Nowelizacja ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, która umożliwia powrót do orzekania sędziom będącym już w stanie spoczynku, wróciła do Sejmu z istotnymi zmianami. Przede wszystkim izba wyższa przywróciła udział Krajowej Rady Sądownictwa w procedurze wyrażania zgody na dalsze orzekanie po ukończeniu 65. roku życia – nie dłużej niż do osiągnięcia 70 lat.

Powrót ze stanu spoczynku tylko za zgodą KRS

W wersji uchwalonej przez Sejm możliwość kontynuowania pracy po 65. roku życia zależała – poza brakiem przeciwwskazań zdrowotnych – wyłącznie od woli sędziego, który miał jedynie poinformować o swojej decyzji prezesa sądu apelacyjnego.

Po poprawce Senatu sędzia, który zechce wrócić ze stanu spoczynku, będzie musiał najpóźniej w dniu swoich 69. urodzin zgłosić Krajowej Radzie Sądownictwa zamiar powrotu na poprzednio zajmowane lub równorzędne stanowisko. Z kolei czynni sędziowie, którzy chcieliby orzekać dłużej, będą mogli złożyć wniosek najwcześniej pół roku przed ukończeniem 65 lat. W obu przypadkach rada będzie miała miesiąc na podjęcie decyzji, a od negatywnej uchwały KRS sędziemu będzie przysługiwało odwołanie do Sądu Najwyższego.

Sędzia orzekający po 65. roku życia będzie mógł także wnioskować o zmniejszenie przydziału spraw o połowę.

Senat skreśla ulgi w przydziale spraw dla sędziów rodziców

Jeszcze dalej idące ułatwienia ustawa przewidywała dla sędziów w ciąży oraz sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem w okresie urlopu macierzyńskiego, ojcowskiego, rodzicielskiego albo wychowawczego. Mogliby oni wnioskować o zmniejszenie przydziału spraw o 25, 50, a nawet 75 proc. Senat proponuje jednak skreślić tę regulację, ponieważ dodano ją na zbyt późnym etapie prac legislacyjnych, z naruszeniem zasady trzech czytań.

Czytaj więcej

Sędziowie-seniorzy popracują na jedną czwartą, ale prokuratorzy już na pełen etat

Dłuższe orzekanie także w SN, sądach administracyjnych i wojskowych

Pierwotnie ustawa miała dotyczyć wyłącznie sądów powszechnych. Zdaniem senackich legislatorów naruszałoby to jednak konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. Dlatego Senat wprowadził poprawkę, dzięki której zasady dłuższego orzekania i powrotu ze stanu spoczynku obejmą również sędziów sądów wojskowych, administracyjnych oraz Sądu Najwyższego.

Neosędziowie zachowają przewagę w Sądzie Najwyższym

W Sądzie Najwyższym od dawna przewagę mają tzw. neosędziowie – jest ich już dwukrotnie więcej niż tzw. starych sędziów. Czy ustawa w takim kształcie mogłaby odwrócić te proporcje?

Zdaniem sędziego Dariusza Zawistowskiego, przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa i sędziego Izby Cywilnej SN, nie ma na to szans. – Trudno szacować, ilu sędziów byłoby zainteresowanych powrotem, ale moim zdaniem byłoby to bardzo nieliczne grono. Od czasu, gdy większość z nich przechodziła w stan spoczynku, minęło zbyt wiele lat, by mogli dziś realnie myśleć o powrocie. Część zdecydowała się na to z powodów zdrowotnych i trudno zakładać, że teraz zechce wrócić. Natomiast samą ideę równego traktowania wszystkich sędziów, jeśli chodzi o możliwość powrotu ze stanu spoczynku do orzekania, oceniam pozytywnie – mówi sędzia Zawistowski.

Czytaj więcej

Zapadł precedensowy wyrok dla sędziów. Chodzi o emerytury

Z powrotu do orzekania skorzysta najwyżej kilka osób

Podobnie ocenia to sędzia Piotr Prusinowski z Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN. – Myślę, że ta regulacja przyniesie dobre efekty w sądach powszechnych i rzeczywiście wielu sędziów może wrócić do orzekania. W Sądzie Najwyższym skorzysta z niej jednak co najwyżej kilka osób. Dotychczas większość sędziów odchodziła w stan spoczynku po osiągnięciu maksymalnego wieku, a ci, którzy nie ubiegali się o zgodę na dłuższe orzekanie, robili to najczęściej z powodów zdrowotnych. Trudno mi wskazać sędziego, który nie skończył jeszcze 70 lat, jest w stanie spoczynku i chciałby wrócić do orzekania – mówi sędzia Prusinowski. We wtorek ustawą zajmie się sejmowa Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka.