Złota Żaba dla Lewiatana

– Kierowaliśmy się głównie emocjami – przyznał podczas gali kończącej festiwal Roland Joffe, przewodniczący jury głównego, znakomity reżyser m.in. „Misji" i „Pól śmierci". – Obejrzeliśmy filmy różne, czasem bardzo odważne, czasem kontrowersyjne. Szukaliśmy takich, w których operator pomógł nadać kształt wizjom reżysera. Złotą Żabą nagrodziliśmy film wspaniale zrealizowany, piękny i mądry.

Przygnębiająca Rosja

Tak doceniony „Lewiatan" Andrieja Zwiagincewa, który możemy oglądać w naszych kinach, to opowieść o człowieku, który walczy o własny dom, próbując przeciwstawić się skorumpowanej władzy i stojącemu po jej stronie Kościołowi. A wszystko to dzieje się w prowincjonalnej, wypranej z koloru, przygnębiającej i groźnej zarazem Rosji.

– Tę nagrodę chciałbym zadedykować wielkiemu księciu rosyjskich operatorów, zmarłemu przed rokiem Wadimowi Jusowowi – powiedział, odbierając Złotą Żabę, autor zdjęć do „Lewiatana" Michaił Kriczman.

Wcześniej, podczas spotkania ze studentami i dziennikarzami, mówił o współpracy z Andriejem Zwiagincewem (zrobili razem cztery filmy), o zdjęciach kręconych na północy Rosji, nad Morzem Barensa, gdzie w sierpniu dzień trwa jedynie dwie – trzy godziny, ale też o sytuacji „Lewiatana" w Rosji. Krajowa premiera rosyjskiego kandydata do Oscara jest stale przesuwana.

Srebrną Żabę dostał Ehab Assai za zdjęcia do „Omara" Hany Abu-Asada, filmu, którego bohaterowie wplątani są w konflikt palestyńsko-izraelski. Szantaż, zdrada, podwójne szpiegostwo są tu na jednej szali, na drugiej – coraz bardziej niemożliwa miłość. Brązowa Żaba przypadła Andre Turpinowi, autorowi zdjęć do „Mamy" Xaviera Dolana.

– Chciałbym przede wszystkim podziękować młodemu, szalonemu reżyserowi, który powiódł mnie ku ekstremalnym wizjom, w rejony, w których sam bym się nigdy nie znalazł – powiedział w Bydgoszczy laureat. – Ta nagroda jest dla mnie szczególnie ważna, bo dostaję ją w Polsce, której kinematografię bardzo wysoko cenię. I na festiwalu, który dla każdego operatora jest miejscem marzeń.

Największym przegranym jest chyba Dick Pope, autor fenomenalnych zdjęć do filmu Mike'a Leigh „Mr Turner", utrzymanych w kolorystyce i nastroju płócien tytułowego bohatera, jednego z największych angielskich malarzy.

Polska nagroda

Konkurs filmów polskich wygrał film „Hardkor Disko" Krzysztofa Skoniecznego ze zdjęciami Kacpra Fertacza.

– Dokonaliście świetnego wyboru – zwrócił się do jurorów reżyser. Podziękował współpracownikom, przede wszystkim operatorowi, mamie, bo przed laty nakręciła na VHS materiał, który wszedł do „Hardkor Disko", a wreszcie „wszystkim, którzy dodali choćby jedną klatkę" do tego filmu.

– Najbardziej nas zdziwiło, że kilka polskich filmów to  komedie. I nagrodziliśmy dramat odważny, nieprzewidywalny, całkowicie amoralny. Nie próbujcie zachowywać się jak jego bohaterowie – stwierdził przewodniczący jury konkursu polskiego Caleb Deschanel.

Sam też wyjechał z Bydgoszczy z Żabą. I to nie byle jaką, lecz najpoważniejszą – za całokształt twórczości. 70-letni operator, pięciokrotnie nominowany do Oscara za zdjęcia do: „Pierwszego kroku w kosmos" (1983), „Urodzonego sportowca" (1994), „Drogi do domu" (1996), „Patrioty"  (2000), a wreszcie do „Pasji" Mela Gibsona, był bydgoskim festiwalem zachwycony.

Podczas jednego z warsztatów Deschanel mówił: – Widzę coraz więcej filmów ze znakomitymi zdjęciami. Pojawiają się młode talenty. Pewnie również dlatego, że dzisiaj bardzo łatwo dotrzeć do rozmaitych arcydzieł i studiować je klatka po klatce.

Starzy znajomi

Na festiwalu Camerimage często spotykają się starzy znajomi. Calebowi Deschanelowi nagrodę wręczał reżyser filmu „Pierwszy krok w kosmos" Philip Kaufman. Jego z kolei czekała niespodzianka, gdy odbierał Złotą Żabę za reżyserię. Otrzymał ją z rąk Daniela Olbrychskiego, który w 1988 roku zagrał w jego „Nieznośnej lekkości bytu".

– Dzisiaj reżyserzy spędzają zbyt dużo czasu, rozmawiając z tymi, którzy w film inwestują pieniądze. A najważniejsze są spotkania na planie, gdzie przychodzimy z samego rana i rozpalamy razem ogień. Na Camerimage można spotkać tych właśnie ludzi, operatorów, scenografów, montażystów – chwalił bydgoską imprezę Kaufman.

Festiwali stworzony przez Marka Żydowicza jest jak jego bohaterowie: nienapuszony, ale bardzo profesjonalny. I życzliwy dla ludzi kina, dla sztuki, dla eksperymentów, dla tych, dzięki którym filmowy obraz staje się piękniejszy, bardziej wyrazisty.

Może właśnie ta niekomercyjność i szacunek dla prawdziwej sztuki sprawiają, że Camerimage co roku przyciąga do Polski wspaniałych artystów, którzy wyjeżdżając, nie mówią zwykle „żegnajcie", lecz „do zobaczenia". I wracają na kolejne edycje.

Caleb Deschanel

Nagroda za całokształt twórczości