Gdzie można znaleźć dzieła sztuki zrabowane Polsce przez III Rzeszę i ZSRR?

W muzeach Turkmenistanu oraz Mołdawii odnaleziono dzieła sztuki zrabowane przez Niemców i Sowietów.

Aktualizacja: 26.05.2017 07:15 Publikacja: 25.05.2017 20:22

„Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny” z kościoła w Szamotułach zrabowano w 1941 r. Fotografia spr

„Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny” z kościoła w Szamotułach zrabowano w 1941 r. Fotografia sprzed 1939 r. ze zbiorów konserwatora zabytków w Poznaniu.

Foto: materiały prasowe

Średniowieczne obrazy ołtarzowe: część tryptyku „Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny" z Szamotuł oraz skrzydła tryptyku z kościoła w Mądrem w powiecie średzkim: „Mater Dolorosa" i „Ecce homo", przed kilkoma laty odnalazły się w Muzeum Sztuk Pięknych w stolicy Turkmenistanu Aszchabadzie. Polscy dyplomaci od dawna zabiegają o ich powrót do Polski, ale na razie bezskutecznie.

– Nasi eksperci nie wiedzą nawet, jaki jest ich stan, bo nie mieli możliwości obejrzenia tych obiektów. Wiadomo, że zostały uszkodzone w czasie trzęsienia ziemi w 1948 r., a potem poddane konserwacji. Od pewnego czasu nie są one eksponowane w aszchabadzkim muzeum – mówi „Rzeczpospolitej" dr Monika Kuhnke z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Obiekty należące do arcydzieł sztuki religijnej z Wielkopolski zostały zrabowane przez Niemców w 1941 r. Trafiły najpierw do Poznania do Kaiser-Friedrich-Museum. W czasie ewakuacji zostały umieszczone w podziemiach Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego. Następnie prawdopodobnie w kopalni soli w Dolnej Saksonii. Tam najpewniej zostały zarekwirowane przez sowieckich żołnierzy i wywiezione do Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie.

Na początku lat 90. obrazami tymi zainteresowała się dziennikarka „Frankfurter Allgemeine Zeitung" Kerstin Holm, która na terenie byłego Związku Sowieckiego szukała dzieł sztuki zrabowanych Niemcom przez trofiejne brygady. W muzeum w Aszchabadzie zobaczyła obraz ołtarzowy „Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny" z 1521 r. Ówczesny dyrektor muzeum powiedział jej, że w 1945 r. na zlecenie sowieckiego pełnomocnika do spraw sztuki został on przekazany z Muzeum im. Puszkina w Moskwie. W zamian zażądano antycznych wyrobów ze złota i srebra, dywanów i hellenistycznych rzeźb Partów.

Polska od kilku lat domaga się zwrotu tych dzieł sztuki. W 2008 r. Włodzimierz Kalicki pisał na łamach „Gazety Wyborczej", że istnieje szansa na ich powrót w 2009 r. Dotąd jednak nie wróciły.

– Wraz z wnioskiem o zwrot tych obrazów przekazana została stronie turkmeńskiej dokumentacja potwierdzająca ich polską własność od XVIII wieku, a także przedwojenne zdjęcia – mówi „Rzeczpospolitej" dr Monika Kuhnke z MSZ.

Nasi dyplomaci przyznają, że sprawa zwrotu tych dzieł sztuki jest bardzo trudna. Zależy od decyzji politycznej na wysokim szczeblu.

Nie mniej skomplikowana jest sytuacja dzieł odnalezionych przez MSZ w mołdawskim Narodowym Muzeum Sztuki w Kiszyniowie. Mowa o „Scenie mitologicznej z Bachusem" Jacoba Jordaensa, „Święty starzec w białym habicie" Petera van Linta oraz „Niesienie krzyża" Fransa Franckena.

– Obrazy te stanowią dzisiaj jeden z ważnych elementów ekspozycji kolekcji malarstwa zachodnioeuropejskiego w Kiszyniowie. Nie mamy jednak wątpliwości, że pochodzą z Łodzi – dodaje dr Monika Kuhnke.

Z ustaleń historyków sztuki wynika, że obrazy przed wojną były eksponowane w Miejskim Muzeum Historii i Sztuki im. J.K. Bartoszewiczów w Łodzi. Niemcy przewieźli kolekcję do Saksonii, gdzie skrzynie ostemplowane „Łódź" zostały przejęte przez oddziały Armii Czerwonej i wywiezione do Rosji. Później przekazano je do Kiszyniowa.

W ciągu ostatnich pięciu lat Ministerstwo Spraw Zagranicznych odzyskało 15 zabytków o wartości ponad 31 mln zł.

Średniowieczne obrazy ołtarzowe: część tryptyku „Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny" z Szamotuł oraz skrzydła tryptyku z kościoła w Mądrem w powiecie średzkim: „Mater Dolorosa" i „Ecce homo", przed kilkoma laty odnalazły się w Muzeum Sztuk Pięknych w stolicy Turkmenistanu Aszchabadzie. Polscy dyplomaci od dawna zabiegają o ich powrót do Polski, ale na razie bezskutecznie.

– Nasi eksperci nie wiedzą nawet, jaki jest ich stan, bo nie mieli możliwości obejrzenia tych obiektów. Wiadomo, że zostały uszkodzone w czasie trzęsienia ziemi w 1948 r., a potem poddane konserwacji. Od pewnego czasu nie są one eksponowane w aszchabadzkim muzeum – mówi „Rzeczpospolitej" dr Monika Kuhnke z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Sztuka
Omenaa Mensah i polskie artystki tworzą nowy rozdział Biennale na Malcie
Rzeźba
Rzeźby, które przeczą prawom grawitacji. Wystawa w Centrum Olimpijskim PKOl
Rzeźba
Trzy skradzione XVI-wieczne alabastrowe rzeźby powróciły do kościoła św. Marii Magdaleny we Wrocławiu
Rzeźba
Nagroda Europa Nostra 2023 za konserwację Ołtarza Wita Stwosza
Materiał Promocyjny
Jakie są główne zalety systemów do zarządzania zasobami ludzkimi?
Rzeźba
Tony Cragg, światowy wizjoner rzeźby, na dwóch wystawach w Polsce
Rzeźba
Paweł Kowal pisze o Magdalenie Abakanowicz: Trauma i sława