Zygmunt Stary w skarpecie

Gdyby krążące w gospodarce papierowe pieniądze rozdzielić sprawiedliwie na wszystkich pracujących Polaków, to każdy w portfelu znalazłby 85 banknotów. W większości byłyby to nominały 100 zł i 50 zł. Tych pieniędzy krąży w obiegu najwięcej, najczęściej wypłacamy je z bankomatów i pobieramy w oddziałach banków.

Dziwić może popularność banknotu o najwyższym nominale. Najnowsze dane Narodowego Banku Polskiego pokazują, że na koniec ubiegłego tygodnia w obiegu znajdowało się aż 142,4 mln banknotów 200-złotowych. To więcej nawet niż banknotów 10-złotowych, a te widujemy przecież znacznie częściej niż żółty banknot z wizerunkiem króla Zygmunta Starego. Gdzie podziewają się dwusetki?

– Pieniądz gotówkowy w gospodarce pełni dwie główne funkcje: dokonywanie płatności i gromadzenie oszczędności. Banknot 10 zł służy przede wszystkim do dokonywania płatności detalicznych za nabywane przez konsumentów towary i usługi. Niewiele osób, może z wyjątkiem dzieci, przechowuje swój majątek w postaci banknotów 10 zł. Banknot 200 zł służy przede wszystkim gromadzeniu oszczędności – tłumaczy Krzysztof Kowalczyk, zastępca dyrektora Departamentu Emisyjno-Skarbcowego NBP.

W 2013 r. banki kupiły od NBP 109,7 mln sztuk 200-złotówek. W tym samym czasie do banków wróciło z rynku niespełna 90 mln szt. tych banknotów.

Wygląda na to, że reszta została w szufladach Polaków.

Ślązak płaci gotówką

Są miejsca w Polsce, gdzie płacenie w sklepach dwusetką jest na porządku dziennym.

– W niektórych regionach kraju banknot 200-złotowy jest coraz częściej używany do dokonywania płatności. Należą do nich województwa: śląskie, zachodniopomorskie, lubuskie i w mniejszym stopniu podkarpackie – mówi Kowalczyk.

– Płacenie wysokimi nominałami pokazuje, że Polacy mają niskie zaufanie do obrotu bezgotówkowego i nawet za większe zakupy lubią płacić gotówką – komentuje Bohdan Wyżnikiewicz z Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową.

Rzeczywiście, nawet ci z nas, którzy otrzymują wynagrodzenie na rachunek bankowy, bardziej ufają papierowi. Z badań Fundacji Kronenberga wynika, że jedna trzecia z nas, nawet jeśli otrzymuje dochody przelewem na bankowe konto, to i tak wypłaca pieniądze i na co dzień płaci gotówką. Wyniki badań zwyczajów płatniczych Polaków dokonanych przez NBP pokazują, że osiem na dziesięć transakcji opłacamy papierowym pieniądzem. Polacy twierdzą, że płacenie papierem jest szybsze, wygodniejsze i bezpieczniejsze niż sięganie po plastikową kartę. Często też mamy wrażenie, że płacąc gotówką, lepiej kontrolujemy nasze wydatki.

Ale w wielu punktach handlowych kartą zapłacić się po prostu nie da. Polacy tylko 18 proc. płatności dokonują w supermarketach i hipermarketach spożywczych. Znacznie częściej płacimy w małych sklepach spożywczych, osiedlowych, kioskach i bazarach. A to są centra obrotu gotówkowego.

Trzymanie gotówki w domu to też jeden z bardziej popularnych sposobów zarządzania nadwyżkami finansowymi. Co czwarty Polak nie ma rachunku w banku. W mieszkaniach starszych ludzi często można trafić na schowane w materacach banknoty 200-złotowe. Uważają oni, że trzymanie pieniędzy w domu jest bezpieczne.

– Pamiętajmy, że oszczędności, które leżą w domu, wraz ze wzrostem cen tracą swoją realną wartość. Są też bardziej narażone na zniszczenie i kradzieże – ostrzega Bohdan Wyżnikiewicz.

Cierpi też gospodarka.

– Gdyby zamiast w materacu pieniądze były przechowywane w banku, to system pieniężny były bardziej płynny, banki mogłyby udzielać więcej kredytów – podkreśla ekonomista.

Posługiwanie się gotówką to nie tylko wygoda, ale też anonimowość transakcji. Można więc przypuszczać, że duży popyt na 200-złotówki generuje też nieoficjalny obrót gospodarczy.

– Gotówka, a zwłaszcza banknoty o najwyższych nominałach, to podstawowy sposób rozliczania się w szarej strefie – mówi Wyżnikiewicz.

IBnGR szacuje wielkości szarej strefy w Polsce nawet na 20 proc. PKB, czyli ok. 350 mld zł.

Więcej fałszywych euro

Banknoty o najwyższym nominale wolno wychodzą z obiegu i są rzadko fałszowane. Według najnowszych danych, przekazanych „Rz" przez NBP, w ubiegłym roku wykryto tylko 235 szt. fałszywych 200-złotówek na 9 tys. wszystkich falsyfikatów. Liczba wszystkich fałszywek polskich banknotów zmniejszyła się w porównaniu z poprzednim rokiem o 13 proc.

– Na milion banknotów w obiegu przypadało 6,57 szt. falsyfikatów. Najczęściej fałszowane banknoty to 100 zł i 50 zł, na które przypada 75 proc. fałszerstw. W ubiegłym roku zmniejszeniu uległa liczba ujawnionych falsyfikatów monet – o 20 proc. Fałszowane są niemal wyłącznie 5-złotówki – mówi Krzysztof Kowalczyk. – Co ciekawe, wartość nominalna ujawnionych falsyfikatów złotego – 655 tys. zł – jest nawet niższa niż wartość nominalna falsyfikatów euro ujawnionych w Polsce przeliczonych na złote.

W ubiegłym roku wzrosła liczba wykrytych w Polsce fałszywych banknotów euro. Było ich 3,5 tys. szt., o 1 tys. więcej niż w roku 2012.

Bank centralny zapewnia, że poziom fałszerstw polskich banknotów pozostaje na bezpiecznym poziomie.

– NBP nie pozostaje bezczynny. Aby działać prewencyjnie, od 7 kwietnia 2014 r. będzie wprowadzał do obiegu banknoty z ulepszonymi zabezpieczeniami, które stopniowo zastąpią banknoty dotychczasowe – mówi Kowalczyk.