Podczas badania spraw, które trafiły do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, zauważył on, że nie ma możliwości złożenia zażalenia na zarządzenie prezesa sądu odmawiające wyznaczenia obrońcy z urzędu.
Ten problem dotyczy osób, które wniosek o jego przyznanie składają w trybie art. 78 § 1 kodeksu postępowania karnego. Wtedy zatem, gdy nie stać ich na poniesienie kosztów obrony. Muszą wówczas należycie wykazać, że nie są w stanie zapłacić za prawnika bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.
Jednocześnie przepisy nie określają, jak należy udowodnić tę złą sytuację finansową. Zależnie od danej sprawy poparciu wniosku służą poświadczenia zawierające np. dane o zarobkach, rencie czy stanie zdrowia. Są to zatem różne dokumenty. Interpretacja ich treści zależy od uznania sądu, który w razie odmowy nie musi uzasadniać swojej decyzji.
Tymczasem art. 78 § 1 k.p.k. odnosi się do ustanowienia obrońcy w postępowaniu nie tylko dla całego procesu. Obejmuje bowiem także przypadki powołania go dla dokonania określonej czynności objętej przymusem adwokackim, czyli np. sporządzenia kasacji.
Jednocześnie przepisy nie dają możliwości złożenia odwołania na postanowienie cofające wyznaczenie obrońcy z urzędu. A takie sąd wydaje, gdy uzna, że nie ma już okoliczności, na podstawie których wyznaczył pomocnika.
