Zamach w Krakowie zmienia polskie miasta. Sam zakaz wjazdu już nie wystarczy

Po sobotniej tragedii w Krakowie, jak ustaliła „Rzeczpospolita”, wydano już nakaz wygrodzenia Starego Miasta. W najbliższym czasie pojawią się tam ciężkie, betonowe zapory uniemożliwiające wjazd samochodom. W niektórych miejscach zamontowane zostaną automatyczne słupki pozwalające przejechać służbom czy dostawcom – podobnie jak podczas jarmarków bożonarodzeniowych.

Inne miasta również zareagowały. Zaledwie godzinę po sobotnim zamachu w Warszawie zamknięto wjazdy na ul. Krakowskie Przedmieście. Ustawiono tam bariery znane z okresu letniego czy zimowych iluminacji. W Lublinie jeszcze w niedzielę zwołano sztab kryzysowy. Miasto przeznaczy dodatkowe pół miliona złotych na patrole policji w obrębie ścisłego centrum. Z kolei we Wrocławiu i Gdańsku całoroczne bariery stosuje się od dawna. Stolica Dolnego Śląska planuje nawet zakup dodatkowych zabezpieczeń, które będzie można przenosić z miejsca na miejsce.

Po tragedii w Krakowie wraca pytanie o bezpieczeństwo centrów miast

W Krakowie zamachowiec przejechał m.in. przez Rynek Główny i ścisłe centrum miasta. Strzelał z samochodu, zabijając sześć osób i raniąc szesnaście. W związku z tym warto zwrócić uwagę na dyskusję dotyczącą bezpieczeństwa, która przetoczyła się dekadę temu w Niemczech. W grudniu 2016 r. w Berlinie zamachowiec wjechał ciężarówką w tłum zgromadzony na jarmarku. Zginęło 13 osób. W następstwie tego zdarzenia na wielu wydarzeniach plenerowych zaczęto stosować betonowe bariery uniemożliwiające wjazd samochodom. Strefy piesze zaczęto fizycznie oddzielać od ruchu kołowego. Ponadto w wielu miastach zamontowano blokady wysuwane z jezdni.

Kolejne działania podejmowano po zamachu w Magdeburgu w 2024 r., gdy kierowca wjechał w tłum, zabijając sześć osób i raniąc ponad dwieście. Wprowadzono wtedy m.in. czasowe zamknięcia okolicznych ulic, by uniemożliwić wjazd. Czy Polska powinna pójść tą drogą?

– Oglądałem relacje z Krakowa i zdziwiło mnie, że pościg po strefach pieszych, w centrum miasta, nie doprowadził do żadnego spowolnienia ruchu pojazdu. Samochód zamachowcy mknął bez żadnych problemów – mówi „Rzeczpospolitej” dr Michał Beim, ekspert od transportu i planowania przestrzennego z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Samochody wjeżdżają tam, gdzie nie powinny. Same znaki nie wystarczą

W Krakowie mieliśmy do czynienia z aktem terroru z wykorzystaniem samochodu, jednak w Polsce regularnie dochodzi do wypadków bądź brawurowych rajdów. Związane jest to – jak słyszymy – ze stosunkowo łatwym wjazdem do stref przeznaczonych wyłącznie dla pieszych. Niedawno na historycznym rynku w Nowym Sączu kierowca stracił panowanie nad pojazdem i wjechał w przystanek. Kilka dni później doszło do śmiertelnego wypadku w Poznaniu, gdy kierujący uderzył w przystanek, taranując pieszego czekającego na autobus. Z kolei w Szczecinie – wiosną 2024 r. – zginęła jedna osoba, a 20 zostało rannych, gdy kierowca wjechał w grupę ludzi na placu Rodła.

Głośnym przypadkiem był „rajd” po Monte Cassino w Sopocie z 2014 r. Kierowca, który okazał się niepoczytalny, pędził deptakiem, raniąc 23 osoby, w tym trzy ciężko. Władze miasta, mimo apeli opinii publicznej, dopiero trzy lata później fizycznie uniemożliwiły wjazd na popularny „Monciak”.

– Samorządy często nie decydowały się na fizyczne blokowanie wjazdów ze względu na sprzeciw służb, w tym mundurowych. Powoływano się na możliwe utrudnienia w pracy policji czy ograniczenia dla dostaw i kurierów – zwraca uwagę dr Beim.

Jak przyznaje nam Ministerstwo Infrastruktury, zamykanie przestrzeni dla ruchu kołowego to uprawnienie przysługujące zarządcy drogi – w tym wypadku prezydentowi miasta. Szczegóły określa rozporządzenie z 14 kwietnia 2017 r.

Automatyczne zapory zamiast kolejnych patroli policji

– Powinniśmy systemowo dążyć do tego, żeby rozwiązać problem kierowców, którzy jeżdżą po przestrzeniach dla pieszych, niezależnie od ostatniego aktu terroru. Mamy w Polsce dobre prawo, ale gigantyczny problem z jego egzekucją. Nadzór nad dostępem powinien być sprawowany automatycznie, np. poprzez zapory. Nie należy w każdym miejscu stawiać policjanta czy strażnika miejskiego, ponieważ – co widać chociażby w Warszawie – cierpimy na gigantyczny brak funkcjonariuszy – przekonuje Kuba Czajkowski, ekspert ds. transportu.

Jak dodaje, już teraz w wielu miejscach obowiązuje zakaz wjazdu samochodów, który jest notorycznie łamany. W Warszawie symbolicznym przykładem było otwarcie po rewitalizacji placu Pięciu Rogów. Prezydent Rafał Trzaskowski podczas oprowadzania po inwestycji osobiście interweniował u strażników miejskich w sprawie pojazdów łamiących przepisy.

Jednym z argumentów przeciwko wprowadzeniu zakazu jest utrudnienie dostaw do sklepów i restauracji znajdujących się na parterach budynków. Z tego względu np. w Gdańsku słupki antywjazdowe opuszczane są w godzinach 6–10.

– Na całym świecie dostawy do ścisłego centrum realizuje się nie samochodami, a wózkami. Chodzi o ostatnie 100–200 metrów. Nie widzę powodu, żeby w Polsce miało być inaczej. W Warszawie ZDM wyznaczył siedem „kopert” na wysokości ul. Chmielnej, co umożliwia dostawy – przekonuje Czajkowski.