Od asystenta do sędziego. Jest projekt zmian w dostępie do kariery sędziowskiej

Podstawową ścieżką do zdobycia sędziowskiego łańcucha jest aplikacja w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Trwa ona 36 miesięcy, podczas których aplikanci przechodzą szkolenie teoretyczne i zdobywają doświadczenie praktyczne w sądach. Zwieńczeniem aplikacji jest egzamin sędziowski, który otwiera drogę do asesury. Ten etap trwa co najmniej trzy lata, po których asesor może ubiegać się o powołanie na urząd sędziego. Dla asystentów i referendarzy z co najmniej dwuletnim doświadczeniem otwarta jest aplikacja uzupełniająca, która odbywa się w KSSiP i trwa 18 miesięcy.

Toga sędziowska także bez aplikacji

Dostępna jest jeszcze droga pozaaplikacyjna, która umożliwia ubieganie się o stanowisko sędziego bez konieczności odbywania aplikacji i zdawania egzaminu sędziowskiego. Możliwość taką mają m.in. prokuratorzy, a także adwokaci, radcowie prawni, notariusze, prokuratorzy i radcowie prokuratorii generalnej, którzy wykonywali swój zawód przez co najmniej trzy lata.

Pozaaplikacyjna ścieżka do zawodu sędziego zamknięta jest jednak dla asystentów sędziów i referendarzy. Nie zawsze tak jednak było. Do 2017 r. przedstawiciele tych dwóch grup zawodowych z odpowiednim stażem mogli podchodzić do egzaminów sędziowskich bez konieczności odbywania aplikacji. Rezygnacja z tego rozwiązania była krytykowana m.in. przez Rzecznika Praw Obywatelskich.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Dlaczego asystent i referendarz nie są traktowani jak adwokat i notariusz?

Asystenci i referendarze są pozbawieni pozaaplikacyjnej ścieżki do zawodu sędziego, mimo że ich d...

Od asystenta do sędziego. Jest projekt zmian w dostępie do kariery sędziowskiej

Jak ustaliła „Rzeczpospolita”, pojawiły się konkretne pomysły, aby przywrócić asystentom możliwość powrotu do pozaaplikacyjnej ścieżki dostępu do zawodu sędziego. Projekt w tej sprawie wraz z obszernym uzasadnieniem przygotował zespół asystentów sędziów ze związku zawodowego KNSZZ „Ad Rem”.

Głównym jego założeniem jest umożliwienie dwóm dodatkowym grupom ubiegania się o stanowisko sędziego bez odbywania aplikacji. Mowa o asystentach sędziów z co najmniej dziesięcioletnim stażem pracy i zdanym egzaminem adwokackim, radcowskim lub notarialnym, a także o asystentach sędziów z co najmniej siedmioletnim stażem i stopniem naukowym doktora nauk prawnych.

– Asystenci sędziów, którzy złożyli egzamin zawodowy, posiadają już potwierdzenie zdolności do praktycznego stosowania prawa w standardzie państwowego egzaminu końcowego, właściwego dla zawodów zaufania publicznego. Dziesięcioletni, nieprzerwany staż asystencki dopełnia ten profil o wiedzę warsztatową, nabywaną w ramach codziennej praktyki orzeczniczej – przygotowywania projektów orzeczeń, analiz akt i współpracy z sędzią. Z kolei asystenci sędziów posiadający stopień naukowy doktora nauk prawnych łączą kompetencje akademickie – samodzielne prowadzenie badań, konstruowanie i obronę koncepcji prawnych, rozwiązywanie problemów systemowych – z kilkuletnim, bezpośrednim doświadczeniem orzeczniczym – przekonują związkowcy w uzasadnieniu projektu.

Proponowane przepisy precyzują też sposób udokumentowania dorobku i oceny kwalifikacji asystentów ubiegających się o stanowisko sędziego. Zmiany obejmują chociażby obowiązek przedstawienia wykazu sporządzonych projektów orzeczeń i uzasadnień, i standaryzują kryteria oceny kandydatów opierając ją na losowo wybranej próbie co najmniej pięćdziesięciu projektów z wykazu, uzupełnionej o okresowe oceny pracy oraz opinie przełożonych.

Egzamin sędziowski bez aplikacji dla doświadczonych asystentów. Sposób na usprawnienie sądów?

Istotną zmianą zawartą w projekcie związkowców jest też umożliwienie asystentom sędziów z pięcioletnim stażem przystąpienia do egzaminu sędziowskiego bez wymogu ukończenia aplikacji. Jak przekonują autorzy, tacy kandydaci na sędziów posiadają do tego odpowiednią wiedzę prawniczą i doświadczenie w stosowaniu przepisów. – Osoby te sporządzając uprzednio projekty i ściśle współpracując z orzecznikami, posiadły niezbędną wiedzę praktyczną, a przystąpienie przez nie do egzaminu sędziowskiego pozwoli na wybranie jedynie najlepszych kandydatów – argumentują związkowcy.