Nowela prawa autorskiego: prawo cytatu, dozwolony użytek

To jedna z licznych zmian, jakie zawiera projekt nowelizacji prawa autorskiego, który zaprezentowało w piątek Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Nowelizacja rozszerza możliwość korzystania z cytatów przez prasę, radio i telewizję (tzw. użytek informacyjny), ponieważ w art. 25 zwrot „aktualne artykuły" będzie zmieniony na „artykuły na aktualne tematy".

Szerszy użytek

Prof. Ewa Nowińska z Katedry Prawa Własności Intelektualnej Uniwersytetu Jagiellońskiego podkreśla, że zniesienie warunku cytowania utworu tylko w innym dziele pozwoli z niego szerzej korzystać. Nie będzie też zakazu cytowania całego utworu, dzięki czemu można będzie pokazać np. w prasie obraz czy zdjęcie.

Z drugiej strony nowela może oznaczać, jeśli nie wyrok, to podcięcie skrzydeł dla branży zajmującej się press clippingiem. Usunięty ma być nadużywany obecnie art. 30, na podstawie którego ośrodki informacji lub dokumentacji (lub firmy za takie ośrodki się podające) sporządzają i rozpowszechniają opracowania oraz fragmenty opublikowanych utworów, w szczególności prasowych, ze stratą dla ich autorów.

– To anachroniczny przepis, gdyż dotyczył prasy papierowej, a obecnie szkodliwy dla rynku prasowego w znacznej mierze elektronicznego. Jego usunięcie jest zatem konieczne – mówi Maciej Hofman, dyrektor Izby Wydawców Prasy.

Nowelizacja rozszerza też dozwolony użytek, m.in. edukacyjny, umożliwiający instytucjom edukacyjnym i naukowym korzystanie z utworów w wersjach cyfrowych na potrzeby nauczania na odległość (e-learning).

Utwory osierocone

Nowela ureguluje wreszcie szersze korzystanie z utworów osieroconych, co oznacza, że biblioteki, muzea i filmoteki oraz nadawcy publiczni będą mogli je prezentować. Chodzi o cenne dla polskiej kultury dzieła, liczone w setkach tysięcy egzemplarzy, m.in. przedwojenne filmy, zasoby biblioteczne, ale też utwory przez lata wydawane w tzw. drugim obiegu. Oczywiście projekt przewiduje procedurę poszukiwania twórcy oraz postępowania, gdyby twórca osieroconego dzieła jednak się odnalazł.

Jak powiedział „Rzeczpospolitej" Karol Kościński, dyrektor Departamentu Własności Intelektualnej i Mediów MKiDN, projekt wdraża nowe, jeszcze nieimplementowane dyrektywy Unii, ale też koryguje przepisy już wdrożone, ale nie w takim zakresie, na jaki pozwala ustawodawstwo europejskie.

Wiele poszczególnych regulacji było od dawna dyskutowanych w środowisku twórców i branżach wykorzystujących utwory.

Zdaniem prof. Ryszarda Markiewicza, specjalisty od prawa autorskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego, cześć proponowanych zmian jest cenna, np. rozszerzenie prawa cytatu.

– Z drugiej strony brak odniesienia do orzeczeń TS UE, choćby w sprawie nielegalnego ściągania z internetu filmów do użytku osobistego – dodaje profesor.