Rada Programowa Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury przyjęła założenia do nowych programów aplikacji sędziowskiej i prokuratorskiej, według których mają się kształcić osoby rozpoczynające naukę w 2027 r. W tym roku o jedno miejsce w KSSiP ubiega się pięciu kandydatów; w środę odbędzie się drugi etap konkursu, podczas którego będą mieli 180 minut na rozwiązywanie zadań z prawa prywatnego, publicznego i karnego.

Czytaj więcej

Boom na aplikację sędziowską i prokuratorską. 45 proc. więcej chętnych

Wiedza prawna i umiejętności społeczne

W założeniach do obu aplikacji, z którymi zapoznała się „Rzeczpospolita”, podkreślono, że kształcenie ma w większym niż dotychczas stopniu łączyć znajomość przepisów z umiejętnością ich praktycznego stosowania. Potrzeba zmian w procesie kształcenia – jak podkreślono w dokumentach – nie wynika z jego wadliwości, lecz z naturalnej konieczności ewolucji.

„Osoby rozpoczynające aplikację prokuratorską sprawnie funkcjonują w środowisku cyfrowym i mają szeroki dostęp do informacji, jednak rozpoczynają kształcenie z niejednolitym poziomem wiedzy akademickiej oraz zróżnicowanym stopniem opanowania kompetencji niezbędnych do wykonywania zadań zawodowych, w tym tzw. kompetencji miękkich” – czytamy w założeniach do programu aplikacji prokuratorskiej.

W aplikacji sędziowskiej położono nacisk np. na rozwijanie umiejętności wyjaśniania decyzji. Chodzi o „kształtowanie umiejętności poprawnego językowo, zwięzłego i jasnego formułowania poglądów zarówno w mowie, jak i w piśmie”. „Przygotowane przez aplikantów projekty rozstrzygnięć i ich uzasadnień powinny zostać omówione pod kątem poprawności językowej i możliwości zrozumienia przez odbiorców” – głoszą założenia.

Opinia dla „Rzeczpospolitej”
prof. Piotr Girdwoyń, dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury

Rada przyjęła ewolucyjną zmianę kształcenia, nie rewolucyjną, ponieważ jeżeli chodzi o zawartość merytoryczną programu, to zmienia się stosunkowo niewiele. W oczywisty sposób pozostają prawo karne, prawo cywilne, procedury i tego nie zamierzamy zmieniać. To, co istotne to położenie większego nacisku na środowisko cyfrowe przyszłych sędziów i prokuratorów, ponieważ widać wyraźnie, że nowe technologie mają ogromny i coraz większy wpływ na życie społeczne. M.in. chodzi o korzystanie ze sztucznej inteligencji, ale w sposób świadomy, bezpieczny, zgodny z zasadami ochrony danych i bez przerzucania odpowiedzialności za decyzje na modele językowe. To także świadomość takich zagadnień jak np. inteligentne okulary, z których mogą chcieć korzystać strony w postępowaniu sądowym. Wyraźnie też obserwujemy, że młode pokolenie funkcjonuje inaczej. W inny sposób nawiązuje relacje, inaczej je utrzymuje, co pewnie też trochę wiąże się z technologią. Oni sami mówią, że potrzebują ćwiczyć kompetencje, które pozwalają im na przykład występować publicznie. Stąd w naszym szkoleniu chcemy rozwijać także umiejętności społeczne, które będą odpowiadać charakterowi służby sędziowskiej i prokuratorskiej. To dobra komunikacja ze stronami i współpracownikami, lepsza organizacja pracy, to także tzw. kompetencje miękkie. Chcemy też włączać aplikantów w edukację prawną, by spotykali się z uczniami, studentami, obywatelami, wychodząc z założenia, że przekazywanie wiedzy prawniczej w jasny sposób, dostosowany do potrzeb i kompetencji odbiorcy, jest bardzo cenną umiejętnością każdego prawnika.

Praca z AI i e-dowody

Nowością ma stać się nauka korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji i to na obu aplikacjach. Chodzi nie tylko o możliwości AI, ale i jej ograniczenia, zwłaszcza w obszarze ochrony danych: „Aplikant powinien nabyć umiejętność korzystania z nowoczesnych systemów informatycznych i narzędzi cyfrowych, w tym rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję (...). Korzystanie z takich technologii powinno odbywać się w sposób świadomy, bezpieczny i zgodny z zasadami ochrony danych, niezależności sędziowskiej oraz odpowiedzialności za podejmowane rozstrzygnięcia”.

Nowoczesne technologie – poza AI – to również immersja np. przy pomocy gogli VR – mają być wykorzystywane w samym szkoleniu. „Ich zastosowanie może służyć w szczególności symulowaniu sytuacji występujących w praktyce orzeczniczej i rozwijaniu umiejętności analizy, podejmowania decyzji oraz reagowania na sytuacje procesowe. Technologie te powinny jednak pełnić funkcję wspierającą i być stosowane wyłącznie wtedy, gdy rzeczywiście przyczyniają się do osiągania zakładanych efektów kształcenia” – podkreślono w dokumencie dotyczącym sędziów.

Czytaj więcej

Po zamachu w Krakowie wracają pytania o zaległą ustawę o e-dowodach

W aplikacji prokuratorskiej nacisk ma zostać położony także na praktyczną pracę z danymi elektronicznymi, w tym na ich skuteczne pozyskiwanie, zabezpieczanie, analizę i wykorzystanie w postępowaniu. Aplikanci mają się również uczyć zachowywania integralności tych danych. Założenia zalecają też wyodrębnienie co najmniej jednego zjazdu poświęconego cyberprzestępczości, informatyce śledczej i dowodom cyfrowym.

„Rosnące znaczenie cyberprzestępczości, dowodów cyfrowych i nowych technologii, wykorzystywanych zarówno do popełniania przestępstw, jak i w procesie ich wykrywania oraz gromadzenia i oceny dowodów, wymaga odpowiedniego dostosowania procesu kształcenia” – czytamy w dokumencie, w którym w tej sprawie zwrócono także uwagę na rozwój współpracy międzynarodowej, w szczególności w ramach Unii Europejskiej.

36 miesięcy

tyle trwają aplikacje sędziowska i prokuratorska

Więcej praktyki, warsztaty i symulacje

Praktyczne umiejętności mają być rozwijane podczas pracy z aktami, rozwiązywania kazusów, warsztatów i symulacji czynności procesowych, natomiast część przygotowania teoretycznego będzie mogła odbywać się zdalnie.

„Treści o charakterze podstawowym mogą być również przekazywane w formule e-learningowej, co pozwala wykorzystać zajęcia z udziałem wykładowcy przede wszystkim na praktyczne zastosowanie wiedzy i uzyskiwanie informacji zwrotnej” – zapisano w założeniach sędziowskich. Aplikantom mają też służyć nagrania wykładów np. podczas przygotowań do egzaminu końcowego, a także absolwentom do odświeżania wiedzy w późniejszej pracy.

Przyszli prokuratorzy mają też przez całą aplikację być związani z jedną prokuraturą rejonową, co ma pozwolić na budowanie relacji z patronem na zasadzie „mistrz – uczeń” i poznawanie prowadzonych przez niego spraw. Podczas praktyk mają w możliwie szerokim zakresie samodzielnie wykonywać czynności, do których są uprawnieni, m.in. nadzorować dochodzenia, przesłuchiwać świadków, zatrzymywać rzeczy oraz przeprowadzać przeszukania, oględziny i eksperymenty procesowe.

Czytaj więcej

Pięć osób ubiega się o jedno miejsce w szkole sędziów i prokuratorów

Aplikacje trwają 36 miesięcy i obejmują zajęcia w KSSiP oraz praktyki. W tym roku minister sprawiedliwości wyznaczył łącznie 360 miejsc dla kandydatów: 210 na aplikację sędziowską i 150 na prokuratorską. Dodatkowo przewidziano 50 miejsc na aplikacji uzupełniającej sędziowskiej oraz 30 na prokuratorskiej.

Przyjęte przez Radę Programową założenia zostaną teraz przełożone na szczegółowe programy, które zgodnie z ustawą o KSSiP ustala jej dyrektor. Programy mają określać m.in. tematykę i liczbę godzin zajęć, metody ich prowadzenia, miejsce i czas trwania praktyk oraz zakres sprawdzianów. Pierwsze zajęcia dla nowych roczników obu aplikacji zaplanowano na przełomie lutego i marca przyszłego roku.

Czytaj więcej

W szkoleniu przyszłych sędziów i prokuratorów można było zmienić więcej