Zagadnienie prawne powstało na kanwie sprawy mężczyzny, który był pracownikiem kontroli w fabryce wyrobów azbestowo-cementowych i ślusarzem. Pobierał też rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zmarł w wieku niespełna 50 lat na nowotwór złośliwy płuc. W wyniku starań jego żony i córki kilka lat po śmierci mężczyzny stwierdzono, że miał chorobę zawodową.
Sądy dopuszczają prowadzenie takich postępowań pośmiertnie. Dlatego w opisywanym przypadku po otrzymaniu niezbędnych dokumentów żona i córka zmarłego wystąpiły do ZUS z wnioskiem o przyznanie im jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci mężczyzny w związku z chorobą zawodową. Organ rentowy jednak odmówił, powołując się na art. 13 ust. 1 zd. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn. DzU 2022 r., poz. 2189). Zgodnie z tym przepisem w razie śmierci rencisty uprawnionego do renty z ubezpieczenia wypadkowego, wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, członkom jego rodziny przysługuje jednorazowe odszkodowanie.
W niniejszej sprawie mężczyzna jednak pobierał świadczenie (rentę) z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a w dniu śmierci nie miał ustalonych uprawnień do renty wypadkowej ani też nie legitymował się decyzją o stwierdzeniu choroby zawodowej. Z tego powodu wdowie i córce odmówiono prawa do jednorazowego odszkodowania.
W podjętej w środę uchwale Sąd Najwyższy stanął po stronie bliskich mężczyzny. Uznał, że członkom rodziny ubezpieczonego przysługuje jednorazowe odszkodowanie także w razie śmierci wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej rencisty (mającego ustalone w decyzji ZUS prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy), który spełniał (abstrakcyjnie) ustawowe przesłanki przyznania mu prawa do renty wypadkowej.
