Czy batalia sądowa w kwestii „upadłości” Getin Noble Banku (GNB) dobiega końca?
We wrześniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że przymusowa restrukturyzacja Getin Noble Banku została przeprowadzona zgodnie z prawem. Z ostrożności procesowej nie chcę wypowiadać się co do ostatecznych rozstrzygnięć, bo jeszcze jakieś kroki prawne mogą zostać podjęte przez skarżących naszą decyzję. Niemniej, mamy nadzieję na szybki koniec. I z pełnym przekonaniem mogę powiedzieć, że wszystkie działania podjęte przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny w tej sprawie były zgodne zarówno z polskimi, jak również unijnymi przepisami dotyczącymi przymusowej restrukturyzacji. A podczas rozprawy w WSA i w pisemnym uzasadnieniu sąd ten punkt widzenia w pełni podzielił.
Żądania miliardowych odszkodowań ze strony Leszka Czarneckiego, byłego właściciela GNB, również stają się bezprzedmiotowe?
W tej sprawie toczy się odrębne postępowanie przed arbitrażem międzynarodowym. Przed polskimi sądami administracyjnymi skarżącym są rady nadzorcze banków, natomiast w tamtym przypadku pozywającym jest holenderska spółka pana Czarneckiego LC Corp. B.V., a pozwanym Skarb Państwa. Sprawa jest skomplikowana, obecnie jest na etapie skargi kasacyjnej ze strony LC Corp. B.V., choć tu też mam nadzieję, że – w ślad za wyrokami niższych instancji – będzie to rozstrzygnięcie korzystne dla Polski.
Nadal toczy się wiele postępowań, które dotyczą konsekwencji przymusowych restrukturyzacji podejmowanych przez BFG, szczególnie w odniesieniu do Idea Banku i Getin Noble Banku. W sprawie Idea Banku Naczelny Sąd Administracyjny skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia. To, jaki wpływ na sprawy cywilne będą miały wyroki w sprawach administracyjnych, oceniać będą poszczególne sądy. Fundusz stoi na stanowisku, że wierzyciele i akcjonariusze banków poddanych przymusowej restrukturyzacji nie ponieśli strat większych niż te, które ponieśliby w postępowaniu upadłościowym.
Prezes Bankowego Funduszu Gwarancyjnego: Skupiamy się na tym, by nie doszło do kryzysu
Czy widać na horyzoncie jakieś kolejne „czarne chmury”, czyli potencjalne duże problemy jakiegoś banku?
Na szczęście nie. Powrót kilka lat temu środowiska wyższych stóp procentowych wpłynął pozytywnie na rentowność sektora bankowego. W tym czasie banki zbudowały silny bufor kapitałowy – zrobiły to nawet te podmioty, które startowały z niższego poziomu. Mamy w tej chwili do czynienia z sektorem bardzo dobrze skapitalizowanym, spełniającym wymogi MREL, bardzo płynnym. Sytuacja sektora jest stabilna.
A w bankowości spółdzielczej?
Sektor spółdzielczy również bardzo skorzystał na wyższych stopach. Powiedziałbym, że jest obecnie nawet przekapitalizowany, co tworzy przestrzeń do wypłaty dywidend. Jeśli już, to wskazałbym na inne wyzwania, te związane ze skalą działalności. Ten sektor łącznie reprezentuje prawie 10 proc. rynku w Polsce – gdyby wszystkie banki spółdzielcze połączyć w jeden podmiot, byłby to piąty bank w kraju. Ale to wciąż 488 podmiotów, w większości skupionych w dwóch zrzeszeniach.
Czy rosnące zyski banków przełożą się bezpośrednio na wyższe składki płacone na BFG?
BFG dba o to, by obciążenie sektora było jak najniższe. Składka zależy od wzrostu wartości depozytów gwarantowanych, które obecnie rosną szybciej, niż zakładaliśmy, bo o ok. 10 proc. w ujęciu r/r. Można więc zakładać, że w 2027 r. do składki na przymusową restrukturyzację dojdzie składka na fundusz gwarancyjny, której nie było w 2026 r. Jej wysokość zostanie podana w uchwale Rady Funduszu najpóźniej do 1 marca przyszłego roku.
Czytaj więcej:
Klientom należy się zwrot nienależnie pobranych odsetek przy kredytach konsumenckich - uznał ZBP. Na razie nie ma jednak zgody, jak daleko wstecz p...
Pro
Skoro system finansowy w Polsce jest zdrowy i stabilny, to BFG nie ma nic do roboty?
Ależ skąd. Okres prosperity wykorzystujemy np. na digitalizację procesów w funduszu, przeprowadzenie stress-testów. Cały czas na bieżąco monitorujemy sektor. Nawet w czasach, kiedy sytuacja jest bardzo dobra, dużo uwagi skupiamy na tym, żeby do kryzysu nie doszło. Oprócz tego prowadzimy działania edukacyjne, staramy się budować wśród deponentów i klientów banków świadomość istnienia systemu gwarancji, dlaczego ważne jest oszczędzanie i czym różni się oszczędzanie od inwestowania. To również jest bardzo istotny element przeciwdziałania przyszłym kryzysom.
Skupmy się na gwarancjach depozytów. Czy po historiach z kryptowalutami ludzie pukali do BFG i pytali, gdzie są ich gwarancje?
Bezpośrednio nie. Wiemy jednak, że przy dostępie do usług finansowych, gdy nie ma bezpośredniego kontaktu z człowiekiem, wyzwaniem dla klienta może być odróżnienie sytuacji, w których oszczędności są gwarantowane, od sytuacji, w których nie są gwarantowane. Kryptowaluty nie są objęte gwarancjami i prowadzimy na ten temat działania edukacyjne w mediach społecznościowych. Mamy zresztą całkiem spore zasięgi. Na naszej stronie internetowej każdy może też łatwo sprawdzić listę podmiotów objętych gwarancjami BFG. Edukacja i budowanie świadomości są kluczowe.
Depozyty w Revolucie chroni litewski system gwarancyjny
Zapytajmy zatem w imieniu klientów banków: czy systemem gwarancji objęte są tylko lokaty bankowe? Czy dotyczy on lokat w każdej instytucji, która ma w nazwie bank? A co z neobankami, fintechami czy obligacjami lub funduszami inwestycyjnymi?
Co do zasady, gwarantowane są środki pieniężne zgromadzone w bankach krajowych i SKOK-ach – wszystkie te instytucje nadzoruje KNF. Obligacje Skarbu Państwa gwarantuje zaś bezpośrednio Skarb Państwa. Z kolei obligacje korporacyjne czy jednostki funduszy inwestycyjnych nie podlegają gwarancji BFG, gdyż system zakłada, że jeśli chcemy pomnażać oszczędności, to jako inwestor ponosimy ryzyko.
W tej pierwszej kategorii – środków pieniężnych – większość przypadków jest całkowicie klarownych: jeżeli podmiot ma polską licencję bankową lub status SKOK, środki klientów są chronione bezpośrednio przez BFG. W odniesieniu do pozostałych podmiotów warto dodać wyjaśnienie. W przypadku banków z licencją zagraniczną z UE i oddziałów tych banków działających na terytorium Polski gwarantem jest ich macierzysty system. W razie problemów, np. upadłości danego podmiotu, BFG w określonych przypadkach może pełnić rolę techniczną przy wypłatach, ale same wypłaty gwarantuje system z kraju dającego licencję danej instytucji.
Czytaj więcej
Sektor finansowy to jedna z największych kur znoszących złote jajka dla fiskusa. Tylko w minionym roku odpowiadał za niemal 17 proc. wpływów z CIT....
A jak to działa w przypadku Revoluta?
Revolut działa na licencji litewskiej, więc depozyty w nim chroni litewski system gwarancyjny. Ponadto podlega nadzorowi Banku Litwy i EBC oraz unijnej Radzie ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji (SRB – Single Resolution Board). Revolut poinformował KNF, że zamierza otworzyć oddział w Polsce. To istotny krok, bo po otwarciu oddziału litewski gwarant w razie czego mógłby zlecić BFG techniczną realizację wypłat środków. Ale samym gwarantem wciąż pozostaje litewski system gwarancji.
Od wielu lat kwota gwarantowana depozytów to 100 tys. euro. Ale zamożność Polaków rośnie. Może czas na podwyżkę?
Statystyki pokazują, że limit 100 tys. euro jest w pełni wystarczający i w ramach UE ta kwota jest jednakowa w każdym kraju. W przeliczeniu na złote gwarantujemy oszczędności w wysokości ok. 440 tys. zł. To nie jest mało, a zdecydowana większość deponentów ma kwoty poniżej tego progu. I co najważniejsze, osoba, która ma większe oszczędności niż 100 tys. euro, może swoje nadwyżki łatwo zdywersyfikować, dzieląc pieniądze na kilka banków. Limit dotyczy przecież jednego deponenta w danej instytucji, można więc uzyskać ochronę dla wszystkich swoich pieniędzy.
Czytaj więcej
Zainteresowanie detalicznymi obligacjami skarbowymi ponownie wzrosło. W październiku Polacy przeznaczyli na ich zakup około 8,2 mld zł. To o 300 ml...
To może planowane są jakieś inne zmiany w systemie gwarancji depozytów?
Tak, we współpracy z Ministerstwem Cyfryzacji oraz Centralnym Ośrodkiem Informatyki pracujemy nad systemem elektronicznej wypłaty środków gwarantowanych poprzez aplikację mObywatel. Dzisiaj jedynym dostępnym kanałem wypłat jest okienko bankowe. Chcemy, aby w przyszłości można było taką wypłatę wykonać wygodnie, bez wychodzenia z domu i za pomocą paru kliknięć, właśnie w mObywatelu. Czekamy na zmiany w Ustawie o BFG – mam nadzieję, że prace legislacyjne pójdą szybko. Jeśli tak będzie, to być może pod koniec przyszłego roku obejmiemy tym systemem pierwszą grupę – osoby fizyczne, pełnoletnie i mające polskie obywatelstwo. Z danych wynika, że ta grupa w większości banków stanowi ponad 90 proc. deponentów objętych gwarancjami. Oczywiście pozostawimy możliwość wypłaty w okienku bankowym.
Prezes BFG: Sektor bankowy jest na tyle bezpieczny, by funkcjonować pod presją
Czasy są niespokojne, stąd ważne pytanie: czy system bankowy jest przygotowany na sytuacje kryzysowe?
Jesteśmy częścią sieci bezpieczeństwa finansowego i ściśle współpracujemy z Ministerstwem Finansów, Narodowym Bankiem Polskim i Komisją Nadzoru Finansowego. Na bieżąco monitorujemy sytuację na rynku bankowym, mamy odpowiednie procedury, testujemy je i jesteśmy przygotowani, aby w każdej chwili uruchomić wypłaty środków gwarantowanych. Przy czym, jeśli chodzi o podejmowanie działań, BFG reaguje na końcu łańcucha ewentualnych negatywnych zdarzeń, czyli wtedy, gdy bank znajduje się już w sytuacji zagrożenia upadłością.
Sektor bankowy jest aktualnie na tyle bezpieczny, że wydaje się zdolny do funkcjonowania pod dość dużą presją ryzyka i radzenia sobie bez osiągania punktu, w którym BFG musiałby interweniować.
Czytaj więcej
O planach ekspansji, walce o lojalnych klientów, ambicjach sięgających 15 mln polskich użytkowników, przewagach nad tradycyjnymi bankami i o tym, d...
W kontekście tego pytania warto też spojrzeć na różne strategie zarządzania kryzysowego. Dopóki mamy do czynienia z zagrożeniami, które znamy albo przynajmniej zdajemy sobie sprawę z ich istnienia, takimi jak zagrożenie cybernetyczne czy geopolityczne, możemy przygotowywać odpowiednie procedury i różne scenariusze reagowania. Największym wyzwaniem są natomiast sytuacje zupełnie nieprzewidywalne – takie, których nie potrafimy nawet zidentyfikować z wyprzedzeniem, tzw. nieznane nieznane. W takich przypadkach kluczowe jest budowanie odporności całego systemu.
Czy banki są gotowe na wypadek wojny, czyli ewentualnego panicznego „runu na bankomaty” i masowych wypłat gotówki?
Po pierwsze, analizujemy wszystkie ryzyka, choć trzeba zaznaczyć, że prawdopodobieństwo wystąpienia takiego skrajnego scenariusza jak wojna, jest znikome. Po drugie, sięgamy w tym zakresie po wiedzę instytucji z Ukrainy, z którymi współpracujemy i które bezpośrednio doświadczyły zarządzania kryzysowego oraz gwarantowania depozytów i „resolution” w warunkach wojennych. Doświadczenia ukraińskie pokazują, że kluczowe było m.in. szybkie zasilenie systemu w gotówkę przez bank centralny. Choć płatności elektroniczne to dziś podstawa, w sytuacjach skrajnego zagrożenia dostęp do gotówki pełni jednak szczególną funkcję.
Podkreśla pan, że głównym zadaniem BFG, również w czasie kryzysu, jest reagowanie na zagrożenie upadłości banków. Na koniec czerwca zasoby systemu gwarantowania depozytów wynosiły około 22 mld zł, czyli 1,5 proc. gwarantowanych depozytów. Czy to wystarczy, by poradzić sobie z kryzysem?
W przypadku największych instytucji stosuje się przymusową restrukturyzację (resolution), a nie upadłość, co pozwala chronić deponentów. Natomiast kwota 22 mld zł wystarczyłaby na pokrycie wypłaty gwarantowanych depozytów w bankach, które mają strategię inną niż resolution. Przykłady przymusowej restrukturyzacji Idea Banku czy Getin Noble Banku, który był 10. bankiem w Polsce, pokazują skuteczność tego mechanizmu. Ponadto BFG dysponuje funduszem restrukturyzacji wartym około 14 mld zł, może sięgnąć po składki nadzwyczajne, a także pożyczki lub dotacje z budżetu państwa. Środki na działania kryzysowe są więc w pełni zabezpieczone.
Naszą rolą i celem jest również uświadamianie klientom, że nawet w sytuacjach kryzysowych nie ma powodu do ustawienia się w kolejce do bankomatów czy masowego wycofywania oszczędności, które są w pełni gwarantowane. Ponad 30 lat działalności BFG pokazało, że w sytuacji upadłości banku wypłacamy klientom środki objęte gwarancjami w ciągu siedmiu dni.