Poradniki

W jaki sposób wynagradzać pracowników samorządowych

Fotorzepa, Jerzy Dudek JD Jerzy Dudek
Nie ma jednolitych zasad ustalania pensji dla wszystkich osób zatrudnionych w administracji samorządowej. Ich płace składają się z wielu składników. Są nimi różne dodatki czy premie
Reguł dotyczących tego, jak wynagradzać pracowników samorządowych, co do zasady nie znajdziemy w [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=F225C2721646B332D31AE7ED49A3317A?id=76037]kodeksie pracy[/link]. Są one określone w [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=17F8F194AFD44306E544852DA00D88CA?id=292862]ustawie z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (DzU nr 223, poz. 1458[/link]; ups) oraz w rozporządzeniu RM z 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (DzU nr 50, poz. 398; rozporządzenie).
Odrębna [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=305817]ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (DzU nr 160, poz. 1080 ze zm.)[/link] normuje zasady przyznawania i wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego (tzw. trzynastki). Natomiast w sprawach tam nieuregulowanych stosuje się, z mocy art.43 ups, przepisy kodeksu pracy. W stosunku do pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę dodatkowo w grę wchodzi regulacja wewnętrzna – układy zbiorowe pracy oraz regulaminy wynagradzania, o których mowa w art. 39 ups.
W sprawie dualizmu regulacji wewnątrzzakładowej (układy zbiorowe i regulaminy wynagradzania) wypowiedział się Departament Prawny URM w piśmie z 8 maja 2009 r. (zobacz [link=http://www.rp.pl/artykul/274290,303736_Stanowisko_Departamentu_Prawnego_Kancelarii_Prezesa_Rady_Ministrow_dotyczace_regulaminow_wynagradzania_pracownikow_samorzadowych.html]stanowisko Departamentu Prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów dotyczące regulaminów wynagradzania pracowników samorządowych[/link]), w którym wyrażono – dyskusyjny moim zdaniem – pogląd, że „w stosunku do pracowników samorządowych zatrudnionych w jednostkach i urzędach, o których mowa w art. 2 ups, obowiązują regulaminy wynagradzania. Tym samym dotychczasowe układy zbiorowe powinny zostać wypowiedziane w celu zaproponowania nowych warunków wynagradzania”. [srodtytul]Różne składniki[/srodtytul] Ustawa o pracownikach samorządowych nie definiuje pojęcia „wynagrodzenie”. Z wykładni art. 36 ups można wnosić, że na wynagrodzenie to składają się wszystkie świadczenia pieniężne wymienione w tym przepisie. Są to zatem wynagrodzenie zasadnicze, dodatki, nagrody, odprawa emerytalna (rentowa) oraz wspomniana tzw. trzynastka. Spotyka się jednak poglądy kwestionujące taką wykładnię (zob. np. M. Paczocha: Glosa do [b]wyroku NSA z dnia 9 listopada 2007 r., II OSK 1357/07[/b]). Podstawowe znaczenie ma wynagrodzenie miesięczne. Składają się na nie: wynagrodzenie zasadnicze, przysługujące pracownikowi dodatki, jak również inne składniki płacowe uwzględniane przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy (zob. art. 38 ust. 4 ups). Zasady obliczania ekwiwalentu określa [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=74468]rozporządzenie MPiPS z 8 stycznia 1997 r. (DzU nr 2, poz.14 ze zm.)[/link]. [ramka][b]Uwaga[/b] Maksymalne wynagrodzenie miesięczne osób zatrudnionych na podstawie wyboru nie może przekroczyć siedmiokrotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe na podstawie przepisów [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=80042]ustawy z 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 110, poz. 1255 ze zm.)[/link][/ramka] Wynagrodzenie zasadnicze jest uregulowane w rozporządzeniu. Dla osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę określa ono jedynie minimalny poziom płacy zasadniczej na poszczególnych stanowiskach. Maksymalną granicę ustalają pracodawcy samorządowi w regulaminach wynagradzania (art. 39 ust. 1 pkt 2 ups). [srodtytul]Dodatki obowiązkowe...[/srodtytul] Dodatkami do wynagrodzenia zasadniczego są: dodatek za wieloletnią pracę (stażowy), dodatki specjalne, dodatek funkcyjny oraz inne. Pierwszy z nich unormowano w art. 38 ust. 1 ups i w § 7 rozporządzenia. Zasady te nie odbiegają od zasad powszechnego prawa pracy. Na ogół są znane i nie budzą większych wątpliwości. Jeśli chodzi o dodatek specjalny, to ustawa wyróżnia dwa jego rodzaje: obligatoryjny – należny wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta, staroście i marszałkowi województwa (art. 36 ust. 3) i fakultatywny, który może być przyznawany pozostałym pracownikom samorządowym „z tytułu okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań” (art. 36 ust. 5). Wysokość tego obowiązkowego określa § 6 rozporządzenia. [srodtytul]... i dobrowolne[/srodtytul] Z kolei wysokość dodatków fakultatywnych dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę wynika z regulaminów wynagradzania (art. 39 ust. 1 pkt 2 ups). W efekcie w przepisach istnieje luka prawna dotycząca pracowników zatrudnionych na podstawie powołania (zastępców wójtów, burmistrzów i prezydentów miast oraz skarbników JST). Art. 36 ust. 5 ups nie wyklucza ich z grona osób, którym takie dodatki mogą być przyznawane. Nie wskazano natomiast organu właściwego do unormowania związanych z tym spraw, skutkiem czego nie ma praktycznej możliwości przyznawania im takich dodatków. Luka ta ma zresztą poważniejszy wymiar, ponieważ polega na braku wskazania organu właściwego dla określenia warunków i sposobu wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnianych na podstawie powołania (por. art. 37 ust. 1 pkt 5 ups z pkt 3 i 4 tego przepisu). Doraźnym wyjściem z tego impasu może być unormowanie oparte na art. 77[sup]3[/sup] k.p. (w układzie zbiorowym, a dla pracowników nieobjętych układem – w rozporządzeniu), lecz docelowo sprawa wymaga nowelizacji ustawy. Dodatek funkcyjny jest także fakultatywny. Przepisy ups i rozporządzenia nie wskazują podstawy jego przyznawania. Jak wskazuje jego nazwa, powinien on być związany z pełnioną funkcją, w szczególności, jak ujmowały to poprzednio obowiązujące przepisy, z kierowaniem zespołem. Obecnie stanowiska, na których ten dodatek może być przyznany, oraz jego maksymalną wysokość określa – dla pracowników zatrudnionych na podstawie wyboru lub powołania – rozporządzenie, a dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę – zakładowe regulaminy wynagradzania. [wyimek]Wysokość dodatków fakultatywnych powinien określać regulamin[/wyimek] Warto dodać, że ustawa nie wymienia innych dodatków do wynagrodzenia, jednak dopuszcza ich przyznawanie. Wynika to z art. 39 ust. 1 pkt 2, w którym wyraźnie się mówi o możliwości określenia w regulaminie wynagradzania innych dodatków aniżeli dodatki specjalne i dodatki funkcyjne. Dodatkiem takim może być np. wynagrodzenie prowizyjne, o którym mowa w § 5 rozporządzenia, przysługujące pracownikowi samorządowemu zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę za osobiste wykonywanie czynności z zakresu egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. [ramka][b]Zapamiętaj[/b] Szczegółowe warunki przyznawania wynagrodzenia prowizyjnego oraz jego wysokość określa pracodawca samorządowy w regulaminie wynagradzania.[/ramka] [srodtytul]Kto ustala i zmienia gratyfikacje[/srodtytul] Wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta, staroście i marszałkowi województwa wynagrodzenie ustala organ stanowiący, czyli odpowiednio: rada gminy, rada powiatu, sejmik województwa. Organy te są wyłącznie właściwe również w sprawach zmiany wynagrodzenia. Kompetencja ta, jako wyłączna, nie może być scedowana na inny podmiot, jak np. zarząd powiatu (województwa) czy przewodniczącego rady (sejmiku) – zob. [b]wyrok NSA w Warszawie z 9 listopada 2004 r. (OSK 873/04)[/b]. Do ustalenia wynagrodzenia pozostałych pracowników samorządowych właściwe są osoby wykonujące wobec nich czynności z zakresu prawa pracy. Zgodnie z art. 7 ups są to: - wójt (burmistrz, prezydent miasta) – wobec zastępcy wójta (burmistrza, prezydenta miasta), sekretarza gminy, skarbnika gminy oraz kierowników gminnych jednostek organizacyjnych, - przewodniczący zgromadzenia związku jednostek samorządu terytorialnego – wobec członków zarządu tego związku, - wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa w urzędzie jednostki samorządu terytorialnego (tj. w urzędzie gminy, starostwie powiatowym i urzędzie marszałkowskim) – wobec pozostałych pracowników urzędu oraz wobec kierowników samorządowych jednostek organizacyjnych innych niż wymienione w pkt 1 i 2. W stosunku do tych ostatnich wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek są ponadto władni określić, w drodze zarządzenia, maksymalne miesięczne wynagrodzenie kierowników i zastępców kierowników jednostek budżetowych, gospodarstw pomocniczych tych jednostek oraz zakładów budżetowych jednostek samorządu terytorialnego (art. 39 ust. 3 ups.), - kierownik jednostki organizacyjnej (np. dyrektor gminnej instytucji kultury) – za inne niż wymienione w pkt 1 – 3 jednostki. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, mimo że powołanie skarbnika JST należy do jego wyłącznej właściwości, nie jest uprawniony do ustalenia jego wynagrodzenia [b](wyrok NSA w Warszawie z 10 marca 1995 r., II SA 1839/94)[/b]. [srodtytul]Mianowani jeszcze są[/srodtytul] Nowa ustawa o pracownikach samorządowych zlikwidowała mianowanie jako źródło nawiązania stosunku pracy w administracji samorządowej. Jednocześnie utrzymała tę kategorię pracowników do 31 grudnia 2011 r. (art. 54 ups). Do tego też czasu w stosunku do tej grupy pracowników zastosowanie mieć będą dotychczasowe przepisy dotyczące wynagrodzeń, tj. rozporządzenia RM z 2 sierpnia 2005 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych w: - [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=178708]urzędach gmin, starostwach powiatowych i urzędach marszałkowskich (DzU nr 146, poz. 1223 ze zm.)[/link] oraz - [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=178707]jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 146, poz. 1223 ze zm.)[/link]. [srodtytul]Pieniądze pod ochroną[/srodtytul] Wynagrodzenie za pracę podlega szczególnej ochronie prawnej przewidzianej w przepisach kodeksu pracy. Ustawa zawiera jednak postanowienia dodatkowo ją wzmacniające. Chodzi o art. 21 i 23 ups. Stanowią one, że w razie: - powierzenia pracownikowi samorządowemu wykonywania innej pracy niż określona w umowie o pracę przysługuje mu wynagrodzenie stosowne do wykonywanej pracy, lecz nie niższe od dotychczasowego, - przeniesienia pracownika zatrudnionego na stanowisku urzędniczym, w tym kierowniczym stanowisku urzędniczym, na inne stanowisko, spowodowanego reorganizacją jednostki, zachowuje on prawo do dotychczasowego wynagrodzenia, jeżeli jest ono wyższe od wynagrodzenia przysługującego na nowym stanowisku przez okres sześciu miesięcy następujących po miesiącu, w którym pracownik został przeniesiony na nowe stanowisko. [i]Autor jest doktorem habilitowanym nauk prawnych, profesorem Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach[/i] [ramka][b]Jak płacić tymczasowo aresztowanemu[/b] [i][b]Komentuje Michał Cyrankiewicz:[/b][/i] [b]Czy urzędnikowi, wobec którego zastosowano środek zapobiegawczy (tymczasowe aresztowanie), należy wypłacać wynagrodzenie, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości?[/b] Odpowiedź na to pytanie kryje się w art. 35[link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=BF2A2015115C8C01EB519410C3CB51FB?id=292862] ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych[/link]. Zgodnie z ustępem 1 tego artykułu stosunek pracy z pracownikiem samorządowym, który został tymczasowo aresztowany, ulega zawieszeniu z mocy prawa. W okresie zawieszenia taki urzędnik otrzymuje pensję w wysokości połowy wynagrodzenia przysługującego mu do dnia, w którym ten środek zapobiegawczy został w stosunku do niego zastosowany (ustęp 2). W przypadku, gdy postępowanie karne zostanie umorzone albo zostanie wydany wyrok uniewinniający, to należy mu wypłacić pozostałą część wynagrodzenia (ustęp. 3). Powyższego rozwiązania nie stosuje się jednak w sytuacji, w której postępowanie karne zostanie warunkowo umorzone, jak również w przypadku, gdy urzędnik otrzyma wyrok skazujący. Na zakończenie podkreślić należy, że wyrok skazujący może być podstawą do rozwiązania z pracownikiem samorządowym stosunku pracy. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. pracownikiem samorządowym zatrudnionym na stanowisku urzędniczym może być osoba, która nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub za umyślne przestępstwo skarbowe.[/ramka]
Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL