„Rzeczpospolita”: Po sobotnim zamachu w Krakowie w polskiej debacie publicznej pojawił się nowy termin – nihilistyczna przemoc. O co chodzi?
Wawrzyniec Smoczyński, Fundacja Nowej Wspólnoty: To jedno z wyjaśnień aktów terroru, gdy nie jest on motywowany konkretną ideologią polityczną albo chęcią przymuszenia władzy do jakiejś decyzji. Jak mówią psychologowie, w nihilistycznej przemocy chodzi o to, żeby siać destrukcję dla samego siania destrukcji. Nihilizm, bo o nic w niej nie chodzi poza zniszczeniem.
Jak społeczeństwo może sobie z tym radzić?
Część badaczy upatruje przyczyn takich aktów przemocy w odcięciu psychologicznym, osamotnieniu i izolacji. Są to zjawiska spowodowane po części przez media społecznościowe i to, że technologia odcina część ludzi od realnych relacji społecznych. A z wyobrażonego świata, zwłaszcza gdy nie mamy silnych więzi, łatwiej przejść do aktów zniszczenia w świecie rzeczywistym.
Czytaj więcej
Polskie miasta zamykają ścisłe centra dla samochodów i zwiększają liczbę patroli służb. To efekt zamachu na Rynku Głównym w Krakowie. Jednak eksper...
Depolaryzacja, którą państwo postulują w Fundacji Nowej Wspólnoty, mogłaby zapobiec temu zjawisku?
Polaryzacja jest zjawiskiem obecnym w tej chwili we wszystkich demokracjach zachodnich i wiąże się silnie z mediami społecznościowymi, a więc także z izolacją. Wzmacniamy nasze przekonania już nie tylko poprzez światopoglądowe bańki, ale żyjąc w zamkniętym, własnym świecie. To sprzyja radykalizacji politycznej, a co za tym idzie – także postawom ekstremistycznym.
W warunkach, w których debata publiczna jest bardzo ostra, częściej dochodzi do aktów agresji, bo istnieje relatywnie szybka ścieżka od silnej niechęci do osób inaczej myślących do nienawiści – i dalej: do przemocy. Na tym etapie nie wiemy jednak, jakie były motywacje sprawcy zamachu w Krakowie, więc nie można wiązać tego aktu terroru z polaryzacją.
Czytaj więcej
Funkcjonariusze z Krakowa podjęli prawidłowe decyzje i nie obawiali się użyć broni palnej, co wśród policjantów nie jest oczywiste. To skutek braku...
Wawrzyniec Smoczyński: Do tej pory zagrożenie kojarzyło nam się z Rosją. To się zmieni
Sądzi pan, że ten problem będzie narastał?
Nie mam podstaw do takich przypuszczeń. W różnych epokach i w różnych częściach świata żyły osoby, które z niewyjaśnionych przyczyn dopuszczały się przemocy. Trudno tu mówić o trendzie. Polska była krajem wolnym od terroryzmu. To pierwszy przypadek tej formy agresji i miejmy nadzieję, że ostatni. To, co na pewno się zmienia, to poczucie bezpieczeństwa w Polsce.
Przez kilkadziesiąt lat byliśmy bardzo bezpiecznym krajem w porównaniu z innymi państwami Europy Zachodniej. Nie do końca zdajemy sobie z tego sprawę, obcokrajowcy przyjeżdżający do Polski o tym mówią. Do tej pory głównie martwiliśmy się zagrożeniem z zewnątrz – przede wszystkim agresywną Rosją. Teraz nastawienie będzie musiało ulec zmianie.
Czytaj więcej
Dramat na krakowskim Rynku Głównym pokazał dwa oblicza Polski. Odwagę policjantów, którzy z narażeniem życia powstrzymali uzbrojonego napastnika, o...
Jakie będą tego skutki społeczne?
Zapewne pojawi się większa nieufność i ostrożność w przestrzeni publicznej. To, co jest jednak najważniejsze w kraju, który doświadcza terroryzmu, to wzmacnianie więzi społecznych. Naszą najważniejszą linią obrony i źródłem bezpieczeństwa są społeczności – zaufanie, które między sobą wytwarzamy, i troska o siebie nawzajem. Oczywiście na koniec dnia to państwo zapewnia bezpieczeństwo fizyczne, wysyłając policję na ulice czy wojsko do ochrony granic, ale oddolnie najlepsze bezpieczeństwo możemy zapewnić sobie my sami.
Co to oznacza w praktyce?
Chodzi o sprawiedliwość społeczną, równe szanse rozwoju, bezpieczeństwo materialne czy troskę o zdrowie, w tym zdrowie psychiczne młodych. Bardzo łatwo jest dziś apelować o ograniczenie dostępu do broni czy więcej policji na ulicach, ale długofalowo nasze bezpieczeństwo w największym stopniu zależy od tego, czy sobie nawzajem ufamy i czy troszczymy się o siebie nawzajem.
Wawrzyniec Smoczyński: Jesteśmy znani z doraźnych gestów. Trudniej o codzienną wspólnotowość
Jakaś wspólnota zawiązała się w trakcie minionego weekendu. Ludzie masowo oddawali krew czy wpłacali pieniądze na zbiórki w geście podziękowania za bohaterskie zachowanie policjantów.
Z pewnością mieliśmy do czynienia z bardzo silnymi emocjami, zrozumiałymi w obliczu tak tragicznych wydarzeń. Nie mówiłbym natomiast o wspólnocie, a o doraźnej solidarności, z której jesteśmy znani. Jako społeczeństwo mamy tendencję do takich silnych, ale akcyjnych odruchów. Nieco trudniej jest zaś o codzienną wspólnotowość – elementarną życzliwość, wzajemną troskę, uważność czy gotowość do dzielenia się zasobami. Oczywiście doceniam te gesty, o których pan wspomniał, ale my na co dzień potrzebujemy silniejszych więzi w poprzek klasowych i światopoglądowych różnic.
Aby złagodzić niepokój po zamachu, nasza fundacja zachęca lokalnych działaczy z całej Polski do organizowania spotkań mieszkańców pod tytułem „Jak możemy wspólnie zadbać o nasze bezpieczeństwo?“. Dajemy materiały i wsparcie w poprowadzeniu takich rozmów – to część naszej akcji „Polska Rozmawia”. Chcemy pomóc społecznościom przekuć ten nowy niepokój w silniejsze więzi lokalne i gotowość do współpracy.
Czytaj więcej
Nie potrzebujemy samozwańczych ekspertów, którzy z kanapy oceniają pracę policjantów, tylko katalogu dobrych praktyk w sytuacjach kryzysowych, taki...
Zjednoczenie po zamachu nie wzmocni tych więzi?
Nie widzę sposobu, w jaki miałoby do tego dojść. Katastrofa smoleńska nie zjednoczyła polskiej klasy politycznej. Wręcz przeciwnie, jeszcze bardziej ją podzieliła. Wzmacnianie więzi społecznych to dużo bardziej długofalowy proces, który wymaga intensywnej pracy u podstaw.
