Historia

Rosjanie – Polacy, czterech na jednego

Atak rosyjskiej piechoty w 1916 roku
Archiwum M闚i wieki
Od ko鎍a 1915 do lata 1916 roku wszystkie trzy brygady Legion闚 walczy造 razem na Wo造niu. Wzros造 nadzieje na wskrzeszenie naszego pa雟twa. Niestety, rz鉅y niemiecki i austro-w璕ierski nie chcia造 definitywnego za豉twienia sprawy polskiej. A same Legiony Pi連udskiego cho ch皻nie wykorzystywano ich walory bojowe stawa造 si coraz wi瘯szym politycznym balastem. A przecie sta造 na pierwszej linii frontu...
W czerwcu 1916 roku Rosjanie przeprowadzili kilka zakrojonych na du蕨 skal operacji zaczepnych, okrelanych wspólnym mianem ofensywy Brusi這wa. Zaci皻e boje rozgorza造 najpierw w rejonie ㄆcka i Buczacza, a nieco póniej, w po這wie lipca, tak瞠 na odcinku Sarny Kowel, czyli na terenach, gdzie walczy造 jednostki legionowe.
Wszystkie trzy brygady Legionów Polskich dzia豉造 w tym okresie w ramach korpusu si austro-w璕ierskich pod dowództwem genera豉 Leopolda Hauera. Bezporednio na linii frontu znajdowa造 si pododdzia造 I i III Brygady, wspierane przez obydwa pu趾i kawalerii legionowej oraz pu趾 artylerii Legionów. Tym razem wycie鎍zona kampani karpack II Brygada stanowi豉 odwód korpusu i by豉 rozlokowana na ty豉ch, w rejonie Ho逝zji i Karasina. ㄨcznie na Wo造niu znalaz這 si niemal 16 tys. legionistów. Z Polakami s零iadowa造 oddzia造 w璕ierskie: na prawym skrzydle polskich pozycji sta豉 53. dywizja Honwedów (zajmowa豉 stanowiska na Polskiej Górze i tzw. Reducie Madziarów), na lewym za 11. Dywizja Kawalerii. Po chwilowym przestoju 4 lipca gen. Aleksiej Brusi這w nakaza podleg造m mu armiom za wszelk cen wznowi dzia豉nia ofensywne, tak by przeciwnik nie zdo豉 przej寞 inicjatywy oraz aby obrona po stronie pa雟tw centralnych nie zd嘀y豉 okrzepn寞. Rosjanie mieli wyran przewag: dysponowali w tym rejonie szecioma dywizjami piechoty i pi璚ioma dywizjami jazdy. Przeciwko sobie mieli mniej ni pi耩 dywizji piechoty i trzy dywizje kawalerii. Jeszcze bardziej niekorzystnie uk豉da si stosunek si na odcinku bronionym przez Polaków. Mi璠zy Kostiuchnówk a Optow Rosjanie mieli w ludziach i sprz璚ie blisko czterokrotn przewag.
[ramka]POLSKI MIECZ Chcia貫m, aby Polska, która tak gruntownie po 1863 roku o mieczu zapomnia豉, widzia豉 go b造szcz鉍ym w powietrzu w r瘯ach swych 穎軟ierzy [i]Józef Pi連udski, List do Leopolda Jaworskiego, 6 padziernika 1916 r.[/i][/ramka] Ugrupowanie obronne Legionów przedstawia這 si nast瘼uj鉍o. Pozycje na prawym skrzydle zajmowa豉 I Brygada Legionów pod dowództwem Józefa Pi連udskiego. Od prawej pozycje polskie zamyka I batalion 5. Pu趾u Piechoty pod dowództwem kapitana S豉wa-Zwierzy雟kiego. Lewy skraj obrony batalionu dochodzi do mokrad豉 nad strumieniem. Dalszy odcinek frontu obsadza造 dwa bataliony 7. pp (VI batalion kapitana Mariana Kukiela i V batalion kapitana Józefa Olszyny-Wilczy雟kiego), które razem tworzy造 grup bojow majora Albina Satyra-Fleszara. Obok mieli dwa bataliony piechoty z 1. Pu趾u Piechoty dowodzonego przez pu趾ownika Edwarda Rydza-mig貫go (I batalion Stefana D鉉-Biernackiego i III batalion kapitana Wac豉wa Scaevoli-Wieczorkiewicza). Dalej na lewo rozlokowane by造 pododdzia造 III Brygady Legionów pod dowództwem gen. Wiktora Grzesickiego. By造 to III batalion 6. pp dowodzony przez kpt. Henryka Pomara雟kiego oraz trzy bataliony 4. Pu趾u Piechoty I dowodzony przez mjr. Andrzeja Galic, II kpt. Franciszka Sikorskiego i III kpt. Edwarda Szerauca. Pozosta貫 pododdzia造 obu brygad wraz z dwoma pu趾ami kawalerii stanowi造 bezporedni odwód. Szacuje si, 瞠 si造 te wynosi造 5,5 tys. bagnetów oraz 850 szabel. Mog造 one liczy na wsparcie ogniowe 26 legionowych dzia polowych oraz 14 dzia s零iednich jednostek. Legionici dysponowali tak瞠 49 ci篹kimi karabinami maszynowymi oraz 15 modzierzami. Naprzeciwko stan窸y 77. i 100. Dywizja Piechoty oraz 16. Dywizja Kawalerii 章cznie 23 tys. piechoty, 3 tys. jazdy oraz 120 dzia. [srodtytul]Mi璠zy bagnami, przed spalon wsi鉀/srodtytul] Istotne znaczenie dla przebiegu przysz造ch zmaga mia豉 topografia terenu. Polacy zajmowali odcinek frontu mierz鉍y ok. 10 km. Usytuowany by na p豉skiej, piaszczystej równinie, w naturalny sposób podzielonej na trzy czci. Te wewn皻rzne granice tworzy造 dwa pasy bagien ci鉚n鉍e si prostopadle do linii frontu, które mo積a by這 pokona tylko za pomoc k豉dek i prowizorycznych mostków. Tego rodzaju sytuacja nie mog豉 nie wp造n寞 na prowadzenie dzia豉 bojowych. Mokrad豉 znacznie utrudni造by bowiem sprawne przerzucanie si na bardziej zagro穎ny odcinek frontu. Na ty豉ch pozycji polskich znajdowa造 si dwa niewielkie laski, daj鉍e mo磧iwo ukrycia jednostek, przede wszystkim artylerii legionowej. Uk豉d pozycji obronnych nie by wynikiem jakiego przemylanego za這瞠nia wy窺zego dowództwa, lecz rezultatem tymczasowego zastygni璚ia dzia豉 bojowych na jesieni 1915 r. To, co mia這 by tymczasowe, przetrwa這 kilka miesi璚y. W tym czasie legionici wykonali wiele prac ziemnych, buduj鉍 trzy linie umocnie. 皋軟ierz Legionów Polskich Tadeusz Pannenko tak opisa przebieg umocnie pod Kostiuchnówk: W przed逝瞠niu Polskiej Góry, na wschodnim stoku pagórka, le蕨 okopy 5. Pu趾u. Przed okopami spalona, zniszczona zupe軟ie w jesiennych walkach wie Kostiuchnówka. Za lewym skrzyd貫m pozycji, w du篡m pi瘯nym parku, czerni si ruiny kostiuchnowskiego dworu, za nimi przerwa w pozycji, przez któr przebiega bagnisty potok prawy dop造w Garbachu. W tym miejscu okop zawraca si silnie zgi皻ym kolanem na zachód. Na wprost kolana, w kostiuchnowskim parku, okop wysuni皻ej placówki. Na przeciwnym ko鎍u pozycji cmentarzyk wiejski opl靖any zasiekami i drutem, przed nim le篡 pole minowe. To pocz靖ek pozycji ryglowej. Dalej w przed逝瞠niu na po逝dnie ci鉚n si pozycje Polskiej Góry obsadzonej przez Honwedów. Od rygla przechodzi przekop 章cz鉍y si z drug nasz lini obronn, le蕨c o dwiecie kroków w tyle, na niej buduj betonowe granatniki i szrapnelniki schrony przed ogniem artyleryjskim. Najs豉biej umocniona by豉 trzecia linia obrony, b璠鉍a w豉ciwie jeszcze w trakcie budowy. Teraz ca造 ten teren zosta pokryty ogniem nieprzyjacielskiej artylerii. Do pierwszych star pod Kostiuchnówk dosz這 ju na pocz靖ku czerwca. Rosjan, którzy planowali odbi wa積y strategicznie Kowel, zatrzyma造 i odepchn窸y oddzia造 5 pp. mjr. Wyrwy-Furgalskiego. Front na krótko si ustabilizowa armia rosyjska przeformowywa豉 si i uzupe軟ia豉 stany po kilku krwawo odpartych przez legionistów natarciach. [srodtytul]Ziemianki wali造 si jak domki z kart...[/srodtytul] Nic nie zapowiada這 dramatycznych wydarze, które mia造 nast雷i. Noc z 3 na 4 lipca up造n窸a spokojnie. 皋軟ierze wyznaczeni do s逝瘺y patrolowej i ubezpieczenia powrócili z przedpola. K豉dli si do snu. Wstawa pogodny, s這neczny, letni dzie... [ramka][b]Honor 皋軟ierza[/b] Dopóki stoj na waszym czele, b璠 broni do upad貫go, nie cofaj鉍 si przed 瘸dn ofiar, tego, co jest nasz w豉snoci i co odda musimy w ca這ci nienaruszonej naszymi nast瘼com naszego honoru 穎軟ierza polskiego [i]Józef Pi連udski, O瘸rów pod Lubartowem, Rozkaz w drug rocznic wojny, 6 sierpnia 1916[/i][/ramka] Nagle nad 章kami rozniós si ryk rosyjskich dzia, a po chwili zawtórowa造 mu wybuchy pocisków rozrywaj鉍ych si w pobli簑 polskich stanowisk. Ówczesny dowódca VI batalionu kpt. Marian Kukiel zanotowa w swoim pami皻niku: Wybieg貫m z ziemianki. Ogie ci篹kiej artylerii, najmniej dwóch baterii, le瘸 za nami, na nieobsadzonej drugiej linii, rowach 章cznikowych, kraw璠ziach lenych. Na prawo kurzy造 si pozycje batalionu S豉wa [Zwierzy雟kiego]. Balon na uwi瞛i [obserwatora artyleryjskiego] wysoko w skos na prawo, zagl鉅a nam niedyskretnie w karty. Wszyscy wiedzieli, 瞠 szykuje si natarcie. Pocz靖kowo charakter ostrza逝 wskazywa, 瞠 Rosjanie próbuj si wstrzeliwa w okrelone punkty w terenie. Strzela豉 artyleria polowa oraz kilka baterii artylerii ci篹kiej. Stwierdzono u篡cie armat i modzierzy kalibru 150, a nawet 200 mm. Je鎍y rosyjscy zeznali póniej, 瞠 na ten odcinek ci鉚ni皻o ci篹kie modzierze zdobyte na Austriakach pod ㄆckiem. Obs逝giwali je Czesi wzi璚i do rosyjskiej niewoli. Ogie prowadzony by systematycznie, a dzi瘯i obserwatorom w balonach niezwykle celnie. I stopniowo narasta... W ci鉚u pierwszej godziny ostrza逝 tylko na pozycje I batalionu Legionów spad這 ok. 1000 pocisków. Marian Kukiel zapisa: W gruzy sz造 sza鎍e, belkami zdruzgotanymi przywalaj鉍 tam ludzi, druty przed prawym skrzyd貫m czciowo znikn窸y, jedno stanowisko ci篹kiego karabinu maszynowego by這 rozbite, karabin uszkodzony, luneta pogrzebana, po章czenia drutowe [telefoniczne] wszystkie zerwane, ziemianki wali造 si jak domki z kart. Przechodz鉍 wzd逝 pozycji, widzia貫m moich ludzi pokaleczonych, wytarzanych w ziemi i bagnie... Rannych i zabitych przybywa這 mniej co prawda, ani瞠li mo積a by這 obawia si, s鉅z鉍 z nat篹enia ognia. Duch by dobry. Trosk jedyn by brak po章cze w ty. Z najwi瘯szym powi璚eniem naprawiali je telefonici. Artyleria straci豉 wszelk 章czno z nami. O po這瞠niu s零iadów nie wiedziano nic poza tym, 瞠 s równie bombardowani. Legionici chronili si przed huraganowym ogniem w schronach i ziemiankach. Podobnie wygl鉅a豉 sytuacja na prawym skrzydle polskiej obrony, na odcinku I batalionu 5. pp. Mimo 瞠 intensywno ostrza逝 by豉 tu wi瘯sza, straty w ludziach by造 niewielkie. Odnotowano zaledwie ok. dziesi璚iu 穎軟ierzy rannych i kontuzjowanych. Wac豉w Socha-Lipi雟ki, wówczas sier瘸nt, wspomina: Chwilami, gdy dymy pok豉da造 si ni瞠j, gdy rozwleka造 si do貫m Polska Góra znika豉 zupe軟ie. W ci篹kiej kurzawie b造ska造 jeno raz wraz j瞛yki ognia, a dym wlók si oci篹ale, szary, siwy... Powietrze staje si ci篹kie, smrodliwe, dym w瞠ra si w piersi gryz鉍y, ostry, dra積i鉍y, oczy przestaj widzie, uszy s造sze.... Polska Góra (Polenberg) by這 to nazwane tak przez Niemców jesieni 1915 r. na cze Polaków wzniesienie. Na pocz靖ku lipca cz tej pozycji by豉 obsadzona przez legionistów (prawe skrzyd這), natomiast pozosta貫go odcinka strzegli W璕rzy, rozlokowani nieco powy瞠j oddziaów polskich, co jak si póniej okaza這, mia這 niema貫 znaczenie dla przebiegu bitwy. Wkrótce Rosjanie przenieli ogie na ty造 polskich pozycji, gdzie nie by這 g喚bokich schronów, a jedynie ziemianki poród niewielkich zagajników. Pod ogniem coraz celniej strzelaj鉍ych armat nieliczne ziemianki wali造 si jedna za drug. Wzros造 straty, padli pierwsi zabici. Artyleryjskie pociski trafi造 m.in. w punkt sanitarny. [srodtytul]Brygadier pozdrawia Zuchowatych[/srodtytul] Dopiero mi璠zy godzin 12 a 13, a wi璚 po szeciu godzinach nawa造, ogie artyleryjski zacz像 stopniowo cichn寞. 皋軟ierze na pozycjach obronnych przygotowywali si na atak. Dym i kurz przes豉nia widok na przedpolu, dlatego przed linie obronne wys豉no patrole. Mia造 one za zadanie powiadomi, gdy ruszy spodziewane natarcie Rosjan. [srodtytul]Tymczasem w rejonie reduty [/srodtytul] Pi連udskiego ju ok. 11.30 artyleria rosyjska wybi豉 wszystkich obro鎍ów wysuni皻ej placówki. Jednak瞠 bezporedni atak piechoty na redut przyniós Rosjanom tylko krótkotrwa造 sukces. Po pó godzinie zaci皻ych walk ruszy這 polskie kontruderzenie, które odzyska這 to stanowisko. Po tym starciu nast雷i chwilowy spokój. Obie strony by造 wyczerpane... 1. Pu趾 Piechoty, którego stanowiska znajdowa造 si bardziej na lewo od reduty, tak瞠 znalaz si pod ogniem artylerii. Na szczcie jego pozycje by造 ukryte w lasku, nieco g喚biej, a linia wysuni皻ych placówek nie dopuszcza豉 w pobli瞠 rosyjskich zwiadowców i obserwatorów artyleryjskich. Dlatego te ostrza by nieporównanie mniej dok豉dny i przez to mniej skuteczny. Tutaj tak瞠 legionici spodziewaj si ataku. Oko這 godziny 10 dociera telefonogram z pozdrowieniami Józefa Pi連udskiego dla Zuchowatych jak zwyk nazywa 穎軟ierzy 5. pp Legionów, którzy teraz znaleli si pod ci篹kim ostrza貫m. Po godzinie 13, korzystaj鉍 z chwilowej przerwy w walkach, Józef Pi連udski przeniós dowództwo I Brygady z Nowej Rara鎍zy do Lasku Saperskiego, niewielkiego zagajnika w rozwidleniu bagnistych strumieni, sk鉅 mo積a by這 lepiej obserwowa walki na odcinku bronionym przez 5. i 7. pp. Na lewym skrzydle, gdzie znajdowa豉 si III Brygada, spokój trwa niewiele d逝瞠j. Ju w meldunku z godziny 7.15 dowódca III Brygady gen. Wiktor Grzesicki informowa o narastaj鉍ym ostrzale artyleryjskim. O godzinie 9.30 rozpocz窸o si rosyjskie natarcie. Na podstawie zezna pochwyconych wczeniej je鎍ów obliczano, 瞠 po stronie rosyjskiej do przeprowadzenia ataku skoncentrowano grup w sile co najmniej czterech dywizji piechoty. Nied逝go póniej docieraj informacje o tym, 瞠 do章czy造 do nich jeszcze dwie. Komenda Legionów uzna豉 sytuacj za bardzo powa積. Wydano rozkaz: Wszystkie oddzia造 maj by w pogotowiu i gotowe na wszelki wypadek do odmarszu. I tak ju nie豉tw sytuacj legionistów dodatkowo skomplikowa造 wydarzenia na s零iednim odcinku. Pod naporem Rosjan cofaj si 穎軟ierze w璕ierscy z 11. Dywizji Kawalerii. T zauwa瘸ln chwiejno oddziaów zauwa篡 nieprzyjaciel, wzmagaj鉍 ostrza artyleryjski. W szeregach Polaków najwi瘯sze straty poniós jak do tej pory 7. pp. Aby podnie morale 穎軟ierzy, na jego pozycje uda si sam komendant Pi連udski wraz z szefem sztabu pp趾. Kazimierzem Sosnkowskim. Ogie artyleryjski kierowany na prawe skrzyd這 obrony polskiej jest ju wr璚z huraganowy. [ramka][srodtytul]SZA OGNI[/srodtytul] Na odcinku 2. kompanii i na wprost komendy batalionu roznosi si teraz istny sza ogni. Nie wida tam okopów, nie wida drutów, nie wida ludzi, nie wida nic jeden rozwlek造 dym, g瘰ty, czarniawy, nieprzenikniony [i]Wac豉w Lipi雟ki o ostrzale artyleryjskim Polskiej Góry, Szlakiem I Brygady. Dziennik 穎軟ierski, Warszawa 1928[/i][/ramka] Tymczasem znajduj鉍y si z prawej strony honwedzi nie wytrzymali naporu. 皋軟ierze w璕ierscy nie powstrzymali natarcia Rosjan, którzy wtargn瘭i do ich okopów. Dosz這 do zaciek貫j i krwawej walki z u篡ciem bagnetów, saperek i pici. Przewaga liczebna Rosjan by豉 zbyt du瘸 i W璕rzy zacz瘭i si wycofywa pojedynczo i grupami, ods豉niaj鉍 flank polskiej linii obrony. Od Kostiuchnówki droga do pozycji zajmowanych przez Polaków jest w豉ciwie otwarta. O godzinie 18 wyrusza w豉ciwe natarcie rosyjskich dywizji. [srodtytul]Pomiertny Virtuti dla kpt. Zwierzy雟kiego[/srodtytul] Teraz z kolei odezwa豉 si legionowa artyleria, k豉d鉍 ogie zaporowy na przedpole. Do salw po chwili do章czy造 serie polskich ci篹kich karabinów maszynowych. Gówne natarcie uda這 si chwilowo powstrzyma. Trwa jednak strzelanina i starcia na przedpolu. To rosyjskie patrole próbuj przecina zasieki z drutu kolczastego i robi przejcia dla nacieraj鉍ych. Okaza這 si, 瞠 pomimo huraganowego ognia artylerii nie zdo豉豉 ona rozbi linii obronnej. Kolejne fale atakuj鉍ych zatrzymywa造 si na linii zasieków. Wkrótce jednak dzia豉 ustawione do strzelania na wprost przeciwko nacieraj鉍ym wystrzela造 ca造 zapas amunicji. Zacz窸o tak瞠 brakowa granatów r璚znych. Za to niezwykle efektywny okaza si modzierz kalibru 120 mm, który oczyci przedpole i zmusi Rosjan do odwrotu spod zasieków. Niestety w tym czasie da造 zna o sobie skutki opuszczenia stanowisk przez honwedów. W zdobytych okopach pozycje zaj瘭i Rosjanie i stamt鉅 zacz瘭i ostrzeliwa pozycje legionistów, których z racji usytuowania powy瞠j polskiej linii mieli jak na d這ni. W tej sytuacji na by貫 ju pozycje w璕ierskie ruszy oddzia licz鉍y 16 穎軟ierzy pod dowództwem podporucznika Jagmina, by odbi najbardziej zagra瘸j鉍y legionistom punkt utraconych umocnie. Szczliwie do male鎥iego kontrataku do章czyli wycofuj鉍y si W璕rzy. Rosjanie co prawda nie dali si wyprze, ale ju po chwili ruszy這 w豉ciwe przeciwnatarcie, w którym wzi像 udzia odwód 5. pp w sile batalionu oraz do章czeni uczestnicy poprzedniego wypadu. Okopy przechodz z r隕 do r隕. Rosjanie wypieraj legionistów, zwijaj鉍 lini ich obrony w kierunku strumienia. Batalion zostaje otoczony, a co gorsza, nieprzyjaciel opanowa mostki nad trz瘰awiskiem. Wszystkie kompanie by造 ju przemieszane. Legionici t這czyli si przed wejciem na mostki, ci鉚le odpieraj鉍 ataki nieprzyjaciela. Zagro瞠nie zniszczeniem ca貫go batalionu sta這 si ju bardzo realne. Dowódca batalionu kpt. S豉w-Zwierzy雟ki da sygna do decyduj鉍ego przeciwuderzenia. Na jego czele ruszyli wszyscy oficerowie, w pierwszej linii porywaj鉍 swoim przyk豉dem szeregowych. Marian D鉉rowski, 穎軟ierz I Brygady Legionów, zanotowa póniej: Kontratak ocali kompanie od zupe軟ej kl瘰ki i uratowa karabiny maszynowe. Jednak i ten atak wobec nierównomiernych si wroga uton像 niebawem we wzmo穎nych falach moskiewskiej piechoty, wylewaj鉍ej si od strony Polskiej Góry. Próba wyrwania si z okr嘀enia powiod豉 si, ale w jej trakcie poleg豉 niemal po這wa 穎軟ierzy I batalionu 5. pp, kilku oficerów, w tym dowódca batalionu kpt. S豉w-Zwierzy雟ki. Pomiertnie zosta awansowany do stopnia majora i odznaczony Krzy瞠m Virtuti Militari. [srodtytul]Lis dzia豉 jak grom szybko...[/srodtytul] Wszystkie pododdzia造 5. pp wycofano na drug lini obrony. Wraz z nimi musia豉 si cofn寞 tak瞠 grupa mjr. Satyra-Fleszara oraz 1. pp, by utrzyma zwarto frontu. Obro鎍y przesun瘭i si wi璚 na drug, tzw. poprzeczn, lini umocnie. Kukiel wspomina póniej: Oko這 siódmej i pó wieczorem od wzgórza Kostiuchnówki dochodzi zacz窸y krzyki hurra. G這sy m這de, dwi璚zne, przeraliwe naszych. Kontratakuj. Gdzie? Endel [podpor. Endel-Ragis, dowódca plutonu, który znajdowa si na prawym skrzydle VI batalionu] nic nie meldowa o nowym szturmie na lewe skrzyd這 S豉wa. Obserwacja nie daje nic. Dramat rozgrywa si na odwrotnym wschodnim stoku Góry Kostiuchnowskiej [a rzeczywicie bli瞠j, ko這 mostków na mokradle]. Ale po chwili meldunek podporucznika Endla. Na reducie kostiuchnowskiej Rosjanie. Poprzez bagna potoku dziel鉍ego nasze odcinki batalionowe przybywaj 穎軟ierze 5. Pu趾u Piechoty, donosz鉍, 瞠 batalion otoczony. Przybywa podoficer austriacki, b豉gaj鉍 o odbicie jego armat, które tam na górze zosta造. Podpu趾ownik Sosnkowski piesznie udaje si wród wybuchów ci篹kich pocisków w stron dowództwa 7. Pu趾u Piechoty. Rzuca par sów zach皻y i otuchy. Walka zbli瘸 si ku nam, przenosi si na ty造 nasze, w obszar le蕨cego za prawym skrzyd貫m baonu Lasku Polskiego. To przebi si batalion S豉wa, zdziesi靖kowany, dowódca ju nie 篡. Ale mymy widzieli tylko bure masy piechoty rosyjskiej wychodz鉍e przez potok od Góry Kostiuchnówki nam na plecy. Do kontrataku ruszy natychmiast porucznik Rzecki z dwoma plutonami. To nie wystarczy這. Odwo豉貫m oddzia Lisa [Leopold Lis Kula] z lasku. Wycofa si równie na mnie pluton Endla. Lis mia ju ca章 kompani i rzuci si z ni w kierunku ku Górze Kostiuchnówki. Z wysokiego przedpiersia ryglowego sza鎍a wspiera natarcie ogie ckm kierowany przez sier瘸nta Sabatowskiego. Batalion walczy teraz z frontem odwróconym, s豉be placówki strzeg造 pozycji od frontu. Lis, rozp這mieniony w ogniu, by w swoim 篡wiole, porywa wszystkich, dzia豉 jak grom szybko. Po pó godzinie by這 mo瞠 pó do ósmej nasza flanka i ty造 by造 wolne. Przeciwnik zdziesi靖kowany cofa si na Kostiuchnówk. W kontrataku tym poleg bohaterski podporucznik Wyrwalski. W tym czasie Rosjanie przedarli si przez zasieki drugiej linii obrony na odcinku obsadzonym przez I batalion. 皋軟ierze jeszcze raz poderwani zostali do kontruderzenia i odrzucili nieprzyjaciela dalej od swoich pozycji. Druga linia zosta豉 utrzymana. Noc przesz豉 spokojnie, jedynie patrole penetrowa造 przedpole. Tylko w jednym punkcie trwa造 dramatyczne zmagania. Opisa je Lipi雟ki: Dochodzi造 tylko g逝che odg這sy z odcinka 1. kompanii opuszczonej pozycji, gdzie podporucznik Warski z garci 穎軟ierzy przez ca章 noc broni si, zabarykadowawszy si w jakim granatniku. Nad ranem wszystko ucich這. Nikt stamt鉅 dot鉅 si nie zameldowa... . [srodtytul]Tragiczna noc[/srodtytul] Nast瘼nego dnia, tj. 5 lipca, jeszcze przed witaniem, ok. 2.30 do natarcia wyruszy II batalion 5. pp pod dowództwem mjr. Wyrwy-Furgalskiego, próbuj鉍 zaskoczy nieprzyjaciela. Przebiegli przez k豉dki i dostali si na zbocze Polskiej Góry. Tam jednak ju na nich czekano. Rosjanie mieli du蕨 przewag w ludziach. Dosz這 do walki wr璚z. Lipi雟ki wspomina: Wróci豉 garstka. Przyj像 ich tam na górze t逝m moskiewski, garstk 2. kompanii tysi鉍e otoczy這 bagnetów. Zosta na miejscu ci篹ko ranny porucznik Tunguz-Zawilak, zgin像 porucznik Konieczny W這dzimierz, zgin像 podporucznik Styczy雟ki, podporucznik Charzewski, podporucznik Chmura, podporucznik Sowa-Zaliwski. Rankiem ponownie ogie otworzy豉 artyleria rosyjska. Straty tym razem by造 du瞠, poniewa druga linia obrony nie by豉 ju g喚boko okopana i od豉mki znacznie skuteczniej razi造 legionistów. Prawe skrzyd這 z dotychczasowego przebiegu walk wynika這, 瞠 by這 najbardziej zagro穎ne otrzyma這 wsparcie w postaci resztek odwodu I Brygady. Pod wieczór ruszy這 kolejne uderzenie rosyjskie. Wac豉w Lipi雟ki zanotowa: Ze wszystkich stron run窸o moskiewskie ura. Gwa速owny atak rozgorza na ca貫j linii, lecz trwa krótko. Na prawo Austriacy znów pucili trzeba si by這 cofa. 6 lipca o wicie obrona I Brygady Legionów zosta豉 zepchni皻a na trzeci lini. Nie by這 kontaktu z prawym s零iadem, tj. 53. Dywizj Honwedów. W tej sytuacji popiesznie zebrano na ty豉ch resztki II batalionu 6. pp oraz ca貫go skrwawionego w dotychczasowych bojach 5. pp i skierowano je na nieobsadzone pozycje. Dowództwo 5. pp rozpaczliwie domaga這 si zluzowania swoich wycie鎍zonych 穎軟ierzy. Bez skutku. Oko這 po逝dnia nacisk Rosjan by tak du篡, 瞠 nie wytrzyma造 go niemieckie i austro-w璕ierskie pododdzia造 przys豉ne dla wzmocnienia obrony. Oko這 po逝dnia rozpocz像 si odwrót. Najpierw I, potem pododdziaów II i w ko鎍u III Brygady Legionów. Wycofywanie oddziaów odbywa這 si w stycznoci z nieprzyjacielem (grone by造 zw豉szcza ci鉚貫 szar瞠 rosyjskiej 16. Dywizji Kawalerii), w walce, ale bez paniki, w sposób zorganizowany. Po godzinie 14, kiedy wojska rosyjskie zaj窸y ju Wo販zeck, nieprzyjaciel pojawi si tak瞠 na polskich ty豉ch. O trzeciej po po逝dniu z Komendy Legionów przyszed rozkaz wycofania si nad Stochód. Bitwa pod Kostiuchnówk si zako鎍zy豉. [ramka][srodtytul]ROSYJSKA SZAR涉[/srodtytul] Cwa這wa造 jeden za drugim rosyjskie szwadrony w rozwini皻ym szyku, lni鉍e szablami i lancami wród g瘰to p瘯aj鉍ych szrapneli artylerii naszej [] by豉 to straszna kl瘰ka jazdy le u篡tej, chocia bohaterskiej [i]Marian Kukiel o szar篡 16 Dywizji Kawalerii 6 lipca 1916 roku pod Kostiuchnówk鉀/i][/ramka] Wac豉w Lipi雟ki wspomina po latach: Tragicznie zapisan jest w dziejach pu趾u [5. Pu趾 Piechoty] noc z 6 na 7 lipca. Po ca這nocnym marszu w czasie potyczki w lesie leg major Wyrwa-Furgalski, trzema kulami trafiony i ci篹ko raniony w okolice serca dowódca pu趾u podpu趾ownik Berbecki. Ci篹kie chwile przysz造 na pi靖aków. Komendant pu趾u ranny, polegli dwaj komendanci baonów, poleg豉 wi瘯szo dowódców kompanii, 60 procent strat w oficerach, tyle w podoficerach, 50 procent w stanie bagnetów. Cofa si pu趾 ponuro.... W trakcie walk pod Kostiuchnówk Legiony ponios造 ci篹kie straty, szacowane na ok. 2000 zabitych, rannych i zaginionych. [srodtytul]Ludendorff: Polak to dobry 穎軟ierz...[/srodtytul] Ale opisane wydarzenia mia造 te swój wymiar polityczny. Waleczna postawa Polaków zyska豉 uznanie dowództwa niemieckiego. Genera Ludendorff w licie do sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Artura Zimmermanna z 17 lipca 1916 roku napisa: Nadal wi雟two u Austriaków [...] Wzrok mój znów si zwraca na Polsk. Polak to dobry 穎軟ierz. Gdy Austria zawodzi, my musimy postara si o nowe si造 [...] Trzeba zrobi Wielkie Ksi瘰two Polskie z Warszaw i Lublinem, a nast瘼nie armi polsk pod niemieckim dowództwem. Ludendorff zainteresowany by przede wszystkim pozyskaniem mi瘰a armatniego. Ale zdawa sobie spraw, 瞠 chc鉍 pozyska Polaków, pa雟twa centralne musia造 przedstawi im konkretne obietnice w豉snej pa雟twowoci. Zatem postawa legionistów w walkach pod Kostiuchnówk, okaza這 si, mia豉 bezporedni wp造w na rozwój sprawy polskiej w I wojnie wiatowej. Jeszcze w lipcu jednostki Legionów Polskich przesz造 pod dowództwo niemieckie. Zosta造 przydzielone do 11. dywizji bawarskiej gen. Kneussela. Zmiany w postawie sojuszników nie usz造 uwagi Pi連udskiego. Spostrzeg貫m napisa komendant Pi連udski 瞠 Niemcy jako zanadto si o nas staraj, Austriacy za umylnie wypuszczaj z r隕. By oficjalnie tylko komendantem I Brygady Legionów. Zatem w nowej sytuacji móg si znale na marginesie wydarze, razem ze swoj wizj niepodleg這ci. Szybko si zdecydowa, zaryzykowa, rzuci na szal ca造 swój autorytet z這篡 dymisj. Motywowa j brakiem perspektyw politycznych i zastojem sprawy polskiej. 20 wrzenia cesarz Franciszek Józef I zatwierdzi przekszta販enie Legionów Polskich w Polski Korpus Posi趾owy. By to gest zrównuj鉍y Legiony z formacjami austro-w璕ierskimi. Wkrótce Pi連udski i jego najbli窺zy wspó逍racownik Sosnkowski zostali zwolnieni z Legionów. Rozpocz皻a reorganizacja polega豉 po czci na rozproszeniu w masie 穎軟ierskiej legionistów I Brygady Pi連udskiego jako niebezpiecznych róde opozycji i fermentu. Tymczasem nie o takie rozwi頊anie chodzi這. Pi連udski wezwa swoich 穎軟ierzy-królewiaków (pochodz鉍ych z zaboru rosyjskiego) do wyst雷ienia o zwolnienie z Legionów, z Galicji o przeniesienie w szeregi armii austro-w璕ierskiej. Swoj decyzj mieli wyjania w nast瘼uj鉍y sposób: Motyw poniewa w zwi頊ku z dymisj Józefa Pi連udskiego i podzia貫m I Brygady Legiony przesta造 by formacj skierowan w celu utworzenia armii i pa雟twa polskiego, a zamieniaj si w c. k. armi, s逝瘺 moj w legionach uznaj za nieu篡teczn dla dobra Ojczyzny. Oddzia造 legionowe zosta造 wycofane z linii frontu. Pa雟twa centralne poczu造 si zmuszone do z這瞠nia jakiej deklaracji w sprawie Polski. Na tym gruncie dosz這 do og這szenia aktu cesarzy Niemiec i Austro-W璕ier z 5 listopada 1916 r. w sprawie Królestwa Polskiego.
r鏚這: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL