Trybunał: komunikat bankowy Komisji Europejskiej jest ważny

Tak wynika z dzisiejszego wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-526/14 Tadej Kotnik i in. / Državni zbor Republike Slovenije.

W 2013 r. bank centralny Słowenii przyznał, że pięć słoweńskich banków znajduje się na skraju bankructwa w wyniku  światowego kryzysu finansowego: banki nie miały wystarczających aktywów, by zaspokoić swoich wierzycieli i pokryć  wartość depozytów. Zdecydował ustanowić nadzwyczajne środki w celu dokapitalizowania i ratowania albo likwidacji tych banków. Na taką pomoc państwa zezwolić musiała  Komisja Europejska i zrobiła to.

Kto ratuje banki

Nadzwyczajne środki, przyjęte na podstawie słoweńskiej ustawy o bankowości, polegały m.in. na  umorzeniu funduszy własnych akcjonariuszy banków, a także obligacji podporządkowanych. Te papiery wartościowe są instrumentami finansowymi, które łączą w sobie niektóre cechy produktu dłużnego oraz tytułu uczestnictwa w kapitale. W razie niewypłacalności lub likwidacji podmiotu będącego emitentem, posiadacze podporządkowanych papierów wartościowych są zaspokajani po posiadaczach obligacji zwykłych, lecz przed akcjonariuszami. W zamian za ryzyko finansowe ponoszone w ten sposób przez ich posiadaczy, wspomniane instrumenty finansowe przynoszą większy zysk.

Kilku posiadaczy obligacji podporządkowanych złożyło do Trybunału Konstytucyjnego Słowenii wnioski o kontrolę zgodności z konstytucją ustawy o bankowości. Rozpatrujący skargi słoweński Trybunał zwrócił uwagę, że zasady podziału  obciążenia pomiędzy udziałowców i wierzycieli podporządkowanych wynika z komunikatu bankowego Komisji Europejskiej w sprawie stosowania od dnia 1 sierpnia 2013 r. reguł pomocy państwa w odniesieniu do środków wsparcia na rzecz banków w kontekście kryzysu finansowego („komunikat bankowy") . Został on przyjęty w celu udzielenia wytycznych co do kryteriów zgodności z rynkiem wewnętrznym pomocy państwa przyznanej w sektorze finansowym podczas kryzysu finansowego.  Słoweński Trybunał poprosił TSUE o orzeczenie w przedmiocie ważności i interpretacji przepisów tego komunikatu.

Wytyczne prawem Komisji

W wydanym dziś wyroku Trybunał zauważył, że Komisja ma prawo wydawać wytyczne w celu ustalenia kryteriów, na podstawie których zamierza oceniać zgodność z rynkiem wewnętrznym środków pomocy planowanych przez państwa członkowskie.

- Przyjmując zatem takie normy postępowania i ogłaszając, poprzez ich publikację, że będzie je stosować od tej pory do przypadków w nich przewidzianych, Komisja sama sobie wyznacza granice stosowania wspomnianej kompetencji uznaniowej w tym znaczeniu, że jeśli państwo członkowskie notyfikuje jej projekt pomocy państwa zgodny z tymi zasadami, to co do zasady powinna ona zezwolić na projekt - stwierdził TSUE.

Jednak przyjęcie  takiego komunikatu nie zwalnia Komisji z obowiązku zbadania szczególnych wyjątkowych okoliczności, na które powołuje się państwo członkowskie. Przeciwnie - zachowują one uprawnienie do notyfikowania Komisji projektów pomocy, które nie spełniają kryteriów przewidzianych w tym komunikacie, a Komisja może zezwolić na takie projekty w wyjątkowych okolicznościach.

- To oznacza, że komunikat bankowy nie może stworzyć autonomicznych obowiązków ciążących na państwach członkowskich, a zatem nie ma wobec nich skutku wiążącego - stwierdził Trybunał.

Odniósł się także do warunku podziału obciążenia pomiędzy akcjonariuszy i wierzycieli podporządkowanych w celu udzielenia przez Komisję zezwolenia na pomoc państwa. Jak podkreślił,  komunikat został przyjęty na podstawie postanowienia Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którym Komisja może uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym pomoc mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego. Środki podziału obciążenia zmierzają bowiem do zagwarantowania, że przed przyznaniem jakiejkolwiek pomocy państwa banki, które wykazują deficyt kapitałów własnych, będą współdziałać z inwestorami w celu zmniejszenia tego deficytu, w szczególności poprzez mobilizację kapitałów własnych, a także poprzez wkład wierzycieli podporządkowanych, ponieważ takie środki mogą zmniejszyć znaczenie przyznawanej pomocy państwa. Przeciwne rozwiązanie zagrażałoby spowodowaniem zakłóceń konkurencji w zakresie, w jakim banki, których akcjonariusze i wierzyciele podporządkowani nie przyczynili się do zmniejszenia deficytu kapitału własnego, otrzymałyby pomoc państwa w większej wysokości niż ta, która byłaby wystarczająca do pokrycia pozostałego deficytu w kapitale własnym. Ponadto Komisja, przyjmując komunikat bankowy, nie wkroczyła w kompetencje przyznane Radzie Unii Europejskiej.

Wierzyciele bez ochrony oczekiwań

Zdaniem Trybunału okoliczność, że w pierwszych etapach międzynarodowego kryzysu finansowego wierzyciele podporządkowani nie zostali wezwani do uczestniczenia w ratowaniu instytucji kredytowych, nie pozwala im powoływać się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań.

- Takiej okoliczności nie można bowiem uznać za dokładne, bezwarunkowe i zgodne zapewnienie, które mogłoby wzbudzić po stronie akcjonariuszy i wierzycieli podporządkowanych powstanie uzasadnionych oczekiwań, iż nie zostaną oni poddani środkom podziału obciążenia w przyszłości. Ponadto, ponieważ akcjonariusze ponoszą odpowiedzialność za długi banku do wysokości jego kapitału zakładowego, okoliczność, że komunikat bankowy wymaga, aby w celu zmniejszenia deficytu kapitałów własnych banku przed przyznaniem pomocy państwa akcjonariusze ci uczestniczyli w ponoszeniu strat przez ten bank w takim stopniu, jak w braku takiej pomocy, nie może zostać uznana za wpływającą na ich prawo własności - uznał TSUE.