Bardzo dobra wiadomość dla rodziców, którzy po rozwodzie zgodnie dzielą opiekę nad wspólnymi dziećmi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że także po zmianie przepisów od 2022 r. fiskus nie może z automatu odmawiać obojgu prawa do preferencyjnego rozliczenia jako osobom samotnie wychowującym dzieci. A intencją ustawodawcy nie było to, żeby dla ulgi eliminować jedno z rodziców z życia dziecka.
Czytaj więcej
Sąd musi wysłuchać małoletniego w sprawach dla niego istotnych, np. opieki czy kontaktów z rodzicami. Musi to zrobić w przyjaznych warunkach.
Rozwodnicy wychowujący dzieci. Opieka w dwóch domach, a prawo do ulgi
Sprawa dotyczyła ojca. We wniosku o interpretację ze stycznia 2024 r. wyjaśnił, że głównym źródłem jego dochodów jest jednoosobowa firma oraz renta socjalna wypłacana przez ZUS. Jest osobą rozwiedzioną — bez orzekania o winie — samotną, ma dwóch małoletnich synów, którzy nie osiągają żadnych przychodów.
Mężczyzna tłumaczył, że na mocy wyroku władza rodzicielska została przez sąd powierzona obojgu rodzicom, z określeniem miejsca zamieszkania przy matce. On został zaś obciążony alimentami na dzieci. Świadczenie wychowawcze, kiedyś tzw. 500+ (dziś 800+) pobiera wyłącznie matka. Z wniosku wynikało, że byli małżonkowie nie mają żadnego porozumienia co do korzystania z ulgi na dzieci.
Podatnik podkreślił, że od listopada 2021 r. nie mieszka z byłą żoną. Każde z rodziców sprawuje opiekę nad synami odrębnie, w swoim miejscu zamieszkania, bez udziału drugiego. Ojciec zaznaczył, że kiedy dzieci są u niego, to on sprawuje faktyczną, ciągłą i wyłączną władzę rodzicielską nad nimi, w sposób samodzielny bez jakiegokolwiek udziału i ingerencji matki w proces wychowawczy. W czasie tym samodzielnie ponosi koszty utrzymania synów oraz zaspokaja ich potrzeby życiowe, fizyczne, emocjonalne i duchowe. Podatnik szczegółowo opisał zasady kontaktów z pociechami. A chciał potwierdzenia, że przysługuje mu prawo do preferencyjnego rozliczania się z PIT za 2023 r. i lata następne, jako osobie samodzielnie wychowującej dzieci. W związku z tym uważał też, że może dokonać korekty rocznego rozliczenia za 2023 r.
Fiskus kategorycznie odmówił. Wskazał na zmiany przepisów o PIT wprowadzone nowelizacjami z 29 października 2021 r. oraz 9 czerwca 2022 r.
W ocenie urzędników art. 6 ust. 4c ustawy o PIT precyzuje pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko" w taki sposób, aby nie budziło wątpliwości, iż prawo do preferencyjnego opodatkowania dochodów nie przysługuje wszystkim osobom stanu wolnego posiadającym dzieci własne lub przysposobione. Przysługuje wyłącznie jednemu z rodziców, który samotnie wychowuje dzieci.
Fiskus wskazał też na art. art. 6 ust. 4f ustawy o PIT. Zgodnie z nim preferencyjny sposób opodatkowania nie ma zastosowania do osoby, która wychowuje wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko, w tym również gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną, w związku z którą obydwojgu rodzicom zostało ustalone świadczenie wychowawcze zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Urzędnicy zauważyli, że wychowywaniem dzieci zajmuje się zarówno podatnik, jak i była żona. A to ich zdaniem oznacza, że w świetle art. 6 ust. 4c oraz art. 6 ust. 4f ustawy o PIT wnioskodawcy nie sposób uznać za osobę samotnie wychowująca dziecko. W konsekwencji stwierdzili, że nie może rozliczyć się w preferencyjny sposób ani za 2023 r., ani za lata następne.
Zupełnie inaczej na sprawę spojrzał szczeciński WSA. Jego zdaniem wykładnia spornego art. 6 ust. 4c ustawy o PIT nie pozwala na ograniczenie statusu samotnego rodzica wyłącznie do tych wychowujących dzieci bez wsparcia drugiego z rodziców. Jak zauważył sąd przepis wskazuje tylko, że rodzic chcący skorzystać z ulgi musi "w roku podatkowym samotnie wychowywać dzieci".
W ocenie WSA jeśli rozwiedziony rodzic nie wykonuje w tym samym czasie i w tym samym miejscu czynności, przy współudziale drugiego, składających się na proces jego czynności wychowawczych, to nieuprawnione jest twierdzenie, że robi to wspólnie z drugim rodzicem.
Sąd nie miał wątpliwości, że w tej sprawie rodzice nie wychowują dzieci "wspólnie", tj. jednocześnie w tym samym czasie i miejscu, ale każde z nich odrębnie, w wyznaczonym w wyroku przez sąd i uzgodnionym czasie, bez udziału drugiego. Zatem "samotnie".
Czytaj więcej
Samotny rodzic nie ma prawa do korzystniejszego rozliczenia podatku, jeśli sprawuje opiekę naprzemienną i ma potencjalne prawo do świadczenia wycho...
Rozwód a prawo do preferencji dla samotnych rodziców
Jak podkreślił WSA o wspólnym, tj. będącym przeciwieństwem samotnego, wychowaniu dzieci, nie świadczy fakt powierzenia władzy rodzicielskiej obojgu małżonkom. I nieuprawniona jest taka wykładnia spornego przepisu, która wyklucza spod jego działania jednego z rozwiedzionych rodziców.
Sąd uznał, że w takim znaczeniu rozwiedziony rodzic samotnie wychowujący dziecko czy dzieci, jest uprawniony do ulgi jeśli spełnia pozostałe warunki. A te nie były podważane.
Zdaniem WSA przeciwko interpretacji fiskusa przemawiają również reguły wykładni celowościowej i systemowej. Nie można bowiem zapominać, że celem wprowadzenia ulgi było umożliwienie preferencyjnego rozliczenia podatkowego dla tych osób, które w roku podatkowym doświadczyły samotnej, samodzielnej pieczy nad dzieckiem i jego wychowywaniem.
Sąd zgodził się, że racjonalny ustawodawca tworząc normę celu społecznego oraz realizując konstytucyjną politykę prorodzinną, mającą wspierać wychowanie dzieci, nie mógł uzależnić preferencji podatkowych od wyeliminowania jednego z rodziców z opieki i wychowania dzieci. Zwłaszcza, gdy z różnych życiowych względów rodzice nie wychowują tych dzieci wspólnie czyli jednocześnie w tym samym miejscu i czasie.
Jak tłumaczył WSA samotne wychowywanie dzieci przez cały rok podatkowy w rozumieniu fiskusa mogłoby być zrealizowane jedynie w odniesieniu do wdów, wdowców i osób rozwiedzionych, którym przyznano wyłączną władzę rodzicielską.
Co istotne sąd dokonał nie tylko gruntownej analizy zmian w przepisach, ale uznał, że wcześniejsze korzystne orzecznictwo dotyczące statusu osoby samotnie wychowującej dzieci zachowuje aktualność w odniesieniu do regulacji, które weszły w życie 1 lipca 2022 r., z mocą od 1 stycznia 2022 r. Wyrok nie jest prawomocny.
Sygnatura akt: I SA/Sz 217/24
doradca podatkowy, partner w kancelarii Musiał i Partnerzy
Krzysztof J Musiał
WSA ponownie, lecz co istotne już po zmianach ustawowych, zmierzył się z problemem dotyczącym tego, który z rodziców, w świetle regulacji PIT, może być uznany za osobę samotnie wychowującą dziecko. Z dużym zadowoleniem można przyjąć fakt, iż sąd poddał analizie zarówno regulujące to przepisy związane z władzą rodzicielską jak i intencję ustawodawcy przy wprowadzeniu tejże ulgi. Po pierwsze zauważył dystynkcję co do sprawowania władzy rodzicielskiej przez obojga rodziców, której rodzic może być pozbawiony wyłącznie w bardzo wyjątkowych przypadkach, a wychowaniem dziecka rozumianym jako zapewnienie mu domu rodzinnego. Fakt sprawowania władzy rodzicielskiej przez obojga rodziców nie powoduje, że pozostają oni we wspólnym, z dzieckiem również, gospodarstwie domowym. To ten rodzic, który z dzieckiem pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, innym niż drugi z rodziców nabywa prawa do ulgi dotyczącej wspólnego z nim rozliczenia. Zmiany ustawodawcze z 2022 roku miały na celu tylko wyeliminowanie korzystania z tej ulgi w przypadkach, gdy oboje rodzice dziecka prowadzą dla tego dziecka jedno wspólne gospodarstwo domowe.
Czytaj więcej
Rozwodnicy oraz ci którzy na przemian i osobno zajmują się wspólną pociechą oboje mogą liczyć na preferencyjne rozliczenie PIT dla samotnie wychowu...
