Nagrodę Nobla z chemii przyznano w 2025 r. po raz 117. Do 2024 r. włącznie wyróżniono 195 osób, z których najmłodszy był 35-letni Frédéric Joliot, uhonorowany w 1935 r., a najstarszy – 97-letni John B. Goodenough, nagrodzony w 2019 r. Dwie osoby otrzymały nagrodę dwukrotnie – Brytyjczyk Frederick Sanger (1958 i 1980) oraz Amerykanin Barry Sharpless (2001 i 2022).
W środę podczas oficjalnego ogłoszenia nazwisk laureatów w Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk oświadczono, że Susumu Kitagawa (Uniwersytet w Kioto), Richard Robson (Uniwersytet w Melbourne) i Omar M. Yaghi (Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley) zostali uhonorowani za rozwój szkieletów metaloorganicznych.
Chemiczny Nobel przyznany
Szkielety metaloorganiczne (MOFs) zostały po raz pierwszy opisane w 1999 r., stanowią stosunkowo nową dziedzinę chemii materiałowej. To porowate polimery koordynacyjne, które charakteryzują się jednocześnie porowatością i krystalicznością. Szkielety metaloorganiczne stosowane są m.in. w transporcie leków, magazynowaniu gazów oraz rozdziale mieszanin.
„Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii 2025 stworzyli struktury molekularne z dużymi przestrzeniami, przez które mogą przepływać gazy i inne substancje. Te struktury, szkielety metaloorganiczne, mogą być wykorzystywane do pozyskiwania wody z pustynnego powietrza, wychwytywania dwutlenku węgla, magazynowania toksycznych gazów lub katalizowania reakcji chemicznych” – przekazała Królewska Szwedzka Akademia Nauk.
– Szkielety metaloorganiczne mają ogromny potencjał, otwierają nowe możliwości w zakresie tworzenia materiałów o nowych funkcjach – podkreślił Heiner Linke, przewodniczący komitetu przyznającego Nagrodę Nobla z chemii.
Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w latach 2020-2025
W 2024 r. chemicznego Nobla otrzymali Amerykanin David Baker oraz – wspólnie – Brytyjczyk Demis Hassabis i Amerykanin John M. Jumper. Baker został wyróżniony za projektowanie białek z użyciem metod obliczeniowych, natomiast Hassabisa i Jumpera, którzy otrzymali drugą połowę nagrody, uhonorowano za przewidywanie trójwymiarowych struktur białek. Rok wcześniej Nagroda Nobla z chemii za odkrycie i syntezę kropek kwantowych, najmniejszych cząstek w nanotechnologii, przypadła Moungiemu G. Bawendiemu, Louisowi E. Brusowi i Aleksiejowi I. Jekimowowi.
W 1911 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymała Maria Skłodowska-Curie.
Nagrody Nobla 2025. Za co przyznano wyróżnienie z medycyny i fizjologii?
Trwa tydzień noblowski. W poniedziałek ogłoszono, że Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii otrzymają Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell i Shimon Sakaguchi, których uhonorowano za „odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji immunologicznej”. Chodzi o mechanizm immunologiczny, który zapobiega nadmiernej reakcji układu odpornościowego na własne struktury organizmu i inne nieszkodliwe antygeny po opuszczeniu przez limfocyty T i B narządów limfatycznych centralnych (grasicy i szpiku kostnego). Jego celem jest kontrola autoreaktywnych komórek odpornościowych, które mogłyby wywołać choroby autoimmunologiczne.
Czytaj więcej
Prezydent Tajwanu Lai Ching-te uważa, że prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump powinien otrzymać Pokojową Nagrodę Nobla, jeśli przekona Chiny...
Mechanizmy tolerancji obwodowej obejmują klonalną delecję (usuwanie autoreaktywnych limfocytów), anergię (wprowadzenie limfocytów w stan nieaktywności), ignorancję wobec antygenów oraz regulację przez komórki T regulatorowe (Tregs), które hamują odpowiedzi immunologiczne. Dzięki temu organizm chroni się przed autoagresją i nadmierną reakcją na nieszkodliwe antygeny, jak np. pokarmowe czy alergeny.
Nagrody Nobla 2025. Kto otrzymał wyróżnienie w dziedzinie fizyki?
Z kolei we wtorek poznaliśmy laureatów Nagrody Nobla z fizyki – wyróżnieni zostali amerykańscy fizycy, John Clarke (Uniwersytet Kalifornijski), Michel H. Devoret (Uniwersytet Yale i Uniwersytet Kalifornijski) oraz John M. Martinis (Uniwersytet Kalifornijski), za odkrycie makroskopowego kwantowego tunelowania mechanicznego i kwantyzacji energii w obwodzie elektrycznym.
Susumu Kitagawa to jeden z laureatów Nagrody Nobla z chemii za 2025 rok
Makroskopowe tunelowanie kwantowe to zachodzący w całym obwodzie proces tunelowania, w którym cząstka przechodzi przez barierę potencjału, która – według fizyki klasycznej – jest nieprzekraczalna. Królewska Szwedzka Akademia Nauk uzasadniając przyznanie nagrody fizykom z USA podkreśliła, że „ich eksperymenty pokazały fizykę kwantową w działaniu”.
Nagroda Nobla
Nagrody Nobla 2025 – co przed nami?
W czwartek 9 października dowiemy się, komu przypadnie literacka Nagroda Nobla, zaś w piątek okaże się, kto otrzyma Pokojową Nagrodę Nobla. Nazwisko laureata Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii zostanie ogłoszone 13 października.
