Czy izraelscy Arabowie połkną żabę? Tak mogą na zawsze skończyć z Netanjahu

Prezydent Izraela Jicchak Herzog nie miał wyjścia, powierzając Gadiemu Eisenkotowi misję utworzenia rządu. To właśnie lider partii Jaszar uzyskał najwięcej rekomendacji ugrupowań reprezentowanych w powyborczym Knesecie. Także dwóch partii Arabów palestyńskich świadomych tego, że nie będą miały udziału w formowaniu rządu. Między innymi dlatego, że niemal dwie trzecie żydowskich obywateli Izraela tego zdecydowanie nie chce. Najważniejsze, że bez udziału partii palestyńskich blok czterech ugrupowań Eisenkota nie ma większości w 120-osobowym Knesecie.

Liczy więc na partnerów w postaci dwóch partii religijnych, reprezentujących niemal półtoramilionową rzeszę ortodoksyjnych Żydów – haredim. Żądają one twardych gwarancji zwolnienia haredim z obowiązku służby wojskowej. Gdy były w rządzie Netanjahu, gwarancje takie miały. Jednak obecnie takie rozwiązanie byłoby zaprzeczeniem obietnic wyborczych wszystkich czterech partii bloku Eisenkota. Sytuacja jest patowa, lecz to dopiero początek negocjacji.

Ortodoksyjni Żydzi i pobór do armii: Haredim kluczowi dla koalicji

Rząd z udziałem partii ortodoksyjnych Żydów nie miałby akceptacji większości społeczeństwa, które oczekuje, że nawet część z 80 tys. haredim w wieku poborowym trafi do armii. Obecnie są od tego obowiązku zwolnieni i poświęcają się studiowaniu Tory w przekonaniu, że modlitwa jest nie mniej ważna niż czołgi.

Eisenkot ma co najmniej 28 dni na skomplikowane negocjacje, także w ramach „swojego” bloku. W jego skład oprócz Jaszaru Eisenkota wchodzą: ugrupowanie Razem byłych premierów Naftali Bennetta i Jair Lapida, centrowo-lewicowa partia Demokraci generała Jair Golana. Czwarta jest formacja Nasz Dom Izrael Awigdora Libermana, skupiająca głównie żydowskich imigrantów z obszarów byłego ZSRR żądających w kampanii wyborczej objęcia służbą wojskową społeczności haredim.

Jednak po wyborach Liberman złamał tę obietnicę i gotów jest na dalsze zwolnienie ich ze służby. Miałoby to otworzyć drogę do przyszłej koalicji rządowej z udziałem partii ortodoksyjnych Żydów aszkenazyjskich UTJ (Zjednoczony Judaizm Tory) oraz partii ortodoksyjnych Żydów sefardyjskich Szas (Sefardyjska Partia Strażników Tory), broniących przywilejów haredim.

Cztery formacje bloku Eisenkota wraz z dwoma partiami haredim mogłyby liczyć na 61 głosów w Knesecie, co umożliwiałoby utworzenie rządu większościowego. Negocjacje trwają.

– Moim zdaniem haredim dostaną w końcu wszystko czego zażądają, bo blok Eisenkota zdaje sobie sprawę, że ma niepowtarzalną szansę objęcia władzy. Może jej nie być, gdyby doszło do nowych wyborów – twierdzi Icchak Klein z prawicowego think tanku Kohelet Policy Forum.

– Powstanie koalicji z udziałem haredim graniczy z cudem, a przynajmniej szanse są niezwykle małe –  mówi jednak „Rz” Agnieszka Magdziak-Miszewska, była ambasador w Izraelu. Nie wyklucza także innego cudu w postaci udziału Binjamina Netanjahu w rządzie Eisenkota. Byłby to rząd jedności narodowej, o którego potrzebie wspominał prezydent Herzog.

Partie arabskie w rządzie Izraela: scenariusz mniejszościowy

Alternatywą byłoby dołączenie do bloku czterech partii palestyńskiego umiarkowanego ugrupowania Raam. Na drugim miejscu jego listy wyborczej był Joran Segałowic, były wiceszef Szin Bet i były wiceminister bezpieczeństwa narodowego. Taki rząd mógłby liczyć na wsparcie w Knesecie posłów Wspólnej Listy, drugiej partii palestyńskiej. To właśnie jeden z jej liderów mówił o połknięciu żaby, czyli zgody na wszystko, byleby nie rządził Netanjahu.

Włączenie Raam do koalicji rządowej stałoby się przełomem w historii izraelskiej demokracji, ale i tak byłby to gabinet mniejszościowy, mający 56 posłów w parlamencie. Dalszych 11 – arabskiej Wspólnej Listy – mogłoby go wspierać. Taki rząd mógłby jednak trwać jedynie tak długo, jak trwałe byłoby jego spoiwo oparte na nienawiści do ustępującego premiera Netanjahu. To rozwiązanie jest nie do przyjęcia dla Libermana, który nie chce mieć nic wspólnego z partiami izraelskich Arabów.

– Trudno sobie wyobrazić, aby partia arabska mogła mieć bezpośredni wpływ na decyzje rządu w takich sprawach jak wojna z Hamasem czy działania na Zachodnim Brzegu – argumentuje Icchak Klein. Dlatego jego zdaniem większe szanse na utworzenie przez Eisenkota rządu ma opcja związana z udziałem haredim w przyszłej koalicji.

Faktem jest, że 2 mln Palestyńczyków żyjących w granicach Izraela jedynie na papierze dysponują pełnią praw obywatelskich. Równocześnie niechęć żydowskiej większości do mniejszości arabskiej wzrosła znacznie po ataku Hamasu na Izrael. Ludności palestyńskiej – obywatelom Izraela – zarzuca się, że nie uznają państwa żydowskiego, odmawiają nazwania Hamasu mianem organizacji terrorystycznej i nie potępiają expressis verbis aktu napaści Hamasu na Izrael. Ta ostatnia sprawa nie dotyczy jedynie partii Raam.

Rząd prawicowy w Izraelu: Gaza, Zachodni Brzeg i wojna z Iranem

Bez względu na skład koalicji, przyszły rząd będzie gabinetem prawicowym. Eisenkot zapowiada, że w okresie 18 miesięcy zakończy panowanie Hamasu w Gazie, także przy pomocy siły, jeżeli nie wypali plan Trumpa. Nie sprzeciwia się też osadnictwu żydowskiemu na Zachodnim Brzegu, obiecując jedynie ograniczenie przemocy wobec Palestyńczyków. Jest to wynikiem traumy po 7 października 2023 r., czyli po ataku Hamasu na Izrael, podczas którego zabitych zostało blisko 1200 osób, a porwanych 251. Był to największy atak terrorystyczny w historii Izraela.

Donald Trump, który wsparł w wyborach Netanjahu, nie ma żadnych uwag co do przyszłego rządu. –  Mówi, że kocha Trumpa – powiedział zapytany o Eisenkota. Zszokował jednak izraelski establishment polityczny zapowiedzią wstrzymania finansowania pomocy militarnej dla tego kraju. Być może wyczerpuje to zmianę relacji USA z Izraelem, o której mówił wcześniej wiceprezydent J.D. Vance. Zasłynął on także oceną przegranej republikanów w niedawnych wyborach w USA dopatrując się przyczyn w wojnie z Iranem. Trump musiał się z tym zgodzić.

– Dla Vance’a była to okazja, by zdystansować się od prezydenta i powrócić do postulatów, które stanowiły fundament ruchu MAGA, a mianowicie do utrzymywania USA z dala od wojen – mówi „Rz” Volker Perthes, do niedawna szef prestiżowego berlińskiego think tanku Wissenschaft und Politik.

W Izraelu panuje przekonanie, że choć wojna z Iranem nie została jeszcze zakończona, to nowy rząd w Jerozolimie nie zdecyduje się na jej wznowienie bez zgody Waszyngtonu.