SN o wycenie schedy: darowiznę szacujemy według dnia darowania

Wartość darowizny doliczanej do spadku, np. działki, szacuje się według stanu z dnia darowania, a nie późniejszego przeznaczenia. Sąd Najwyższy się wypowiedział.

Publikacja: 15.03.2024 07:35

SN o wycenie schedy: darowiznę szacujemy według dnia darowania

Foto: Adobe Stock

To sedno najnowszego wyroku Sądu Najwyższego wyjaśniającego jedną z trudniejszych kwestii spadkowych.

Zgodnie z art. 1039 § 1 kodeksu cywilnego, w dziedziczeniu ustawowym i dzieleniu spadku między zstępnymi (dzieci, wnuki) albo między zstępnymi i małżonkiem, są oni wzajemnie zobowiązani do zaliczenia do schedy spadkowej otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od zaliczenia.

Darowizna przy spadku. Darowali ziemię rolną, potem odrolnili

Jak jednak wyceniać te darowizny po latach? Trudność takich rozliczeń obrazuje sprawa, w której sąd rejonowy dokonał działu spadku po małżonkach zmarłych prawie pół wieku temu z odstępem ok. 15 lat, którzy mieli grunty po gospodarstwie rolnym. Jeszcze za życia jedną działkę (budowlaną) darowali córce, a drugiej córce przekazali pieniądze, za które w części sfinansowała dla siebie inną działkę. Synowi zostawili prawie hektar ziemi rolnej, na której potem został wraz z żoną uwłaszczony, a później odziedziczyło ją dwoje ich dzieci, uczestników tej sprawy.

Nie było sporu o skład spadku, ale o wartość tego majątku oraz owych darowizn zaliczanych do schedy. Wartość darowizn sąd rejonowy obliczył według stanu z chwili ich dokonania, ale na podstawie cen z momentu działu spadku.

Czytaj więcej

Prezent za życia może uchronić spadkobierców przed PIT

Z kolei Sąd Okręgowy w Ostrołęce nie podzielił wyrażonego w apelacji poglądu dwojga wnuków-uczestników sprawy, że przeznaczenie gruntu jest cechą stanu nieruchomości, i dla jej wyceny powinno być brane pod uwagę przeznaczenie z daty darowizny. SO zaznaczył, że wnuki (które weszły do dziedziczenia, a tym samym do rozliczenia spadku w miejsce zmarłego ojca) nie akceptowały skutków zmian w przeznaczeniu nieruchomości, czyli odrolnienia.

Za sprawą ich skargi kasacyjnej sprawa trafiła do Sądu Najwyższego, który nakazał SO ponowne rozpoznanie sprawy.

Stan darowanej rzeczy i jej wycena

SN w składzie: sędziowie Paweł Grzegorczyk, Agnieszka Piotrowska i Władysław Pawlak, wskazał, że przy zaliczaniu darowizn na schedę spadkową zasadnicze znaczenie ma ustalenie ich wartości, co utrudnia nierzadko długi czas dzielący dokonanie darowizny i jej rozliczenie między współspadkobiercami. Charakterystyczne dla tych rozliczeń jest rozróżnienie stanu przedmiotu darowizny i cen decydujących o jego wartości. O ile oszacowanie powinno uwzględniać ceny z chwili dokonania podziału spadku, co zmierza do możliwie najpełniejszego uwzględnienia wahań wartości pieniądza, o tyle przez stan przedmiotu darowizny ustawodawca rozumie stan z chwili jej dokonania (darowania).

To oznacza, że przy szacowaniu wartości darowizny nie mają znaczenia następcze zmiany, takie jak zużycie, zniszczenie albo ulepszenie. Rozwiązanie to ma uwzględniać domniemaną intencję spadkodawcy (darczyńcy).

Czytaj więcej

Darowała co miała wnuczce. Czy syn ma prawo do zachowku

– Z materiału sprawy wynikało jednoznacznie, że nieruchomość nieformalnie darowana ojcu skarżących miała charakter rolny, co pozwoliło na późniejsze objęcie jej uwłaszczeniem i obligowało do zaliczenia jej na schedę spadkową Taki stan przedmiotu darowizny powinien stanowić podłoże ustalenia jej wartości, z uwzględnieniem jednak cen obowiązujących w chwili działu spadku. Niezbędne jest więc skorzystanie z wiedzy eksperta w celu oszacowania nieruchomości z uwzględnieniem jej przeznaczenia w chwili darowizny, nie zaś przeznaczenia, które uzyskała ona na skutek następczych zmian planistycznych – to puenta orzeczenia SN.

Opinia dla „Rzeczpospolitej”
prof. Bogudar Kordasiewicz, radca prawny

Źródłem koncepcji zaliczania darowizn na schedę spadkową jest przekonanie, że spadkodawca chciał równo obdzielić majątkiem swoich zstępnych spadkobierców. Jeśli miał inne plany, to mógł sporządzić testament, a skoro obdzielenie majątkiem ma nastąpić po równo, to jasne jest, że wcześniej dokonane darowizny trzeba zaliczyć na poczet tego, co otrzymuje każdy ze spadkobierców. Zasada zaliczania darowizn według aktualnych cen, a nie z czasu ich dokonywania ma z kolei sprawić, aby darowizny były porównywalne.

Sygnatura akt: II CSKP 903/22

To sedno najnowszego wyroku Sądu Najwyższego wyjaśniającego jedną z trudniejszych kwestii spadkowych.

Zgodnie z art. 1039 § 1 kodeksu cywilnego, w dziedziczeniu ustawowym i dzieleniu spadku między zstępnymi (dzieci, wnuki) albo między zstępnymi i małżonkiem, są oni wzajemnie zobowiązani do zaliczenia do schedy spadkowej otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od zaliczenia.

Pozostało 90% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Sądy i trybunały
Rosati: Manowska blokuje posiedzenie Trybunału Stanu
Materiał Promocyjny
Wykup samochodu z leasingu – co warto wiedzieć?
Nieruchomości
Trybunał: nabyli działkę bez zgody ministra, umowa nieważna
Sądy i trybunały
Jest nowy prezes sądu w Olsztynie. W miejsce Macieja Nawackiego
Prawnicy
Prokurator Ewa Wrzosek: Nie popełniłam żadnego przestępstwa
Prawnicy
Rzecznik dyscyplinarny adwokatów przegrał w sprawie zgubionego pendrive'a