Z tego artykułu dowiesz się:
- Co stoi za paradoksem rosnącej gospodarki i pesymizmu polskich konsumentów.
- Dlaczego mimo rekordowo niskiego bezrobocia Polacy znacznie bardziej obawiają się utraty pracy.
- Jak seria globalnych kryzysów trwale zmieniła postrzeganie stabilności finansowej w Europie.
- W jaki sposób obecne nastroje wpływają na kluczowe decyzje zakupowe i branżę handlową.
Bieżące nastroje polskich konsumentów w listopadzie lekko się pogorszyły – obliczany przez GUS wskaźnik ufności konsumenckiej (BWUK) spadł o 0,2 pkt. względem października, do -14,2 pkt. Odzwierciedla on oceny Polaków dotyczące ich sytuacji materialnej, stanu gospodarki i perspektyw na najbliższy rok.
Symbolicznie wzrósł natomiast wyprzedzający wskaźnik nastrojów (WWUK), oparty na przewidywaniach konsumentów. Zyskał 0,2 pkt., osiągając -10,4 pkt.
Oba wskaźniki pozostają względnie stabilne. BWUK jest wprawdzie najniżej od maja 2025 r., ale w tym okresie wahał się w przedziale od -8 do -14 pkt. WWUK od trzech lat oscyluje między -4 a -12 pkt. – Prawdopodobnie gdy spojrzymy wstecz na wszystkie konsekwencje wojny w Iranie, okaże się, że będą one bardziej widoczne w faktycznych decyzjach polskich konsumentów niż w ich nastrojach – ocenia dr Piotr Bartkiewicz, ekonomista Pekao.
Polacy zarabiają więcej, ale bardziej boją się o pracę
Bartkiewicz zwraca jednak uwagę na coś innego. – Polacy w gruncie rzeczy nigdy nie odbudowali po pandemii poziomu zaufania do własnej sytuacji finansowej czy sytuacji gospodarczej państwa – zauważa.
Wskaźniki nastrojów są wciąż wyraźnie gorsze niż przed pandemią. Co z tego, że licząc od 2020 r. polska gospodarka urosła realnie o ponad 20 proc. i pozostaje jedną z najszybciej rosnących gospodarek w UE. Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej przez ostatnich siedem lat urosło o około 89 proc. Owszem, mieliśmy epizod bardzo wysokiej inflacji, ale realnie (czyli już po uwzględnieniu wzrostu cen) średnia płaca poszła w tym czasie w górę o około 23 proc.
W latach 2018–2019 realne tempo wzrostu płac w gospodarce było jednak dwukrotnie wyższe niż dziś. Mimo podobnych statystyk bezrobocia (3–3,2 proc. w 2019 r., według danych Eurostatu, i 3,4 proc. w ostatnich miesiącach), dziś dużo bardziej boimy się utraty pracy. Przed pandemią wzrostu bezrobocia obawiało się kilkanaście procent badanych co miesiąc przez GUS, obecnie ponad 40 proc. Nie najlepszy popyt na pracę, czy strach przed AI odbierają części z nas poczucie pewności.
Czytaj więcej
Zwalniające od trzech lat tempo zwiększania budżetów płacowych w firmach w 2027 r. czeka kolejne hamowanie. Wzrosną średnio o 4,4 proc., czyli tylk...
Tąpnięcie w ocenach sytuacji kraju
Dużą zmianę między 2019 r. a 2026 r. widać w ocenach sytuacji swojego gospodarstwa domowego. W latach 2018–2019 poprawę sytuacji deklarowało nawet 25–30 proc. badanych, podczas gdy o pogorszeniu mówiło zwykle kilkanaście procent. Dziś? Średnio w tym roku o poprawie mówi 17 proc. badanych, o pogorszeniu ponad jedna czwarta. Podobnie wygląda sytuacja, jeśli chodzi o przewidywania na kolejnych 12 miesięcy: przed pandemią więcej było optymistów, dziś dominują pesymiści.
Prawdziwe tąpnięcie dotknęło jednak oceny sytuacji ekonomicznej kraju. W 2019 r. pozytywne zmiany dostrzegało ponad 40 proc. badanych, negatywne – około 24 proc. W 2026 r. poprawę widzi kilkanaście procent badanych (w listopadzie nieco ponad 12 proc.), pogorszenie połowa (w listopadzie nawet 55 proc.). Analogicznie wyglądają przewidywania sytuacji ekonomicznej kraju w ciągu najbliższych 12 miesięcy – pogorszenia spodziewa się czterokrotnie więcej osób niż poprawy.
Obecne nastroje wciąż nie szorują po dnie i nadal przekładają się na przyzwoity popyt konsumencki. Z pewnością taki, który nie wywiera istotnej presji inflacyjnej. Niemniej to czy chcemy wydawać pieniądze ma zasadnicze znaczenie dla branży handlowej i usługowej. Sprzedaż dóbr trwałego użytku (czyli te „większe” zakupy, jak np. meble, sprzęt RTV/AGD czy samochody) idzie dobrze, ale o ile w 2018–2019 średnio ponad 30 proc. Polaków oceniała, że jest dobry czas na takie zakupy, o tyle teraz ten odsetek jest o jedną trzecią niższy.
Czytaj więcej
Hamowanie tempa wzrostu gospodarczego, powrót na inflacyjne podium Europy oraz szybszy od wcześniejszych oczekiwań wzrost relacji długu publicznego...
Co odbiera Polakom zaufanie do gospodarki?
Dlaczego nie odbudowaliśmy zaufania do sytuacji finansowej i gospodarczej sprzed pandemii? – Pewnie wynika to m.in. z faktu, że poziom cen nie wrócił po szoku inflacyjnym z lat 2022–2023 do standardów sprzed niego – podejrzewa dr Bartkiewicz. – W gruncie rzeczy, widzimy to wszędzie na świecie. Konsumenci są bardziej wrażliwi, a każde kolejne negatywne wydarzenie skłania ich do ograniczania wydatków dyskrecjonalnych, zwiększania oszczędności i wyrażania niezadowolenia w badaniach opinii publicznej – ocenia.
Mimo wzrostu PKB zupełnie inna jest „opowieść” wokół gospodarki. W 2019 r. rząd planował właśnie pierwszy w historii budżet bez deficytu, wypłacił „trzynastkę” emerytom i rencistom, rozszerzył program 500 plus na każde dziecko. Deficyt sektora finansów publicznych w 2018 r. wyniósł raptem 0,2 proc. PKB, w 2019 r. 0,7 proc. PKB. Na horyzoncie nie było wielkich zagrożeń. Dziś polska gospodarka rośnie, ale sytuacja finansów publicznych jest wyraźnie gorsza: 2026 r. będzie trzecim z rzędu z deficytem ponad 6 proc. PKB, a agencje ratingowe tną nam ratingi (Moody’s) lub ich perspektywy (Fitch, S&P).
Polski konsument oraz przedsiębiorstwa są też poturbowane ostatnimi latami ciągłych szoków: pandemii, wojny w Ukrainie, wysokiej inflacji. – Utrzymujący się pesymizm konsumentów w Polsce wpisuje się w tendencje obserwowane w całej Europie – komentuje Daniel Piekarek, główny ekonomista Banku BPS. Jak zaznacza, najgłębsze pogorszenie nastrojów konsumenckich nastąpiło nie w okresie pandemii, lecz w 2022 r., po agresji Rosji na Ukrainę. – Fakt ten wyraźnie sugeruje, że istotnym źródłem utrzymującego się pesymizmu w Europie pozostają przedłużająca się wojna oraz jej długotrwałe konsekwencje gospodarcze – ocenia.
Wydarzenia z 2022 r. przyniosły europejskim gospodarkom niepewność geopolityczną i szokową zmianę modelu zaopatrzenia w rosyjskie surowce energetyczne. – Towarzyszący temu kryzys energetyczny i silny wzrost inflacji istotnie pogorszyły nastroje konsumentów – mówi ekonomista Banku BPS.
– Odbudowa nastrojów w Polsce oraz w innych gospodarkach europejskich następuje zatem z wyjątkowo niskiego poziomu z 2022 r. i w warunkach utrzymującej się niepewności dotyczącej sytuacji geopolitycznej, bezpieczeństwa energetycznego, perspektyw gospodarczych i zatrudnienia – mówi Piekarek. Temu procesowi nie sprzyja kolejny szok energetyczny, związany z wojną z Iranem.