Prokuratorskie wnioski o areszt sąd akceptuje bez refleksji

Z impasu nie da się wyjść, nie zmieniając prawa i praktyki. Liczba aresztów może jeszcze wzrosnąć. Raport na temat praktyki stosowania tymczasowego aresztowania.

Publikacja: 18.09.2023 02:05

Prokuratorskie wnioski o areszt sąd akceptuje bez refleksji

Foto: Adobe Stock

Helsińska Fundacja Praw Człowieka przygotowała raport na temat praktyki stosowania tymczasowego aresztowania. Tytuł: „O standardzie, który się nie przyjął (w Polsce)”. Analiza obejmuje lata 2018–2022. Wniosek? – Jest gorzej, niż bywało przed laty, a i wówczas dobrze nie było. Aresztów jest więcej, są one dłuższe, w dodatku pogorszyły się warunki przebywania w areszcie także ze względu na dostęp do obrońcy, a nawet dostęp do kontaktu z rodziną – wylicza dr Piotr Kładoczny, wiceprezes HFPC.

Liczby nie kłamią

Na dowód podaje liczby. – W 2016 r. mieliśmy średnio około 5 tys. osób aresztowanych, w 2022 r. jest ich już prawie 8,5 tys. W 2016 r. mieliśmy 15 tys. wniosków prokuratorskich o zastosowanie tymczasowego aresztowania, rok temu było ich 23 tys. A to oznacza, że aktywność prokuratury w tym zakresie jest wzmożona, co niestety przekłada się wprost na liczbę stosowanych aresztów. Możemy już mówić o automatyzmie stosowania aresztu przez sądy – blisko 90 proc. wniosków od śledczych jest uwzględnianych przez sądy. Jeszcze gorzej jest z przedłużaniem tego środka – sądy uwzględniają 95 proc. takich wniosków. W ostatnich pięciu latach zaledwie 2,5 do 3 proc. zażaleń adwokatów zyskało aprobatę sądu. Problemem jest nie tylko duża liczba zastosowanych aresztów, lecz także ich długość. Jak wynika z raportu, w 2016 r. były trzy przypadki stosowania aresztu w postępowaniu przygotowawczym ponad dwa lata, teraz jest ich 51; do dwóch lat było 37, teraz jest ich 240.

Liczba tymczasowo aresztowanych

Liczba tymczasowo aresztowanych

Rzeczpospolita/ Tomasz Sitarski

Co jeszcze wynika z raportu? Zarzuty dotyczące przestępstw gospodarczych dla organów wymiaru sprawiedliwości są tak samo „dobrą” podstawą do stosowania aresztowania jak pospolite przestępstwa przeciw życiu i zdrowiu. Znaczna część spraw z przewlekłymi aresztami miała właśnie gospodarczy charakter. Z kolei zarzut udziału w zorganizowanej grupie przestępczej jest niemal równoznaczny z długotrwałym stosowaniem aresztu – zarzut ten stawiany jest także przedsiębiorcom.

Co można zrobić, by poprawić ten nie najlepszy stan rzeczy? Fundacja przedstawia rekomendacje. Na bazie istniejącego prawa postuluje sześć zmian. Po pierwsze – częstsze stosowanie środków nieizolacyjnych. Po drugie – rozważniejsze składanie wniosków o areszt i jego przedłużenie przez prokuratorów. Po trzecie – uzasadnianie postanowień dotyczących tymczasowego aresztowania zgodnie ze standardem wynikającym z orzecznictwa ETPCz. Po czwarte – rozpatrywanie zażaleń w rozsądnym terminie – np. nie później niż w ciągu 16 dni od ich wpływu do sądu. Po piąte – zawężającą i szczególnie rygorystyczną interpretację przesłanek przedłużenia aresztowania, tj. ponad 12 miesięcy w postępowaniu przygotowawczym, ponad dwa lata w postępowaniu przed sądem I instancji. Po szóste – uwzględnianie standardów wynikających z orzecznictwa Trybunału w Strasburgu przy udzielaniu zgody na kontakt osoby tymczasowo aresztowanej ze światem zewnętrznym.

Czytaj więcej

Pobyt za kratami bez wyroku musi mieć granicę czasową. Debata w "Rz"

Zmiany są gotowe

– Mamy też propozycje konkretnych zmian w prawie – dodaje dr Piotr Kładoczny. I wymienia m.in: uchylenie przesłanki surowej kary grożącej oskarżonemu przy stosowaniu aresztu; rozważenie możliwości wprowadzenia maksymalnego czasu trwania tymczasowego aresztowania; wprowadzenie nowych środków zapobiegawczych – aresztu domowego i dozoru elektronicznego czy ograniczenie czasu stosowania tymczasowego aresztowania w pierwszym postanowieniu do jednego (zamiast trzech) miesięca czy obowiązkową obecność prokuratora na posiedzeniach aresztowych pod rygorem nieuwzględnienia wniosku.

W raporcie pojawiają się też rekomendacje systemowe, jak ograniczyć przewlekłość postępowań sądowych i przygotowawczych; szkolić sędziów i prokuratorów z europejskiej konwencji praw człowieka; właściwie obsadzać stanowiska sędziowskie oraz uniezależnić sędziów od władzy wykonawczej.

Czytaj więcej

Tomasz Pietryga: Sądy zbyt łatwo decydują o areszcie

Więcej środków alternatywnych

Co na to sędziowie? – zapytaliśmy sędziego Jakuba Kościerzyńskiego, SR w Bydgoszczy. – Problem tkwi w konstrukcji przepisów, która sprawia, że tak łatwo można zastosować tymczasowe aresztowanie – uważa. Nie bez winy jest także błędna praktyka i rutyna sędziów. – Należy rozbudować katalog środków alternatywnych i szkolić sędziów w zakresie ich stosowania – dodał.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka przygotowała raport na temat praktyki stosowania tymczasowego aresztowania. Tytuł: „O standardzie, który się nie przyjął (w Polsce)”. Analiza obejmuje lata 2018–2022. Wniosek? – Jest gorzej, niż bywało przed laty, a i wówczas dobrze nie było. Aresztów jest więcej, są one dłuższe, w dodatku pogorszyły się warunki przebywania w areszcie także ze względu na dostęp do obrońcy, a nawet dostęp do kontaktu z rodziną – wylicza dr Piotr Kładoczny, wiceprezes HFPC.

Pozostało 89% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Kup teraz
Prawo karne
PiS zaostrza przepisy - dożywocie i kary dla 14-latków. Kontrowersji jest więcej
Materiał Promocyjny
Podróżuj ekologicznie! Program Fundusze Europejskie dla zrównoważonej mobilności
Prawo karne
Porzucił w lesie kota z cewnikiem i wenflonem. Jest wyrok
Prawo drogowe
Nowe fakty ws. wypadku na A1. Będą zarzuty dla kierowcy BMW
Prawo drogowe
Egzaminacyjna turystyka ma się dobrze. Gdzie najłatwiej zdać na prawo jazdy
Materiał Promocyjny
„Skoro wiemy, że damy radę, to zróbmy to”. Oto ludzie, którzy tworzą Izerę
Prawo dla Ciebie
Jak oddać głos w wyborach do Sejmu i Senatu oraz w referendum. Objaśniamy
Konsumenci
Wyłom czy eksces Sądu Najwyższego? Korzystny dla banku wyrok ws. frankowej