fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Rzecz o prawie

Czy tryb powo造wania asesor闚 zagrozi ich niezawis這ści

Fotolia
le by si sta這, gdyby w ogniu walki politycznej wchodz鉍y do s逝瘺y asesorzy zostali napi皻nowani jako gorsi s璠ziowie.
Procedowana w豉nie w Sejmie ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Szkole S鉅ownictwa i Prokuratury (druk sejmowy nr 1406) przewiduje, 瞠 asesor闚 s鉅owych b璠zie mianowa minister sprawiedliwoci. To uprawnienie ministra wywo豉這 liczne g這sy krytyczne, podkrelaj鉍e, jakie zagro瞠nia p造n z samego faktu mianowania przez ministra. W tym duchu na 豉mach Rzeczpospolitej" wypowiadali si m.in. prof. Fryderyk Zoll w rozmowie z Agat ㄆkaszewicz (Rz" z 20 marca 2017 r.), a tak瞠 s璠zia Tomasz Marczy雟ki cytowany w artykule Agaty ㄆkaszewicz S璠ziowie nowe zasady dojcia do zawodu" (Rz" z 12 marca 2017 r.), Waldemar 真rek w licznych wypowiedziach (m.in. w tekcie Projektowane zmiany oznaczaj koniec niezawis這ci s璠zi闚", Rz" z 16 lutego 2017 r.), Krzysztof St瘼i雟ki (Reform od demolki dzieli kosmos", Rz" z 28 marca 2017 r.).

Bez rzeczowej analizy

Jednoznacznie krytyczne stanowisko zosta這 wyra穎ne przede wszystkim w opinii Zebrania Przedstawicieli Zebra S璠zi闚 Apelacji i Zebrania Przedstawicieli Zgromadze Og鏊nych S璠zi闚 Okr璕闚 z 20 marca 2017 r. Stanowcza teza sprowadza si do oceny rz鉅owego projektu jako niekonstytucyjnego przez sam fakt mianowania asesor闚 przez ministra sprawiedliwoci, co zapewne w domyle prowadzi do zaw豉szczenia przez polityk闚 jednego z obszar闚 w豉dzy s鉅owniczej. Przy tym Zebranie wyra瘸 pochwa喚 dla instytucji asesora w kszta販ie uchwalonym ustaw z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju s鉅闚 powszechnych oraz niekt鏎ych innych ustaw, a projekt rz鉅owy ma rzekomo stanowi krok wstecz w stosunku do obowi頊uj鉍ych rozwi頊a. Teza ta nie zosta豉 jednak poparta rzeczow analiz.

Czytelnikom nale篡 si kilka s堯w wyjanienia.

Model s鉅ownictwa opartego na niezawis造ch i bezstronnych s璠ziach jako gwarancja sprawiedliwoci, 豉du spo貫cznego i poszanowania praw jednostki nie tylko wynika z obowi頊uj鉍ej konstytucji, ale tak瞠 zdaje si stanowi niekwestionowane oczekiwanie spo貫czne. Oczekiwania i wymagania stawiane s璠ziom s zreszt bardzo wysokie i praktycznie takie same we wszystkich spo貫cze雟twach. Oczekuje si od s璠zi闚 nie tylko wysokich walor闚 moralnych i intelektualnych, 篡ciowej m鉅roci, ale tak瞠 pracowitoci, wra磧iwoci, empatii. Jednoczenie w celu zagwarantowania obywatelom uczciwego s鉅u obdarza si t grup zawodow przywilejami" maj鉍ymi zapewni im jak najlepsze warunki wymierzania sprawiedliwoci, w tym gwarancj nieusuwalnoci i do篡wotnoci sprawowania urz璠u. St鉅 niezwykle istotny, a jednoczenie bardzo trudny jest sam spos鏏 rekrutacji s璠zi闚.
Por闚najmy wi璚 model proponowany w projekcie rz鉅owym z modelem aprobowanym przez Zebranie Przedstawicieli Zebra S璠zi闚 Apelacji i Zebranie Przedstawicieli Zgromadze Og鏊nych S璠zi闚 Okr璕闚.

W tym drugim kandydat na asesora rekrutuj鉍y si z prokurator闚, asesor闚 prokuratorskich, referendarzy s鉅owych, asystent闚 s璠zi闚, adwokat闚, radc闚 prawnych, notariuszy musi si zg這si na wolne stanowisko s璠ziowskie og這szone przez ministra sprawiedliwoci w Monitorze Polskim. W og這szeniu wskazany jest tylko s鉅, do kt鏎ego nale篡 si zg這si, bez wskazania, czy b璠zie to wydzia karny czy cywilny. Zg這szenie kandydatury uniemo磧iwia aspiruj鉍emu r闚noleg貫 przyst雷ienie do konkursu w kolejnym naborze a do zako鎍zenia tej pierwszej procedury konkursowej. Oznacza to, 瞠 niekt鏎zy kandydaci mog mie pecha i trafi na bardzo dobrze obsadzony konkurs. Przy czym, gdy minister og這si kolejny nab鏎, najlepsi mog ju by w uwik豉ni w ten pierwszy konkurs, a do kolejnego zg這sz si osoby o ni窺zych walorach. Ju te wady wydaj si uniemo磧iwia optymalny nab鏎.

Nast瘼nie kandydaci podlegaj ocenie kwalifikacji, ocenie kolegium i zgromadzenia s璠zi闚, a dalsza procedura konkursowa prowadzona jest przez Krajow Rad S鉅ownictwa. Po rozpatrzeniu kandydatur KRS przedstawia wniosek o powo豉nie wybranego kandydata prezydentowi RP. Asesor powo造wany jest na pi耩 lat. Po dw鏂h latach mo瞠 w identycznie opisanym trybie ubiega si o urz鉅 s璠ziego. Jeli w ci鉚u kolejnych trzech lat nie zostanie powo豉ny na urz鉅 s璠ziego (nie wygra konkursu), jego stosunek s逝瘺owy wygasa.

W projekcie rz鉅owym krytykowanym w uchwale stanowisko asesora dedykowane jest tylko i wy章cznie absolwentom KSSiP.

Projektodawca wyranie okreli kryterium ustawowe, wed逝g kt鏎ego odbywa si b璠zie nab鏎 na to stanowisko. Jest nim suma punkt闚 uzyskana z egzaminu s璠ziowskiego. W tej kolejnoci absolwenci b璠 uprawnieni do dokonania wyboru stanowiska z listy przygotowanej przez ministra sprawiedliwoci, w kt鏎ej zawarta b璠zie informacja o miejscu pe軟ienia s逝瘺y oraz wydziale, w kt鏎ym stanowisko oczekuje na absolwenta. Przygotowuj鉍 wykaz stanowisk, minister sprawiedliwoci ma obowi頊ek kierowa si potrzebami etatowymi s鉅闚. Owszem, mianuje asesor闚, ale jest w tym akcie cile zwi頊any regu豉mi prawa. Nie jest to w 瘸dnym razie arbitralna decyzja ministra. Natomiast samo powierzenie asesorowi wotum (prawa orzekania) odbywa si przy wsp馧udziale KRS. Po trzyletniej s逝瘺ie asesor b璠zie m鏬 z這篡 wniosek o powo豉nie na urz鉅 s璠ziego. W闚czas uruchamiana jest procedura sprawdzenia, w jaki spos鏏 asesor wykonywa powierzone mu czynnoci. Oceny kwalifikacji dokonuje s璠zia wizytator, a udzia MS w procesie nominacyjnym jest niewielki, taki sam jak w aktualnie obowi頊uj鉍ej procedurze. Jeli ocena kwalifikacji dokonana przez wizytatora jest pozytywna, KRS nie ma prawa odm闚i z這瞠nia wniosku do prezydenta RP o powo豉nie na urz鉅 s璠ziego. Z tym zastrze瞠niem, 瞠 jeli opinia wizytatora budzi jej w靖pliwoci, KRS mo瞠 zleci dokonanie oceny innemu s璠ziemu wizytatorowi. Ponowna ocena przez innego s璠ziego dokonywana jest r闚nie na wniosek asesora, jeli pierwsza ocena by豉 negatywna.

Czas nie zosta okrelony

Oba modele akcentuj oczywicie i to, 瞠 asesor w orzekaniu podlega wy章cznie konstytucji, ustawie i swojemu sumieniu.

Oceniaj鉍 oba modele przez pryzmat wyroku Trybuna逝 Konstytucyjnego z 24 padziernika 2007 r., SK 7/06, w przedmiocie niekonstytucyjnoci asesury w kszta販ie obowi頊uj鉍ym przed 2007 r., przypomnie nale篡 niekt鏎e tezy tego orzeczenia. W szczeg鏊noci Trybuna zwr鏂i uwag na nast瘼uj鉍e kwestie:

uzale積ienie asesora od ministra sprawiedliwoci polegaj鉍e na umo磧iwieniu temu drugiemu odwo豉nia asesora s鉅owego za zgod kolegium s鉅u,

eliminacj udzia逝 KRS w procedurze powierzania asesorowi prawa do orzekania (w zakwestionowanych przez TK przepisach minister sprawiedliwoci nie tylko mianowa asesora, lecz tak瞠 powierza pe軟ienie obowi頊k闚 s璠ziowskich),

uzale積ienie asesora od s璠ziego konsultanta, kt鏎emu podlega,

brak nale篡tej stabilizacji zawodowej asesora s鉅owego.

W kwestii tego ostatniego zarzutu TK wyjani, 瞠: (...) problem niezale積oci od ministra sprawiedliwoci widzie nale篡 przez pryzmat powo造wania, powierzania pe軟ienia funkcji s璠ziowskich oraz odwo造wania asesora. Jeli chodzi o powo造wanie, a w szczeg鏊noci powierzanie pe軟ienia czynnoci s璠ziowskich, to ustawa nie precyzuje dok豉dnie ram czasowych, jakich to powo豉nie ma nast雷i. Patrz鉍 z funkcjonalnego punktu widzenia, niezawis這 nie musi oznacza do篡wotniego powo豉nia albo powo豉nia do czasu osi鉚ni璚ia wieku emerytalnego, ale musi oznacza pewien stopie stabilizacji i w zatrudnieniu, i w wykonywaniu funkcji s璠ziowskich".

Mniej istotne, kto mianuje

Asesor nie mia jasno okrelonej cie磬i przejcia ze stanowiska asesora, kt鏎e by這 ograniczone czasowo, na urz鉅 s璠ziego. Konieczno udzia逝 w konkursie z innymi kandydatami uprawnionymi do udzia逝 w konkursie na stanowisko s璠ziego sprawia豉, 瞠 asesor zbyt by uzale積iony od opinii s璠ziego konsultanta, wizytatora i rodowiska. Taki model nie s逝篡 wyrabianiu w sobie przez m這dego cz這wieka poczucia niezawis這ci.

Orzecznictwo strasburskie akcentuje w豉nie to, 瞠 je瞠li s璠ziowie lub osoby sprawuj鉍e w豉dz s鉅ownicz nie s powo造wani do篡wotnio, to powo造wani mog by na okrelony czas, i 瞠 musz korzysta z pewnej stabilnoci i nie by uzale積ieni od 瘸dnej w豉dzy wyrok ETPC (pe軟y sk豉d) z 23 padziernika 1985 r. w sprawie Benthem przeciwko Holandii, sygn. 8848/80).

Jak 豉two zauwa篡, oba oceniane rozwi頊ania pr鏏uj sprosta wyznaczonym przez Trybuna Konstytucyjny kryteriom, lecz jeli idzie o transparentno procesu nominacyjnego i trosk o gwarancj stabilnoci zawodowej asesora s鉅owego, aktualne przed這瞠nie rz鉅owe bije na g這w rozwi頊anie obowi頊uj鉍e. Mniej bowiem istotne jest, kto ceremonialnie mianuje, a wa積iejsze s kryteria decyzji i zwi頊anie organu rules of law.

Adwersarze zarzucaj tak瞠 projektowi rz鉅owemu naruszenie zasady r闚nego dost瘼u do s逝瘺y publicznej poprzez pomini璚ie asystent闚 i referendarzy s鉅owych w mo磧iwociach ubiegania si o asesur. Warto wi璚 podkreli, 瞠 osoby te b璠 mog造 jeszcze przez kilka lat od wejcia w 篡cie ustawy ubiega si o urz鉅 s璠ziego. Usz這 tak瞠 uwagi krytyk闚, 瞠 zdanie egzaminu s璠ziowskiego w czasach poprzedzaj鉍ych wspomniany wyrok Trybuna逝 Konstytucyjnego nie uprawnia這 do ubiegania si o urz鉅 asesora po wsze czasy, ale tylko na pi耩 lat. Przyk豉dowo uprawnienia wynikaj鉍e z egzaminu adwokackiego czy radcowskiego wygasaj po up造wie dziesi璚iu lat, jeli w tym czasie zaw鏚 nie by wykonywany.

Do wiadomoci publicznej nie przebi這 si r闚nie to, 瞠 w projekcie przewidziano asesur dla wszystkich, kt鏎zy zdali egzamin s璠ziowski, pocz預szy od 2011 r., gdy urz璠uj鉍y minister sprawiedliwoci nie mia 瘸dnego wp造wu na funkcjonowanie KSSiP i przebieg egzamin闚.

Z punktu widzenia obywatela istotna jest r闚nie racjonalno wybranego modelu. Skoro pieni鉅ze podatnik闚 s przeznaczane w niema貫j iloci na funkcjonowanie KSSiP, to racjonalne jest oczekiwanie tego podatnika, 瞠 b璠zie ona dostarcza w豉ciwe kadry (czytaj: m鉅rych, wykszta販onych, empatycznych, moralnych). Nie mo積a zapomnie o funkcji formacyjnej r闚nego i transparentnego naboru do zawodu s璠ziego. To, 瞠 projekt ustawy jasno formu逝je, czego oczekuje od kandydat闚 na s璠zi闚, a cie磬a dojcia do zawodu jest przejrzysta i m闚i ni mniej, ni wi璚ej: Jeli poradzisz sobie w sali s鉅owej, to w ci鉚u kilku lat zostaniesz s璠zi", mo積a oczekiwa, 瞠 szczeg鏊nie atrakcyjna oka瞠 si ta perspektywa dla ludzi ceni鉍ych sobie jasno regu zar闚no w 篡ciu publicznym, jak i prywatnym. Nie mo積a tak瞠 traci z pola widzenia, 瞠 jednoczenie rz鉅owe rozwi頊anie nie wyklucza rekrutacji do zawodu s璠ziego tak瞠 spor鏚 innych grup zawodowych, tj. dowiadczonych adwokat闚, radc闚 prawnych, notariuszy i prokurator闚. Paradoksalnie zwi瘯sza si ich szanse w ubieganiu si o urz鉅 s璠ziego, gdy nie b璠 stawa w szranki z asesorami s鉅owymi. Konkursy, w kt鏎ych wystartuj, b璠 organizowane tylko dla nich, a tym samym konkurs b璠zie si odbywa w grupach por闚nywalnych. Obywatele w przysz這ci b璠 mogli si przekona, czy lepsi" okazali si absolwenci KRSSiP czy dowiadczeni zawodowo prawnicy. Albo te doj do wniosku, 瞠 ka盥a grupa wnios豉 now, swoist jako do s鉅ownictwa.

Ku przestrodze

Na koniec, jako s璠zia re磨mowy", 篡cz zar闚no sobie, jak i wszystkim Szanownym Kolegom uczestnictwa w debacie opartej na intelekcie, otwartej na r騜ne pogl鉅y, w kt鏎ej decyduj鉍 rol odgrywa b璠zie si豉 umys逝 i jego argument闚, a nie pozycja debatuj鉍ego w hierarchii s鉅owej. A o za tym idzie, 篡cz odwagi mylenia.

Lepiej, aby konstytucja nie by豉 wi璚ej instrumentem maskuj鉍ym brak argument闚. I oby apele zawieraj鉍e sformu這wania eufemistycznie rzecz ujmuj鉍 naciskaj鉍e na tych koleg闚, kt鏎zy nie do ko鎍a podzielaj pogl鉅y wyra瘸ne poprzez uchwa造 kolejnych organ闚 samorz鉅u s璠ziowskiego, stowarzysze s璠ziowskich czy te uchwa造 gremi闚 o charakterze nieformalnym, nie zabi造 wolnoci mylenia. le by si sta這, gdyby w ogniu walki politycznej wyra瘸j鉍ej si w negacji wszelkich zaproponowanych przez ten rz鉅 zmian wchodz鉍y do s逝瘺y s璠ziowskiej asesorzy zostali napi皻nowani jako s璠ziowie gorsi" albo niekonstytucyjni" przez t bardziej aktywn medialnie cz rodowiska.

Autorka jest s璠zi S鉅u Rejonowego dla Krakowa-Podg鏎za w Krakowie delegowan do Ministerstwa Sprawiedliwoci

r鏚這: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA