Nauka

Jak zostać laureatem Nagrody Nobla

W poniedziałek dowiemy się, komu przypadł tegoroczny Nobel z fizjologii i medycyny, we wtorek i środę dotrą do nas informacje o laureatach w zakresie fizyki i chemii
Nagrodę w dziedzinie medycyny przyznaje Instytut Karolinska w Sztokholmie, w dziedzinie fizyki i chemii Szwedzka Królewska Akademia Nauk, w dziedzinie ekonomii Bank Szwecji, w dziedzinie literatury Szwedzka Akademia, nagrodę pokojową natomiast parlament norweski – Storting. Nagroda ma wartość 10 mln koron szwedzkich, czyli ok. miliona dolarów. Od 2001 r. król Norwegii przyznaje Nagrodę Abla w wysokości 6 mln norweskich koron jako uzupełnienie Nobla w dziedzinie matematyki.
Nobel zmarł bezpotomnie, pozostawił 32 mln koron. W 1895 r. testamentem przekazał majątek instytucji, która co roku miała nagradzać osoby najbardziej zasłużone dla ludzkości w pięciu dziedzinach: pokój, literatura, chemia, fizyka, medycyna. Tak powstała Fundacja Noblowska. Nagroda w dziedzinie ekonomii istnieje od 1968 r. Testament Nobla precyzuje, że narodowość nagradzanych nie ma znaczenia. Pierwsza ceremonia wręczenia Prix Nobel odbyła się 10 grudnia 1901 r. Od 1902 laureaci otrzymują nagrodę z rąk szwedzkiego monarchy. Uroczystość odbywa się 10 grudnia, w dniu śmierci Nobla. W latach 1940 – 1942 nie odbyła się ze względu na działania wojenne.
Niewiele brakowało, aby testament Nobla nie został zrealizowany. Prawnicy mieli wątpliwości co do jego miejsca zamieszkania. Dużo podróżował, a jego majątek rozsiany był po całym świecie. Obiekcje zgłaszali spadkobiercy. Do wykonania testamentu nie kwapiły się instytucje, które miały przyznawać nagrody. Szwedzki król Oscar II zgłaszał zastrzeżenia dotyczące wyróżnienia pokojowego. Termin zgłaszania kandydatów upływa 31 stycznia każdego roku. Mogą tego dokonywać wybrani ludzie – jest ich 3 tys. Nie wolno im zgłaszać siebie ani zmarłych. Spośród zgłoszonych Komitet Noblowski wybiera 200 kandydatów w każdej dziedzinie. Listę przesyła do wybranych ekspertów. Po selekcji w każdej dziedzinie pozostaje15 kandydatów. Komitet rekomenduje swojego kandydata, ale nie jest to obowiązujące, o wyborze decyduje głosowanie. W jednej dziedzinie nie może być więcej niż trzech laureatów. Mimo tych rygorów, komitetowi zdarzały się wpadki. Najważniejszej nagrody naukowej świata nie otrzymał m.in. jeden z najwybitniejszych uczonych przełomu XIX i XX w. Henri Poincare. Einstein, twórca teorii względności, nie za nią otrzymał laur, ale za mało znaczącą pracę o fotoelektryczności. Kuriozalną nagrodę przyznano w 1912 r. Szwedowi Nilsonowi Dalenowi za system zasilania latarni morskich, a w 1920 r. Francuzowi Charles'owi Guillaume za nowy stop metali.
Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL