Polacy płacą kaucje za butelki i często ich później nie odzyskują

Po ubiegłorocznym okresie testowym od 1 stycznia w pełni obowiązuje już system 50 groszy kaucji za opakowania plastikowe, szklane i puszki z napojami. Kupiło je już 80 proc. ankietowanych, jednak aż 35 proc. w tej grupie nie wróciło z butelką do sklepu, by kaucję odzyskać – wynika z badania ARC Rynek i Opinia, którego wyniki „Rzeczpospolita” poznała jako pierwsza.

Niechętnie po kaucję

Jako główny powód niewystąpienia o zwrot kaucji badani podawali brak takiej potrzeby, jak i brak wiedzy odnośnie do tego, gdzie i jak mogą odzyskać wpłacone środki. Ministerstwo Klimatu i Środowiska podkreśla, że cykl obrotu produktem w opakowaniu aż do jego zwrotu może trwać od kilku dni do nawet kilku miesięcy. – Dopiero analiza pełnych danych obejmujących co najmniej cały rok, w tym uwzględniająca okresy zwiększonej sprzedaży napojów, co ma miejsce np. w czasie wakacji, pozwoli na wstępne oszacowanie, jaka część opakowań jest zwracana i jaka kwota kaucji podlega wypłacie konsumentom, a jaka pozostaje u operatorów – wskazuje biuro prasowe resortu.

Start systemu kaucyjnego był słaby, długo większość badanych zupełnie nie miała styczności z opakowaniami kaucyjnymi. Jednak wciąż niektóre sieci przyznają, że zainteresowanie zwrotami jest małe. – W lutym odnotowaliśmy jedynie 31 proc. zwrotów. Jednak jest jeszcze zbyt wcześnie na jednoznaczne wnioski, nie wszystkie opakowania są kaucyjne, a klienci nie są jeszcze przyzwyczajeni do systemu. Widzimy jednak już wzrost liczby zwrotów w porównaniu ze styczniem – mówi Hanna Bernatowicz, rzeczniczka sieci Auchan.

Czytaj więcej:

Raporty ekonomiczne Polacy gotowi na kaucje. Sklepy i producenci niekoniecznie

Po trzech miesiącach okresu przejściowego od początku stycznia system kaucyjny miał obowiązywać już w pełni. Niektóre sieci nie zdążyły z automatam...

Pro

Zdaniem autorów badania może to być efekt tego, że 50 groszy za jedno opakowanie może wydawać się dla wielu osób już zbyt małą kwotą. – Wysoka inflacja spowodowała w ostatnich latach, że dla części konsumentów nie jest już to kwota wystarczająco zachęcająca do zachowywania opakowań i ich zwrotu – mówi dr Adam Czarnecki, wiceprezes ARC Rynek i Opinia. – Część konsumentów może nie brać pod uwagę, że kiedy odda kilka lub kilkanaście opakowań, to ta kwota może być już zauważalna – dodaje.

O wzroście liczby zwrotów mówią także inni sprzedawcy. – Porównując luty do stycznia, liczba oddanych opakowań wzrosła aż o ok. 170 proc. Widzimy, że funkcjonowanie systemu to nie tylko kwestia technologii czy regulacji prawnych, ale przede wszystkim zmiana codziennych nawyków – mówi Edyta Bracik, rzeczniczka Aldi Polska.  

Będzie więcej zwrotów kaucji w sklepach

Resort środowiska docelowo zakłada, że 90–95 proc. opakowań będzie zwracanych w ramach systemu. W pierwszym roku poziom ten może być jednak niższy, ok. 70–80 proc., co jest naturalne w początkowym etapie funkcjonowania nowych rozwiązań. – Naszym celem jest osiągnięcie 77 proc. poziomu selektywnego zbierania opakowań od 2025 r., aby wypełnić zobowiązania unijne – podaje biuro prasowe resortu. 

Na tendencję wzrostową wskazują także inni sprzedawcy. – W czwartym kwartale 2025 r. przyjęliśmy ok. 23 tys. opakowań, w styczniu tego roku – 177 tys., a w lutym już niemal 996 tys., co oznacza ponad pięciokrotny wzrost miesiąc do miesiąca – mówi Patrycja Kamińska, rzeczniczka sieci Netto. – Równolegle rośnie liczba opakowań objętych systemem. W lutym wprowadziliśmy do sprzedaży ponad 1,6 mln napojów marek własnych objętych kaucją, czyli prawie pięć razy więcej niż miesiąc wcześniej – dodaje.

Ministerstwo przyznaje, że środki pochodzące z nieodebranej kaucji oraz ze sprzedaży odpadów opakowaniowych, zebranych w ramach systemu kaucyjnego i sprzedaży materiałów pochodzących z przetwarzania tych odpadów przeznacza się wyłącznie na finansowanie systemu kaucyjnego. Niezwrócona kaucja będzie odpowiadała niezwróconym opakowaniom i odpadom opakowaniowym do sklepu i pozostanie u operatora systemu.

Tylko w grudniu w sklepach sieci Biedronka zwrócono ok. 180 tys. opakowań. W styczniu liczba ta wzrosła już do blisko 8 mln, a w lutym już ok. 34 mln. – Łącznie zebraliśmy ok. 51 mln opakowań. W 74 proc. to butelki PET oraz w 26 proc. puszki aluminiowe, co pokazuje, że system obejmuje różne kategorie produktów i odpowiada na realne zachowania zakupowe klientów – mówi Agnieszka Koc, dyrektorka ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju w sieci Biedronka. – Te dane pokazują nie tylko rosnącą świadomość konsumentów, ale przede wszystkim coraz większą dostępność produktów objętych kaucją oraz szybki rozwój całego systemu. Widzimy, że system bardzo szybko się rozpędza, a klienci coraz chętniej korzystają z automatów zwrotnych – dodaje.