Nowi pacjenci szybciej u lekarza. Jak NFZ udało się zmniejszyć kolejki?

Od 2021 r. wizyty u lekarzy specjalistów, czyli w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej (AOS), są nielimitowane, co oznacza, że Narodowy Fundusz Zdrowia musi płacić za wszystkie porady, jakich udzielono w systemie publicznej ochrony zdrowia, bez względu na ich liczbę. Zniesienie limitów w AOS miało skrócić kolejki do lekarzy specjalistów, tak się jednak nie stało. Liczba zrealizowanych wizyt niewiele wzrosła w stosunku do kosztów NFZ, a nowym pacjentom nadal trudno było dostać się do lekarza. W kolejce stoją bowiem zarówno pacjenci tzw. pierwszorazowi, jak i ci zapisani na kolejną wizytę.

Żeby zwiększyć liczbę nowych pacjentów, którzy dostali się do lekarza, NFZ zmodyfikował zasady rozliczania świadczeń z przychodniami. Zgodnie z nowym mechanizmem AOS-y, które znajdują się poniżej ogólnopolskiej mediany pierwszorazowych wizyt, mają kwartał na poprawę wyniku o co najmniej 3 pkt proc. bądź do poziomu mediany. W przeciwnym wypadku przez kolejny kwartał dostają za zrealizowane porady mniej pieniędzy – 75 proc. stawki za wizytę zamiast 100 proc. Osobne wskaźniki dotyczą różnych zakresów, czyli inna jest mediana dla poradni kardiologicznych, a inna dla ortopedycznych.

Czytaj więcej

Ochrona zdrowia

„Nie wprowadzamy limitów”. NFZ tłumaczy zmiany w rozliczeniach z przychodniami

Przychodnie specjalistyczne, które realizują mniej świadczeń pierwszorazowych niż wynosi mediana,...

– Pacjenci, którzy czekali na swoją pierwszą poradę u specjalisty, szybciej trafili do lekarza. To realny efekt zmian, które wprowadziliśmy w 2025 r. w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej – mówi „Rz” Filip Nowak, prezes Narodowego Funduszu Zdrowia.

„Rzeczpospolita” otrzymała dane podsumowujące rezultaty mechanizmu wdrożonego przez NFZ. Wynika z nich, że w trzecim kwartale 2025 r. wykonano o ponad 212 tys. świadczeń pierwszorazowych więcej niż w trzecim kwartale 2024 r. To wzrost o ok. 12 proc.

– To dobra informacja, ponieważ daliśmy ważny impuls do skracania czasu oczekiwania do lekarza specjalisty. Bo właśnie tym, jak długo czekamy po raz pierwszy na poradę u specjalisty, mierzymy w Polsce kolejki do lekarzy – komentuje szef NFZ.

U lekarzy specjalistów więcej wizyt nowych i kolejnych

W liczbach bezwzględnych największy wzrost liczby wizyt tzw. pierwszorazowych odnotowano w zakresach, gdzie odbywa się najwięcej porad na NFZ. To ortopedia, dermatologia i wenerologia, neurologia oraz kardiologia. W ortopedii z porady specjalisty skorzystało po raz pierwszy 414,5 tys. pacjentów – o 62,6 tys. więcej niż rok wcześniej. W kardiologii liczba wizyt pierwszorazowych zwiększyła się o 31,5 tys., w neurologii o 27,6 tys., a w dermatologii i wenerologii o 21 tys.

Procentowo największy skok odnotowano zaś w przypadku chorób metabolicznych, gdzie liczba porad udzielonych nowym pacjentom zwiększyła się o połowę. W leczeniu bólu wizyt pierwszorazowych było o 31,3 proc. więcej, a w hematologii, która zamyka podium – o 26,5 proc.

Czytaj więcej

Zdrowie

Jak długo pacjenci muszą czekać na wizytę u specjalisty? NFZ podał dane

Narodowy Fundusz Zdrowia podał najnowsze dane o liczbie pacjentów czekających na wizytę u specjal...

Wskaźnik przyjęć nowych pacjentów najmniej drgnął w górę w przypadku gruźlicy i chorób płuc (4,5 proc.), genetyki (5,4 proc.), alergologii (6,8 proc.) oraz dermatologii i wenerologii (7,3 proc.). Wzrost udziału świadczeń pierwszorazowych dotyczy jednak wszystkich zakresów wizyt.

– Mimo początkowego sceptycyzmu części środowiska medycznego, widzimy, że nowi pacjenci nie są przyjmowani kosztem tych już leczonych w AOS. Przeciwnie, widzimy, że udzielono więcej porad także pacjentom, którzy byli pod opieką lekarzy specjalistów – zauważa Filip Nowak. Wspomniany wzrost wyniósł 2,3 proc., przy czym w trzech zakresach – dermatologii i wenerologii, gastroenterologii oraz gruźlicy i chorób płuc – liczba wizyt pacjentów kontynuujących leczenie nieznacznie spadła.

Harmonogramy pod wskaźniki

Inaczej dane NFZ interpretuje Łukasz Jankowski, prezes Naczelnej Rady Lekarskiej. – Płatnik może co prawda chwalić się wzrostem liczby pacjentów przyjmowanych po raz pierwszy, jednak w praktyce odbywa się to kosztem innych świadczeń – ocenia. Jak tłumaczy, aby dostosować się do nowych wymogów i wygospodarować miejsce dla pacjentów pierwszorazowych, poradnie przesuwają kolejne wizyty, w tym wizyty kontrolne. W efekcie pacjent, który zgłasza się do lekarza po raz pierwszy, stosunkowo łatwo znajduje termin.

– Podczas tej wizyty zlecane są badania, jednak uzyskanie terminu drugiej wizyty, na której lekarz mógłby te badania zinterpretować i kontynuować leczenie, staje się już poważnym problemem. Harmonogramy przychodni są bowiem podporządkowywane kolejnym wizytom pierwszorazowym, aby spełnić narzucone wskaźniki – mówi Jankowski.

Ocenia też, że w rzeczywistości dostępność do skutecznego leczenia w wielu przypadkach uległa pogorszeniu. – Sam mechanizm przyznawania priorytetu pacjentom wyłącznie na podstawie numeru wizyty, a nie rzeczywistych kryteriów medycznych, oceniamy jednoznacznie negatywnie. W ten sposób nie poprawia się realnej dostępności do ochrony zdrowia – wskazuje szef samorządu lekarskiego.

Jak słyszymy w Centrali NFZ, zamysł był jednak taki, że pacjent, który dostał od specjalisty plan leczenia, ma przypisane leki i zalecenia, czyli jest pacjentem stabilnym, może już pozostawać pod opieką swojego lekarza rodzinnego. Nie musi np. zajmować miejsca w kolejce do poradni specjalistycznej po wypisanie recepty. Zrobi to szybciej w swoim POZ.

Kto dostał mniej pieniędzy?

W trzecim kwartale 2025 r. porad pacjentom udzielało ok. 3 tys. przychodni. Część z nich nie zwiększyła wskaźnika wizyt pierwszorazowych na tyle, żeby otrzymywać pełne finansowanie z NFZ. Placówki objęte tzw. degresem – czyli te, które w kolejnym kwartale dostały mniej pieniędzy za zrealizowane wizyty – odpowiadają za ok. 22 proc. wszystkich porad udzielonych od lipca do września 2025 r.

Najgorzej z nadrabianiem odległości do mediany wizyt pierwszorazowych poradziła sobie genetyka. Aż 38 proc. przychodni udzielających porad w tym zakresie nie zwiększyło liczby nowych pacjentów do wymaganego poziomu, co przełożyło się na mniejsze finansowanie z NFZ. Co istotne, w przypadku genetyki mediana nowych pacjentów jest najwyższa spośród wszystkich zakresów i wynosi 43 proc.

Słabo wypadły także przychodnie geriatryczne (35 proc. podmiotów z obciętym finansowaniem), alergologiczne (33 proc.) i hepatologiczne (33 proc.). Degres objął zaś najmniej placówek w ortopedii (3 proc.) i leczeniu bólu (4 proc.).

Jak z nowym mechanizmem rozliczeń radzą sobie zarządzający podmiotami leczniczymi? – Po rozmowie z lekarzami udało się poprawić stosunek porad pierwszorazowych do porad kontynuowanych – wskazuje Marcin Kuta, dyrektor Specjalistycznego Szpitala im. Szczeklika w Tarnowie.