Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie uprawnienia posiada bank centralny w obsłudze finansowej najważniejszych instytucji w państwie.
- W jakich okolicznościach spór prawny o kierownictwo może doprowadzić do paraliżu finansowego urzędu.
- Które kluczowe dla funkcjonowania państwa podmioty mogą być narażone na podobne działania banku centralnego.
Spór o Trybunał Konstytucyjny przeniósł się na zupełnie nowy poziom. Tym razem nie chodzi już tylko o to, kto może kierować Trybunałem, ale o pieniądze.
Departament Prawny NBP podał w poniedziałek, iż uznał, że istnieją przesłanki do wstrzymania przez bank centralny realizacji zleceń płatniczych Trybunału Konstytucyjnego. „W NBP podjęta została decyzja o wstrzymaniu wszelkich zleceń płatniczych dotyczących środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach Trybunału Konstytucyjnego prowadzonych przez Narodowy Bank Polski. Oznacza to, że nie są realizowane zlecenia płatnicze niezależnie od tego, przez kogo są one zlecane. Raz jeszcze podkreślić bowiem należy, że NBP nie jest właściwy do rozstrzygnięcia sporu dotyczącego kierowania Trybunałem Konstytucyjnym” – napisano.
NBP poinformował o wystąpieniu sprzeczności w dokumentach dotyczących reprezentacji Trybunału Konstytucyjnego i osób uprawnionych do dysponowania środkami zgromadzonymi na jego rachunkach bankowych. Wskazał, że wpłynęły do niego dokumenty potwierdzające uprawnienia różnych osób, w tym oświadczenie Bogdana Święczkowskiego, który w swoim stanowisku powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 10 listopada, uchylającą zarządzenie o przerwie w czynnościach sędziów TK wydane pod koniec października przez Annę Korwin-Piotrowską (kierującą TK). Departament Prawny NBP poinformował, że decyzję podjął po analizie ustawy o finansach publicznych i ustawy o Narodowym Banku Polskim, a także postanowień umowy rachunku bankowego zawartej z TK.
Czytaj więcej
Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zakwestionował rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego dotyczące odsunięcia Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja...
Rola NBP w obsłudze finansowej państwa
Ta sytuacja jasno pokazuje funkcję NBP, o której często się zapomina. Bank centralny jest odpowiedzialny nie m.in. za politykę pieniężną i stabilność cen, ale też jednym z jego ustawowych zadań jest również prowadzenie bankowej obsługi m.in. budżetu państwa. Na tych rachunkach znajdują się środki, z których finansowane są bieżące zobowiązania instytucji publicznych. To właśnie z tych pieniędzy realizowane są przelewy, opłacane faktury, wynagrodzenia pracowników czy inne zobowiązania.
NBP musi wiedzieć, kto jest uprawniony do zarządzania rachunkiem, autoryzowania przelewów i wydawania dyspozycji. W normalnych warunkach wynika to z przepisów, dokumentów i upoważnień. Problem pojawia się w razie sporu o to, kto faktycznie i prawnie kieruje instytucją. Wówczas NBP musi zweryfikować uprawnienia, a w razie wątpliwości może odmówić wykonania dyspozycji.
Słowem, może dojść do sytuacji, w której instytucja ma przyznany budżet, ma środki na rachunku, ma zobowiązania wobec pracowników i kontrahentów, ale nie może normalnie dysponować środkami ze względu na decyzję banku centralnego jako instytucji prowadzącej rachunek.
– Jak każdy bank, NBP realizuje zlecenia posiadaczy rachunków wyłącznie w sytuacji, gdy nie ma żadnej wątpliwości, kto jest upoważniony do dysponowania tymi środkami. Zaistniała sytuacja potwierdza potrzebę szybkiego i jednoznacznego rozwiązania konfliktu wokół Trybunału Konstytucyjnego – komentuje prof. Małgorzata Zaleska, dyrektor Instytutu Bankowości SGH, były członek zarządu NBP.
Komu NBP może wstrzymać płatności?
Zgodnie z ustawą o Narodowym Banku Polskim, NBP prowadzi rachunki banków, budżetu państwa, Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej, Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego oraz – za zgodą prezesa NBP – także instytucji płatniczych i instytucji pieniądza elektronicznego oraz innych osób prawnych. Jak wynika z komunikatu NBP, rachunek Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w grupę rachunków budżetu państwa.
Sądy, policja, urzędy skarbowe. Rachunki państwowych jednostek w NBP
Jakie inne instytucje – poza wymienionymi wyżej – mogą być teoretycznie zagrożone decyzją o wstrzymaniu zleceń płatniczych w razie wątpliwości NBP co do tego, kto jest uprawniony do dysponowania środkami na rachunku? Lista jest długa. NBP jest – obok Banku Gospodarstwa Krajowego – jedną z dwóch instytucji wskazanych w ustawie o finansach publicznych do obsługi bankowej państwowych jednostek budżetowych. Mogą mieć więc tam rachunki np. organy administracji terenowej (np. urzędy wojewódzkie) czy skarbowej, sądy powszechne czy służby mundurowe. - Rachunki bankowe w NBP, poza Trybunałem Konstytucyjnym, mają m.in. Kancelarie Sejmu, Senatu i Prezydenta RP, Sąd Najwyższy, Najwyższa Izba Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Instytut Pamięci Narodowej, Państwowa Inspekcja Pracy, Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji oraz Krajowe Biuro Wyborcze – wymienia prof. Grzegorz Kuca z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Narodowy Bank Polski prowadzi też rachunki np. urzędów skarbowych czy komend wojewódzkich Policji i Państwowej Straży Pożarnej.