Gdy doszło do ataku w sobotę w Krakowie, ponieważ sprawca poruszał się autem, to zaczęto podnosić temat instalacji barier antysamochodowych. Panie profesorze, czy takie rozwiązanie jest użyteczne?
Takie rozwiązania, czy pomysły na takie rozwiązania, pojawiają się wtedy, kiedy dojdzie do sytuacji nadzwyczajnej. Wtedy skłonni jesteśmy – jako społeczeństwo – do tego, żeby niejako oddawać część swoich swobód, tak to nazwijmy. Natomiast w momencie, kiedy nic się nie dzieje, sytuacja się uspokoi, nasze poczucie bezpieczeństwa też się zwiększy, wtedy stajemy się temu przeciwni, bo jest to uciążliwe w naszym codziennym życiu.
Czy to jest użyteczne? Z pewnością tak, natomiast pamiętać należy, że sprawcy czy to zorganizowani, czy to samotni, będą dążyć do znalezienia takiego rozwiązania, które pozwoli im na skuteczne działanie. Nawet jeżeli zwiększymy działania w kierunku zapewnienia bezpieczeństwa imprez czy dostępu do miejsc publicznych, to oni będą poszukiwali nowych rozwiązań i niewątpliwie takie znajdą, ponieważ nie jesteśmy w stanie zabezpieczyć wszystkiego i zawsze.
Rynek Główny w Krakowie to miejsce turystyczne, dużo ludzi gromadzi się tam każdego dnia. Czy bariery zwyczajnie nie uchroniłyby takich miejsc, gdzie regularnie są tłumy?
Bariery na pewno byłyby skuteczne, natomiast niewątpliwie stałoby się to niezwykle uciążliwe, przede wszystkim dla sklepikarzy, dostawców, być może nie dla turystów, bo oni mogliby tego nawet nie zauważyć. Byłoby to też zabezpieczenie częściowo pozorne. W sobotę mieliśmy do czynienia z atakiem z samochodu, w tym przypadku atak rozpoczął się od oddania strzałów z samochodu, ale jeżeli dostęp samochodowy będzie niemożliwy, to sprawca szukał będzie innych rozwiązań. Być może po prostu wyjdzie z auta i pójdzie na piechotę, przesiądzie się na motor czy skuter. To zmusi do tego, żeby poszukiwać kolejnych rozwiązań, niekoniecznie nawet szczególnie nowatorskich.
Czytaj więcej
Po zamachu w Krakowie kolejne miasta zapowiadają dodatkowe środki bezpieczeństwa. Gen. Roman Polko, były dowódca jednostki wojskowej GROM, ostrzega...
Czy istnieją inne rozwiązania, na które miasta mogą się zdecydować, które mogłyby być skuteczne w przypadku zabezpieczenia rejonów skupisk ludzkich? Czy to jest jednak wszystko trochę naklejanie plastra na złamaną nogę?
Takie rozwiązania oczywiście są, tylko powtórzę: to będzie uciążliwe dla nas wszystkich. Czy my się będziemy na to godzić? Dzisiaj tak, ponieważ jesteśmy świeżo po zamachu. Ale minie miesiąc, miną trzy miesiące, miną trzy lata i pojawią się głosy twierdzące, że to jest przesada, żeby wrócić do normalności i żeby się nie poddawać „naciskowi”, czy nie ulegać terrorowi. Takich rozwiązań jest naprawdę mnóstwo, tylko musimy się zastanowić, czy chcemy żyć w państwie policyjnym, gdzie ograniczenia naszych swobód będą powszechne, czy chcemy jednak żyć w miarę swobodnie i takich ograniczeń mieć jak najmniej.
Panie profesorze, a jakbyśmy jednak byli w stanie skłonni poświęcić swoje swobody, to jakie kroki można podjąć?
Pomijając różnego rodzaju fizyczne zabezpieczenia, w grę wchodzi przede wszystkim prewencja i obecność mundurowych. To jest jedna rzecz. Akurat tutaj mundurowi byli na miejscu i – na podstawie pobieżnej wiedzy – można powiedzieć, że się sprawdzili. Natomiast chodzi też o to, żeby oni byli odpowiednio przygotowani do tego, żeby reagować na tego typu zdarzenia. Byłem niedawno promotorem doktoratu dotyczącego właśnie aktywnego zabójcy i porażające były wyniki badań, które uzyskaliśmy, ponieważ okazało się, że około 50 proc. policjantów nawet nie wie, co to znaczy „aktywny zabójca” i nie wie, kto jest nie tyle uprawniony, co wręcz zobowiązany do reagowania w tego typu sytuacjach.
A więc odpowiednie przygotowanie, zarówno pod względem wyposażenia, jak wyszkolenia policjantów, którzy będą najprawdopodobniej pierwsi na miejscu zdarzenia. No i edukacja społeczna, czyli społeczeństwo, które powinno wiedzieć, jak się w tego typu sytuacjach zachowywać, co robić, czego nie robić. Pamiętać też należy, że sukcesem sprawców, zwłaszcza zorganizowanych, jest nie tylko fizyczny skutek, ale również strach, któremu ulegamy, a to z kolei sprawia, że zmieniamy swoje codzienne nawyki albo plany, które akurat chcielibyśmy realizować.
Czy grozi nam więcej takich ataków?
Czy to nie jest mankament tego, że w Polsce w ostatnich latach było względnie bezpiecznie, że nie mieliśmy sytuacji jak we Francji czy w Stanach Zjednoczonych, gdzie tych aktywnych strzelców było dużo więcej, w związku z czym mamy inne podejście do tego typu zjawisk?
To jest sytuacja dosyć złożona. Po pierwsze nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że takich sytuacji w Polsce nie było. Rzeczywiście z bronią palną, biorąc przede wszystkim pod uwagę dostęp do niej, jest inaczej, tego typu zdarzenia są dosyć rzadkie. Ale jeżeli chodzi o użycie innych niebezpiecznych narzędzi, no to chyba nie ma w Polsce tygodnia, żeby coś takiego nie miało miejsca z użyciem noża, tasaka lub siekiery.
Czytaj więcej
Prokuratura Krajowa przekazała nowe informacje dotyczące śledztwa w sprawie zamachu w Krakowie oraz zabójstw w Ostrowcu Świętokrzyskim. Śledczy zab...
Była seria ataków w szkołach.
Właśnie. Więc samo zjawisko aktywnego zabójcy jest dosyć powszechnie – niestety – spotykane w Polsce, już niemalże na co dzień. Aktywny strzelec jest stosunkowo rzadszym zjawiskiem, ale to jest tylko kwestia użytego narzędzia. Tylko i aż, ponieważ skuteczność takiego zamachu jest oczywiście zupełnie inna.
Natomiast jeśli chodzi o sposób przygotowania policjantów, to wynika on z wielu różnych czynników. Wyposażenie, jego bieżąca dostępność, umiejętność posłużenia się nim – właśnie brak wydarzeń nadzwyczajnych z użyciem broni, które musieliby rozwiązywać policjanci, skutkuje brakiem realistycznych ćwiczeń, w ramach których spotkaliby się z praktycznym problemem do rozwiązania. Z innej strony – cały proces przemian, jakie zachodziły w policji. Było mnóstwo wakatów, zmienił się niejako społeczny odbiór funkcjonariusza, to skutkowało zmniejszeniem się liczby chętnych do podjęcia służby w policji, to z kolei rodziło potrzebę szybkiego wypełnienia istniejących braków. Konsekwencją tego bywało „przyspieszone” szkolenie, np. poprzez skracanie okresu przygotowania policjanta w ramach szkolenia podstawowego. Chodziło o to, by jak najszybciej wysłać go do służby, a pamiętać należy, że posiadanie kwalifikacji nie zawsze idzie w parze z posiadaniem kompetencji.
A co pan myśli o samej akcji w Krakowie? Dużo było komentarzy osób, które twierdzą, że policjanci powinni radiowozem wjechać w auto sprawcy, a nie ścigać go aż do momentu strzelaniny. Czy tak to powinno wyglądać, biorąc pod uwagę, jakie były możliwości?
Tu także występuje splot różnych czynników. Z jednej strony kwestia mentalnego przygotowania policjantów, którzy podejmując decyzję zawsze mają „z tyłu głowy” różnego rodzaju konsekwencje. Podjęcie decyzji o użyciu broni palnej, jako środka ostatecznego, nie jest łatwe. Wiąże się choćby z obawą przed konsekwencjami natury prawnej. Konieczność rozliczenia się ze zniszczonego sprzętu to znów konsekwencje dyscyplinarne. Zanim policjant zdecyduje się na zatrzymanie przy użyciu radiowozu innego pojazdu, a w konsekwencji zniszczenie go, pokonać musi cały szereg obaw i dopiero całkowite przekonanie o celowości i prawnej dopuszczalności takiego działania pozwoli mu na podjęcie decyzji. A trzeba pamiętać, że nie ma na to zbyt wiele czasu, bo wydarzenia są dynamiczne.
Później oczywiście tzw. „eksperci”, posiadający komplet informacji i czas na zebranie myśli, twierdzą autorytatywnie, co można było zrobić lepiej. Ale ich tam nie było, nie byli w ogniu wydarzeń i nie byli poddani działaniu związanego z tym stresu. Często nie mają nawet takich doświadczeń zawodowych. W trakcie wydarzeń zawsze jest pewien chaos, bałagan i mnóstwo niewiadomych. Są też do podjęcia ważne decyzje, przekładające się wprost na zagrożenie życia i zdrowia. W tym miejscu ważną rolę odgrywa suma posiadanych doświadczeń, a na ulicy często są przecież młodzi policjanci…
Ci dwaj policjanci, którzy brali udział w strzelaninie mają 24 i 27 lat.
Na podstawie medialnych tylko informacji stwierdzić więc można, że podjęli prawidłowe decyzje i nie obawiali się użyć broni palnej, co wśród policjantów nie jest oczywiste. To skutek braku umiejętności swobodnego posługiwania się bronią i późniejszych konsekwencji – nie tylko moralnych i psychicznych, ale przede wszystkim prawnych.
Pożądanym doświadczeniem jest także przebyte szkolenie – nie pobieżne, ale pełnowartościowe, realizowane w pełnym wymiarze, z uwzględnieniem różnego rodzaju sytuacji i koniecznością rozwiązywania praktycznych problemów. O ile pamiętam, z badań – o których mówiłem – wynikało, że sytuacji aktywnego zabójcy w programie szkolenia podstawowego poświęcano zaledwie dwie godziny. To stanowczo za mało, to ma zaledwie walor informacyjny i nie przygotowuje do realnego działania.
A czy jakaś lekcja płynie z tego krakowskiego wydarzenia dla nas?
Przede wszystkim taka, że musimy całkowicie uświadomić sobie, że takie rzeczy nie dzieją się tylko za Oceanem, czy gdzieś tam na Bliskim Wschodzie, ale także i u nas. O ile wiem, sprawca był Polakiem, więc to nie jest jakiś napływowy element niebezpieczny, ale nasze rodzime zagrożenie wewnętrzne. Ta ostatnia sytuacja w szkołach pokazała, że i u nas wielu jest potencjalnych naśladowców, być może bezmyślnych, bezkrytycznych, ale obecnych w naszej rzeczywistości. Przestało to być dla nas fantastyką, takie są już realia. I do tych realiów przygotować należy zarówno społeczeństwo, jak i podmioty odpowiedzialne za jego bezpieczeństwo.
