Wolna Polska skończyła się 5 października 1944 r.

Rzeczpospolita: Dziś w Muzeum Powstania Warszawskiego debata „Kiedy zakończyło się Powstanie Warszawskie?". Oficjalna data to 2 października 1944 r. Czy możemy przyjąć jakąś inną?

Paweł Ukielski: To kwestia tego, jak patrzymy na powstanie: czy w węższym czy szerszym kontekście. Jeśli traktujemy je jako bitwę, to skończyło się ono 2 października 1944 r. podpisaniem układu o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie. Wtedy kończą się walki.

A w szerszym kontekście?

Powstanie Warszawskie można traktować jako emanację wolnego państwa polskiego. W Warszawie całkowicie legalnie funkcjonowały władze cywilne i wojskowe, podległe rządowi Rzeczypospolitej na uchodźstwie. Te władze opuściły Warszawę 5 października, można więc powiedzieć, że Powstanie Warszawskie jako wolna Polska kończy się właśnie tego dnia.

Kto się wtedy poddał?

Przede wszystkim dowódca Armii Krajowej Tadeusz Bór-Komorowski. Z tego powodu ta data jest uznawana za moment, w którym polskie władze na terenie Warszawy przestały funkcjonować.

Koniec powstania to niekoniecznie początek października, w różnych dzielnicach walki kończyły się chyba wcześniej?

W czasie powstania sytuacja była bardzo dynamiczna. Poszczególne dzielnice upadały wcześniej, niż został podpisany akt z 2 października. Na Pradze powstanie zakończyło się po paru dniach, podobnie na Woli, gdzie oddziały niemieckie zmierzające w kierunku centrum bardzo brutalnie spacyfikowały zryw w pierwszych dniach sierpnia.

Co zawierał układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie podpisany 2 października?

Układ zajmował kilka stron, ale najważniejsze ustalenia dotyczyły opuszczenia Warszawy przez wszystkich mieszkańców. Realizowano go przez kilka dni.

W pierwszych dniach października stolica została pusta?