van der Rohe 2026, jednego z najważniejszych konkursów architektonicznych w Europie.
W jego finale rywalizuje 7 projektów: Pałac Wystawowy w Charleroi w Belgii; hiszpańska rewitalizacja zespołu przemysłowego Vapor Cortès; LUMA Arles, działka 8 – modernizacja dawnego Magazynu Elektrycznego w Arles we Francji; Centrum Sportowo-Kulturalne im. Josephine Baker i Marie-José Pérec w La Bouëxière we Francji; Targ w dzielnicy Gruž w Dubrowniku w Chorwacji; Wielofunkcyjne Centrum Kulturalne Le Foirail w Laguiole we Francji; Tymczasowa siedziba Słoweńskiego Teatru Narodowego – Drama w Lublanie w Słowenii.
Czytaj więcej
Do artystycznych podróży po Europie zachęca w 2026 r. mnóstwo wystaw indywidualnych wybitnych artystek i artystów i co najmniej dwa potężne wydarze...
Europejskie Stolice Kultury to jedna z najbardziej cenionych inicjatyw kulturalnych UE. W Polsce ten tytuł otrzymały dotąd dwa miasta: Kraków (2000) oraz Wrocław (2016). Lublin otrzyma go w 2029 r.
