Polacy rzadko korzystają z bezpłatnych porad prawnych

Polacy mają niską świadomość prawną, nie wiedzą, gdzie mogą otrzymać bezpłatną pomoc, boją się też ośmieszenia i stresu związanego z ubieganiem się o nią. To wnioski z raportu poświęconego bezpłatnemu poradnictwu prawnemu.

Przygotował go Instytut Spraw Publicznych na zlecenie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

– To pierwsze tego rodzaju badanie w Polsce – mówi Marcin Waszak z Instytutu Spraw Publicznych. Uczestniczyło w nich 450 instytucji publicznych i organizacji pozarządowych oraz 1050 osób.

Trudniej na wsi

Z raportu wynika, że w Polsce bezpłatnych porad prawnych udziela blisko 4 tys. instytucji publicznych i organizacji pozarządowych, m.in. fundacji i stowarzyszeń. Należą do nich biura porad obywatelskich, studenckie poradnie prawne, związki zawodowe oraz niektóre organizacje pozarządowe, np. Federacja Konsumentów. Zaledwie jednak dla co piątego podmiotu publicznego poradnictwo to podstawowa działalność.

Po pomoc można się udać m.in. do instytucji pomocy społecznej, biur poselskich i senatorskich, Państwowej Inspekcji Pracy, sądów, powiatowych i miejskich rzeczników konsumentów.

– To nie jest dużo – ocenia Marcin Waszak. – Jedna instytucja publiczna lub organizacja pozarządowa przypada bowiem na 10 tys. Polaków. Co gorsza, dostęp do nich nie jest równomierny. Większą szansę na uzyskanie pomocy prawnej mają mieszkańcy z dużych miast. Ci z terenów wiejskich mogą liczyć co najwyżej na ośrodki pomocy społecznej i powiatowe centra pomocy rodzinie – dodaje.

Okazuje się też, że instytucje publiczne są mniej aktywne od organizacji pozarządowych. Te pierwsze udzielają informacji średnio 29 osobom w miesiącu. W tych drugich w tym samym czasie pomoc uzyskuje 133 obywateli. Zainteresowani przychodzą zwykle bezpośrednio do punktów informacyjnych. W drugiej kolejności korzystają z porad telefonicznych. Dzwonią przede wszystkim do sądowych biur obsługi interesantów.

Najczęściej pytają o porady z prawa cywilnego, a w szczególności rodzinnego (78 proc.), świadczeń pomocy społecznej (69 proc.). Rzadziej obywatele szukają wsparcia związanego z bezrobociem i poszukiwaniem pracy (67 proc.), ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi (56 proc.). Najrzadziej pytają o przepisy dotyczące finansów (24 proc.), prawa karnego (21 proc.).

Bez konkretów

Część instytucji ogranicza się do suchego informowania o formalnych aspektach postępowania. Jeżeli np. obywatel chce złożyć wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, to w sądowym biurze dowie się, jaki formularz będzie mu potrzebny i jakie dokumenty dołączyć. O tym, co powinien napisać, nikt już mu nie powie.

Co ciekawe, jedynie połowa instytucji i organizacji udzielających bezpłatnego wsparcia obserwuje dalszy przebieg sprawy. Aż dwie trzecie nie sprawdza, w jakim stopniu ich pomoc przyczyniła się do rozwiązania problemu.

Korzystają kobiety

– Większość z przebadanych w ostatnich pięciu latach Polaków (77 proc.) nie korzystało żadnej z pomocy prawnej – mów Marcin Waszak. Najczęściej po poradę decydują się przyjść kobiety w wieku od 25 do 50 lat, znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej lub materialnej. Ci Polacy, którzy już z pomocy skorzystali, na ogół byli z niej zadowoleni. Ponad 67 proc. przebadanych zadeklarowało, że ich problemy udało się rozwiązać całkowicie. Częściową pomoc uzyskało 9 proc. ankietowanych.