Przymusowe zamykanie podejrzanych w zakładzie psychiatrycznym. Przepisy niekonstytucyjne

W ten sposób Trybunał Konstytucyjny odpowiedział na pytanie prawne skierowane ponad pięć lat temu przez szczeciński sąd dyscyplinarny. Zagadnienie to sformułowano podczas rozpatrywania sprawy dyscyplinarnej sędzi obwinionej o nieskierowanie do wykonania nieprawomocnego orzeczenia o umieszczeniu podejrzanego w zakładzie psychiatrycznym zamkniętym. Sąd dyscyplinarny miał bowiem wątpliwości, czy zgodne z konstytucją są przepisy, które stanowią, że postanowienie takie należy wykonać bezzwłocznie, czyli z chwilą jego wydania nawet wówczas, gdy zostanie zaskarżone.

TK: bez prawomocnego postanowienia nie można zamykać podejrzanych w zakładzie psychiatrycznym

Wyrok w tej sprawie zapadł w środę. Trybunał Konstytucyjny uznał, że zakwestionowane przepisy w zaskarżonym zakresie są niekonstytucyjne. Argumentując to rozstrzygnięcie sędzia Jakub Stelina podkreślił, że umieszczanie przymusowo w zakładzie psychiatrycznym zamkniętym jest środkiem, który najdrastyczniej ingeruje w konstytucyjne prawa jednostki i powinien być obudowany silnymi rozwiązaniami wykluczającymi ryzyko arbitralnego stosowania tej instytucji.

Czytaj więcej

W sądzie i w urzędzie

RPO złożył kasację od decyzji o umieszczeniu w szpitalu psychiatrycznym

Oskarżonego o kradzież oraz znieważanie i naruszenie nietykalności policjantów ze względu na jego...

– Wdrożenie do wykonania postanowienia sądu pierwszej instancji o zastosowaniu internacji psychiatrycznej bezzwłocznie, a więc zanim zostanie rozpatrzone zażalenie, nie stanowi środka niezbędnego w rozumieniu art. 31 ust. 3 konstytucji, ponieważ istnieją inne rozwiązania procesowe pozwalające zapewnić dostateczną ochronę wskazanych wartości konstytucyjnych do czasu uprawomocnienia się postanowienia – argumentował sędzia Stelina.

Według TK zaskarżona regulacja narusza konstytucyjne zasady domniemania niewinności, prawa do sądu oraz prawa do obrony we wszystkich stadiach postępowania. – Rozwiązanie to stanowi niewątpliwie ograniczenie prawa do efektywnej kontroli sądowej orzeczeń wydanych w pierwszej instancji oraz prawa do obrony przed ewentualnymi błędami i nieprawidłowościami rozstrzygnięć sądowych i ich następstwami – wskazał sędzia sprawozdawca.

Jak dodał ograniczenie wymienionych praw i gwarancji procesowych nie jest konieczne z punktu widzenia konstytucji.

W ocenie TK zakwestionowane rozwiązanie uderza też w zasadę równości. – Zróżnicowanie sytuacji prawnej dwóch grup osób poddawanych detencji psychiatrycznej w zakresie wydawania orzeczeń o zastosowaniu tego środka zabezpieczającego, zależnie od etapu postępowania karnego, narusza konstytucyjną zasadę równości. Kwestionowana regulacja rodzi ten skutek, że w zależności od tego, czy orzeczenie sądu I instancji zapada w formie postanowienia czy wyroku, zachodzi albo nie konieczność skierowania bezzwłocznie takiego orzeczenia do wykonania bez oczekiwania na jego uprawomocnienie – wskazał TK.

Czy można przymusowo trafić do zakładu psychiatrycznego bez prawomocnego orzeczenia sądu?

Podstawą rozstrzygniętego właśnie pytania prawnego była sprawa dyscyplinarna sędzi, która nie skierowała do wykonania wydanego przez siebie postanowienia o umorzeniu sprawy karnej i umieszczeniu podejrzanego w zakładzie psychiatrycznym. W rezultacie przez ponad pół roku, do czasu rozpatrzenia apelacji, mężczyzna ten przebywał w areszcie śledczym zamiast w ośrodku psychiatrycznym.

Sąd dyscyplinarny nie rozstrzygnął jednak tej sprawy, ponieważ nabrał wątpliwości, czy skierowanie postanowienia o umieszczeniu podejrzanego w zakładzie psychiatrycznym do wykonania, przed jego uprawomocnieniem, nie narusza norm konstytucyjnych.

W tym kontekście sąd zakwestionował dwa przepisy: art. 9 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, zgodnie z którym postępowanie wykonawcze wszczyna się bezzwłocznie, gdy orzeczenie stało się wykonalne oraz art. 462 § 1 Kodeksu postępowania karnego, który stanowi, że samo zażalenie nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego postanowienia, ale sąd może wstrzymać jego wykonanie.

Czytaj więcej

Prawo karne

Ośrodek w Gostyninie będzie wygaszany. Trafiają tam skazani z zaburzeniami

Do 2040 roku ośrodki w Gostyninie i Czersku w obecnym kształcie mają być „wygaszone”. Otwartym po...