Tak uznał w piątek Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w sprawie o bezczynność szefa Kancelarii Prezydenta RP w kwestii udostępnienia informacji publicznej.
Czy Kancelaria Prezydenta RP może odmówić informacji o ułaskawieniu?
Spór zaczął się na początku 2024 r., gdy za pośrednictwem skrzynki na platformie ePUAP do kancelarii głowy państwa wpłynął wniosek o udostępnienie informacji publicznej. A konkretnie chodziło o postanowienia prezydenta RP z listopada 2015 r. oraz stycznia 2023 r. o akcie łaski dla dwóch posłów.
Czytaj więcej
![Jak działa prawo łaski w polskim prawie? Wyjaśniamy [INFOGRAFIKA]](https://i.gremicdn.pl/image/free/64115237a8677e53e2edc8b3e6533f87/?t=crop:3330:3330:nowe:0:188.14685314685,resize:fill:108:108,enlarge:1)
Prawo łaski (ułaskawienie) polega na darowaniu lub złagodzeniu osobie prawomocnie skazanej za popełnienie przestępstwa lub wykroczenia wyrokiem sąd...
Szef Kancelarii udostępnienia żądanych dokumentów jednak odmówił. Wskazał, że postępowanie o prawo łaski ma szczególny charakter. Dotyczy indywidualnej sprawy osoby prywatnej, a ponadto ma związek z prerogatywami prezydenta RP. Jawność tego postępowania, zarówno na etapie czynności sądowych i prokuratorskich, jak i przed prezydentem RP, jest ograniczona nawet w stosunku do jego stron. Dlatego Kancelaria Prezydenta RP nie jest uprawniona do udzielania informacji na temat toczących się i zakończonych postępowań o ułaskawienie, zwłaszcza udostępnienia treści postanowień o zastosowaniu prawa łaski. Urzędnicy głowy państwa odesłali wnioskodawcę do oficjalnej strony internetowej, tłumacząc, że tam publikowane są komunikaty prasowe, które realizują społeczną potrzebę informacji w zakresie stosowania prawa łaski.
Ta argumentacja nie przekonała wnioskodawcy. Zaskarżył odmowę, a szefowi Kancelarii Prezydenta RP zarzucił bezczynność. Przede wszystkim przekonywał, że informacje, o których udostępnienie się zwrócił, stanowią przedmiot konstytucyjnego uprawnienia. A to dlatego, że stanowią informacje o działalności m.in. organów władzy publicznej czy osób pełniących funkcje publiczne w zakresie, w jakim wykonują zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.
Czy akt łaski prezydenta RP to informacja publiczna?
Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Warszawie uwzględnił skargę mężczyzny. Zobowiązał szefa Kancelarii Prezydenta RP do rozpoznania jego wniosku, choć zastrzegł, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. WSA doszedł bowiem do przekonania, że żądane przez skarżącego postanowienia są dokumentami urzędowymi i nie ma dostępu do ich treści w żadnym innym trybie, jak tylko ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Czytaj więcej
Ustawa o dostępie do informacji publicznej musi lepiej wyważyć jawność życia społecznego i prawo do prywatności osób, których dane znajdują się w d...
Zupełnie inaczej do sprawy podszedł jednak NSA. Skasował korzystny dla wnioskodawcy wyrok WSA, a jego skargę ostatecznie oddalił. A powodem było to, że w ocenie NSA postanowienia prezydenta RP o zastosowaniu prawa łaski nie są informacjami publicznymi. A prezydent RP w zakresie stosowania prawa łaski nie jest organem władzy publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. NSA podkreślił m.in., że sporne postanowienie o zastosowaniu prawa łaski jako indywidualny akt urzędowy głowy państwa o charakterze prerogatywy nie ma charakteru administracyjnoprawnego. Nie należy do sfery działalności administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym.
Jak podkreślał sędzia NSA Sławomir Wojciechowski, prawo do stosowania prawa łaski jest konstytucyjnie uprawnieniem osobistym prezydenta. Powinno być zatem wykonywane bezpośrednio przez głowę państwa. Nie jest w tym zakresie możliwe jego przekazywanie do wykonania innemu podmiotowi, w tym również osobom zatrudnionym w Kancelarii Prezydenta RP, bez względu na ich rangę. Decyzję o zastosowaniu prawa łaski prezydent podejmuje samodzielnie. To zaś oznacza, że przesądzenie o jej ostatecznym kształcie, ułaskawieniu lub odmowie zastosowania tego prawa, podejmuje na zasadzie autonomii głowa państwa. Samodzielność prezydenta RP w sferze decydowania o zastosowaniu łaski pogłębiona jest również jednoosobowym charakterem urzędu prezydenckiego i takim też sposobem rozstrzygania spraw powierzonych jego jurysdykcji. W konsekwencji NSA uznał, że sporne postanowienia nie podlegają udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wyrok jest prawomocny.
Sygnatura akt: III OSK 2287/24
